V SA/Wa 1280/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha (spr.), Protokolant spec. - Anna Szaruch, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia pozostałych do spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej: oddala skargę. Przedmiotem skargi K. K. (dalej jako: "skarżąca") jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej też jako "organ odwoławczy" lub "Minister RiRW") z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: "Prezes ARiMR" lub "organ I instancji") z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], w sprawie odmowy umorzenia pozostałej do spłaty należności przypadającej agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. ustalił K. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 74 408,79 zł. 29 grudnia 2015 r. złożyła do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. wniosek o umorzenie, ewentualnie rozłożenie na raty spłaty części należności ustalonej w decyzji z [...] kwietnia 2015 r. w wysokości 24 599,81 zł. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że zwróciła już kwotę 50 000 zł, a pozostała część dotyczy niewypłaconej jej renty strukturalnej. Podniosła również, że w złożonym do KRUS wniosku o emeryturę rolniczą podała, iż pobiera rentę strukturalną z ARiMR oraz że wypłacone jej świadczenie wydatkowała na pokrycie kosztów rozwoju prowadzonego przez córkę gospodarstwa rolnego. Wskazała również, że nie posiada majątku wystarczającego na zapłatę należności. Pismem z 26 stycznia 2016 r. Prezes ARiMR wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o dodatkowe dane. W piśmie z 1 lutego 2016 r. skarżąca uzupełniła wniosek podając, że: nie ma żadnych środków finansowych, jest właścicielem działki o powierzchni 30 ar, na której stoją budynki, otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości 1 086,60 zł , choruje na nadciśnienie i tarczycę i na leki wydaje ok. 400 zł miesięcznie, jest wdową, mieszka z córką i jej rodziną, którą ze środków otrzymanych z renty strukturalnej wspomagała finansowo w zapłacie składek na KRUS oraz w modernizacji gospodarstwa rolnego. Wskazała ponadto, że kwota środków przypadających do zwrotu została błędnie wyliczona, ponieważ powinno to być 57 841,22 zł, a nie 58 448,64 zł oraz że na poczet zwrotu kwoty 50 000 zł córka sprzedała pole i część maszyn rolniczych. Strona podniosła również, że poniosła stratę w postaci niewypłaconej jej renty strukturalnej za okres od sierpnia 2014 r. do kwietnia 2015 r. tj. kiedy wstrzymano jej wypłatę renty strukturalnej w wysokości 15 960,15 zł. Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] rozłożył na raty spłatę kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej wynikającej z decyzji z [...] kwietnia 2015 r. w wysokości 25 599,81 zł powiększonej o odsetki i koszty upomnienia ustalając, iż strona zobowiązana będzie do spłaty zadłużenia w 70 ratach, płatnych miesięcznie, w wysokości 450 zł, poczynając od 31 marca 2016 r. (ostatnia rata w kwocie 343,34 zł). Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] Prezes ARiMR orzekł o odmowie umorzenia pozostałej do spłaty należności w wysokości 24 599,81 zł wynikającej z decyzji z [...] kwietnia 2015 r. o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Za podstawę rozstrzygnięcia uznano treść art. 104 § k.p.a., § 3 ust. 1 pkt 4, pkt 5, § 4 ust. 1 i § 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 258, poz. 1747). 1 marca 2016 r. strona wniosła odwołanie od ww. decyzji, powtarzając wcześniejszą argumentację przytoczoną we wniosku i jego uzupełnieniu. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (dalej rozporządzenie). Przesłanki umorzenia określa § 3 i § 4 tego rozporządzenia. W ocenie Ministra RiRW w stanie faktycznym niniejszej sprawy w stosunku do strony nie znalazły zastosowania przesłanki umorzenia wskazane w § 3 rozporządzenia. W szczególności biorąc pod uwagę informacje na temat stanu majątkowego strony nie można było stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, a co za tym idzie nie ma możliwości zastosowania § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Ponadto bez wszczęcia postępowania egzekucyjnego w administracji i jednoczesnego potwierdzenia faktu nieściągalności należności przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Prezes ARiMR nie może też umorzyć pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranych środków finansowych wnioskowanych przez stronę na podstawie § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności pieniężne pochodzące z EFRROW, o ile należność w ramach jednego programu pomocy nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28 sierpnia 2014, str. 18). