V SA/Wa 1271/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2007 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Pismem z [...] maja 2005 r. Skarżący J. J. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Uzasadniając powyższe wskazał na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Po rozpoznaniu ww. wniosku i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego decyzją nr [...] z [...] lipca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W motywach uzasadnienia organ powołał treść przepisów stanowiących o całkowitej nieściągalności, wyliczył przypadki nieściągalności oraz wyjaśnił, że decyzje o umorzeniu należności na rzecz Zakładu mają charakter uznaniowy, a umorzenie dotyczy sytuacji wyjątkowych mieszczących się w granicach przesłanek ustawowych. Organ zaznaczył, że zauważa ciężką sytuację finansową Skarżącego, ale nie widzi przesłanek umorzenia gdyż istnieje możliwość egzekucji z przysługującej Skarżącemu renty. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podkreślił, że na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365- zwanego dalej "rozporządzeniem"), jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, to Zakład może umorzyć należności z tytułu zaległych składek. Skarżący nadmienił, że uległ pogorszeniu jego stan zdrowia, w związku z czym pogorszyła się również jego sytuacja finansowa, gdyż ma większe wydatki na leczenie. Do wniosku dołączył zaświadczenia lekarskie, umowę o pracę, umowę kredytową oraz umowy o pożyczki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z [...] października 2005r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach podjętego rozstrzygnięcia powtórzył argumentację będącą podstawą decyzji organu I instancji i ponadto wyjaśnił, iż Skarżący składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawił żadnych nowych okoliczności nie znanych wcześniej organowi. Skarżący pismem z [...] listopada 2005 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o zmianę lub uchylenie przedmiotowej decyzji. Podniósł, że w jego ocenie spełnia warunki przedstawione w art. 28 ust 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm., dalej powoływanej jako u.o.s.u.s.) oraz w/w rozporządzeniu. Skarżący zaznaczył, że w jego ocenie organ rozpatrując jego wniosek o umorzenie zaległych należności nie rozważył jego sytuacji pod względem powołanych powyżej przepisów. Wyrokiem z 1 marca 2006 r. sygn.akt III SA/Wa 232/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uznając skargę za zasadną, uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd zwrócił uwagę, że organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu w żaden sposób nie odniósł się do przepisów art. 28 ust. 3 a i b u.s.u.s., mimo że Skarżący wielokrotnie powoływał się na nie i uzasadniał, że w jego ocenie spełnia warunki z art. 28 ust. 3a oraz w w/w rozporządzeniu. Sąd podkreślił także, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji ogranicza się do przytoczenia stanu faktycznego ustalonego przez organ, bez jego oceny i pełnego ustosunkowania się do obowiązujących w kwestii umorzenia przepisów, przez co naruszono art.107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej powoływanej jako Kpa). Nie wskazano faktów, które przemawiały za odmownym rozstrzygnięciem sprawy, a co więcej nie wskazano, że dokonano oceny sytuacji wnioskodawcy w kontekście obowiązujących w tym zakresie przepisów, w szczególności przepisów, na które powoływał się sam Skarżący. W konsekwencji nie było możliwe zbadanie, czy dokonana przez organy obu instancji ocena materiału dowodowego była prawidłowa ze względu na kryteria wskazane w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa. Mając na uwadze ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w powyższym wyroku, organ przeprowadził ponownie postępowanie wyjaśniające i po rozpoznaniu sprawy wydał decyzję nr [...] z [...] stycznia 2007 r., którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z [...] lipca 2005 r., na podstawie której odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy, i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, lub kiedy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Następnie organ wyjaśnił przypadki, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność. Wskazał także, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie bowiem z rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W ocenie organu, w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia zaległości z tytułu składek. Podkreślono przy tym, że decyzje w zakresie umarzania składek mają charakter uznaniowy, a zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji ZUS nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Wskazano przy tym, iż podejmując rozstrzygnięcie ZUS musi, z jednej strony, uwzględniać interes finansów ubezpieczeń społecznych, a z drugiej zaś, ważny interes zobowiązanego. W dalszej części uzasadnienia organ podkreślił, iż wobec Skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność ze względu na istnienie majątku podlegającego egzekucji, brak jest również ważnego interesu zobowiązanego uzasadniającego umorzenie. Sytuacja majątkowa i rodzinna przy uwzględnieniu osiąganych dochodów i potwierdzonych wydatków, nie przesądza o braku możliwości opłacenia należności składkowych. Zaznaczono przy tym, że należności składkowe są, co do zasady, uprzywilejowane względem innych wierzytelności i tym samym winny być przed nimi zaspokojone. W skardze z [...] lutego 2007 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzucił błędną wykładnię przepisów prawa materialnego poprzez przyjęcie, że nie zachodzą okoliczności z art.28 ust. 3a u.s.u.s. oraz ww. rozporządzenia uzasadniające umorzenie choćby części zadłużenia wobec ZUS. Podniósł, że spłata zadłużenia stała się niemożliwa z przyczyn zdrowotnych, na dowód czego załączył zaświadczenia lekarskie oraz faktury VAT wskazujące na wysokość wydatków ponoszonych na leczenie. Dalej podkreślił, że pomimo choroby chce spłacić przynajmniej część zadłużenia i dlatego podjął pracę jako nielicencjonowany pracownik ochrony. Wskazał również, iż ma wiele innych zobowiązań na łączną kwotę ok. [...] zł, na które składają się pożyczki bankowe i inne zobowiązania. W końcowej części skargi Skarżący wskazał na trudną sytuację finansową i fakt, że bez umorzenia choćby części zaległości spłata długów wobec ZUS nie będzie możliwa. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przedmiotem rozpoznania przez organy ZUS w niniejszej sprawie był wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wymierzonych decyzją ZUS z dnia [...] lipca 2005r. wraz z odsetkami. Uzasadniając wniosek o umorzenie ww. należności Skarżący wskazał na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Również we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy powołał się na powyższe okoliczności. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi, umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec Skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej, z uwagi na istnienie majątku podlegającego egzekucji. Ponadto stan zdrowia Skarżącego nie uniemożliwia podjęcia przez niego pracy i osiągania dochodów, czego dowodem jest podjęcie zatrudnienia w charakterze pracownika ochrony. Nie było zatem pozbawione podstaw twierdzenia organu, iż w takim stanie rzeczy nie sposób przyjąć, że istnieje stan całkowitej nieściągalności. Sam Skarżący dokumenty potwierdzające wydatki ponoszone na leczenie przestawił dopiero na etapie postępowania sądowego, a zatem nie mogą być one brane pod uwagę przez Sąd Administracyjny, który bada legalność wydania zaskarżonej decyzji i dokonuje oceny stanu sprawy na dzień wydania decyzji. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Skarżący w toku postępowania tych okoliczności nie wykazał. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organów, iż stan majątkowy Skarżącego oraz jego stan zdrowia w rozpoznanej sprawie nie jest taki, aby prowadził do pozbawienia możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych przy spłacie istniejącego zadłużenia. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. W tej sytuacji stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 1- 3a u.s.u.s. i ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.