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. W niniejszej sprawie decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu [...] kwietnia 2015 r., tak więc należy zastosować kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny na dzień 31 marca 2015 r., który wyniósł 4,0854 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 408,54 zł, tym samym w niniejszej sprawie nie ma zastosowania § 4 ust. 1 rozporządzenia. Ponieważ w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności głównej, zatem zgodnie z § 6 rozporządzenia nie ma również możliwości dokonania umorzenia kwoty należnych odsetek za zwłokę. Odnosząc się do argumentów strony co do trudnej sytuacji materialnej Minister RiRW wyjaśnił, że zgodnie z przepisami rozporządzenia ciężka sytuacja materialna strony nie stanowi przesłanki umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z § 7 rozporządzenia w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi |lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności albo rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika. W przedmiotowej sprawie na wniosek strony Prezes ARiMR decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] rozłożył na raty pozostałą do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności. Odnosząc się do argumentów strony co do nieotrzymania niewypłaconej kwoty 15 960,15 zł z tytułu renty strukturalnej za okres 9-ciu miesięcy, błędnie wyliczonej kwoty, ubiegania się przez ARiMR o zwrot nienależnie pobranych płatności dopiero po czterech latach oraz poniesionej z tego tytułu straty w postaci niewypłaconej renty strukturalnej przez okres 9-ciu miesięcy, Minister RiRW wskazał, że powyższe zarzuty dotyczą odrębnego postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności i mogły być ewentualnie podniesione przez stronę odpowiednio w postępowaniu dotyczącym zmiany wysokości renty strukturalnej oraz w postępowaniu o ustaleniu kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu renty strukturalnej, natomiast nie są one istotne w postępowaniu dotyczącym umorzenia pozostałej do spłaty kwoty należności. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się zmiany zaskarżonej decyzji i umorzenia należności przekraczających wpłaconą kwotę 50 000 zł, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji Prezesa ARiMR. W skardze strona wskazała, że pozostała kwota przypadająca do zwrotu jest nienależna, ponieważ ta renta nie została jej wypłacona, a od utraconej renty skarżąca odprowadzała składki na KRUS. Skarżąca podniosła również, że nienależna płatność została przeznaczona przez nią na cele rolnicze i potrzeby gospodarstwa rolnego oraz płacenie przez nią przez 5 lat składki do KRUS za córkę i zięcia. Skarżąca podniosła również, że działanie ARiMR dotyczące ustalenia nienależnie pobranych świadczeń nastąpiło z opóźnieniem, bo dopiero po 4 latach od podania przez nią we wniosku do KRUS, że pobiera rentę strukturalną z ARiMR, wobec czego nadpłata świadczenia z renty strukturalnej nastąpiła bez jej winy. Skarżąca wskazała również, że jest osobą samotną (wdową) i z pobieranej przez nią renty w wysokości 1 080 zł nie jest w stanie zwrócić kwoty wypłaconej przez ARiMR. W odpowiedzi na skargę Minister RiRW wniósł o oddalenie skargi, podnosząc argumenty zbieżne z motywami decyzji organów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jako nieuzasadniona podlega oddaleniu przez sąd. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Z kolei, przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Należy nadto wskazać, iż w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, jakkolwiek nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych decyzji. Przenosząc określone w przepisach p.p.s.a kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa, w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia. Podstawę umarzania w całości lub w części albo odraczania lub rozkładania na raty spłaty stanowi art. 209 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, zgodnie z którym należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty. Ogólną przesłanką stosowania powyższych ulg jest więc szczególnie uzasadniony przypadek, jednak szczegółowe zasady i tryb umarzania w całości lub w części, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności i wierzytelności, przesłanki zastosowania tych instytucji, a także organy do tego uprawnione, przekazane zostały do uregulowania w drodze rozporządzenia Radzie Ministrów. Na podstawie dyspozycji zawartej w art. 209 ust. 2 ustawy o finansach publicznych zostało wydane rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (dalej rozporządzenie). Rozporządzenie to stanowi w § 3 ust. 1, że umorzenie przez właściwy organ agencji płatniczej w całości lub w części należności dopuszczalne jest tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli wystąpi jedna z następujących przesłanek: 1) należności nie odzyskano w wyniku zakończonego postępowania likwidacyjnego albo upadłościowego, albo postępowanie upadłościowe zostało umorzone w związku z brakiem majątku upadłego; 2) dłużnik będący osobą fizyczną zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiając ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiając przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym umorzenie, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" do celów naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych; 3) dłużnik będący osobą prawną został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 4) kwota należności nie przekracza wartości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności; 6) postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Ponadto zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia prezes agencji płatniczej umarza z urzędu należności, o których mowa w § 1 pkt 1, o ile należność w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu ustalonego zgodnie z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 907/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającym rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do agencji płatniczych i innych organów, zarządzania finansami, rozliczania rachunków, zabezpieczeń oraz stosowania euro (Dz. Urz. UE L 255 z 28.08.2014, str. 18, z późn. zm.). Z przepisu art. 40 w zw. z art. 36 lit., g rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 907/2014 wynika, że kurs wymiany, który ma być zastosowany, to ostatni kurs wyznaczony przez Europejski Bank Centralny (EBC) przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności. Natomiast w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi prezes agencji płatniczej, na wniosek dłużnika, może odroczyć termin spłaty całości lub części należności lub rozłożyć płatność całości lub części należności na raty, biorąc pod uwagę możliwości płatnicze dłużnika (§ 7 rozporządzenia). W niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z, wymienionych enumeratywnie w § 3 i 4 rozporządzenia, przesłanek zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności. W sposób oczywisty do skarżącej nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia określone w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Nie znajdą zastosowania również przesłanki umorzenia należności dotyczące racjonalizacji ponoszenia kosztów na ich egzekucję. Kwota pozostała do zwrotu wynosi 24 316,92 zł (kwota główna). Skarżąca pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1 086,60 zł i jest właścicielką działki o powierzchni 30 arów, na której znajdują się budynki. Wysokość kosztów upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym administracji określa rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej i wynoszą one 11,60 zł. Kwota należności przekracza więc koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co wyklucza możliwość umorzenia należności w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 4 rozporządzenia. Zgodnie z art. 64 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym administracji wysokość opłat egzekucyjnych wyrażona jest przeważnie stawką procentową w stosunku do egzekwowanych należności, z zastrzeżeniem minimalnej kwoty, bądź też kwotowo w odniesieniu do każdej czynności podjętej przez organ egzekucyjny. Co do zasady koszty postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunku do kwoty dochodzonej należności określone zostały w formie procentowej – opłata manipulacyjna w wysokości 1% oraz opłata za czynności egzekucyjne w wysokości od 4 do 8%, w zależności od rodzaju dokonanego zajęcia. Biorąc powyższe pod uwagę nie można stwierdzić, że przewidywane koszty dochodzenia i egzekucji należności będą wyższe od kwoty możliwej do uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym, co mogłoby stanowić przesłankę umorzenia w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia. Natomiast istnienie przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia tj. bezskuteczność postępowania egzekucyjnego można będzie zbadać dopiero po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego. Niewątpliwie w niniejszej sprawie nie znajdzie zastosowania również § 4 ust. 1 rozporządzenia, ponieważ ostatni kurs wymiany walut opublikowany przez Europejski Bank Centralny przed pierwszym dniem miesiąca, w którym została wydana decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności (z [...] kwietnia 2015 r.) tj. na dzień 31 marca 2015 r., wyniósł 4,0854 zł, zatem kwota stanowiąca równowartość 100 euro wynosiła 408,54 zł i nie przekracza ona wysokości należności wobec skarżącej. Wskazywane przez skarżącą okoliczności dotyczące jej sytuacji majątkowej i rodzinnej, jak również sytuacji w jakiej doszło do pobrania przez nią nienależnych płatności oraz sposobu wydatkowania tych środków, w świetle przepisów rozporządzenia nie mają żadnego znaczenia dla objęcia skarżącej ulgą w postaci umorzenia należności. Jak już wyżej wskazano organ agencji płatniczej może umorzyć należności tylko w przypadkach ściśle określonych w § 3 i 4 rozporządzenia, a sytuacja skarżącej nie odpowiada żadnej z hipotez wynikających z tych przepisów. Wykazywane przez skarżącą okoliczności mogły mieć istotne znaczenie tyko przy rozpatrywaniu jej wniosku o rozłożenie na raty pozostającej do spłaty kwoty nienależnie pobranych płatności. Również nie mogą odnieść skutku prawnego w niniejszej podnoszone przez skarżącą zarzuty co do nieprawidłowego ustalenia wysokości przypadających do zwrotu należności, albowiem kwota nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej została wcześniej ustalona ostateczną decyzją w innym postępowaniu administracyjnym i decyzja ta nie może być już skutecznie wzruszona w niniejszym postępowaniu. Jak słusznie wskazał organ, wzruszenia decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności strona może się domagać wyłącznie w odrębnym postępowaniu, w jednym z trybów nadzwyczajnych określonych przepisach kodeksu postepowania administracyjnego. Reasumując, w ustalonym stanie faktycznym zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Sąd nie stwierdził ponadto żadnego innego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, ani też naruszenia przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.