V SA/Wa 1281/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od nieopłaconych składek; Uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z 23 listopada 2007 r. A. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie odsetek za zwłokę od nie opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Wskazał, że w dniu [...] lutego 2000 r. wyrejestrował działalność gospodarczą w Urzędzie Gminy, w związku z czym powinnością ZUS było rozliczenie stanu jego konta w odpowiednim czasie, a nie po siedmiu latach, co doprowadziło do narastania odsetek. Ponadto zwrócił się do ZUS o podanie podstawy prawnej dotyczącej przedstawienia jego zadłużenia w [...] upomnieniach i naliczenia związanych z tym kosztów. Decyzją z [...] stycznia 2008 r. Zakład działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74, ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s. i mając na uwadze treść rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej zwanego rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r., odmówił wnioskującemu umorzenia odsetek za zwłokę z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od [...] 1999 r. do [...] 2000 r. w kwocie łącznej [...] (według stanu na dzień złożenia wniosku o umorzenie). W uzasadnieniu organ stwierdził, że wnioskodawca podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie wpisu nr [...] w okresie od [...] czerwca 1999 r. do [...] lutego 2000 r. Dodatkowo zauważył, że zgodnie z art. 24 w powiązaniu z art. 32 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia w którym stały się wymagalne, a zatem Zakład w każdym czasie do dnia upływu okresu przedawnienia ma prawo, a nawet obowiązek podejmować działania zmierzające do wyegzekwowania zadłużenia za ten okres. Powołując się na zgromadzoną w sprawie dokumentację ZUS wskazał, iż zobowiązany od lipca 2006 r. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się ze sprzedaży rzeczy osobistych. Mieszka sam w drewnianym domu o pow. [...], nadającym się do rozbiórki i wyposażonym w podstawowy sprzęt domowy. Nie ma nikogo na utrzymaniu, a jego żona, z którą jest w faktycznej separacji, mieszka w W.. Posiada natomiast działkę o powierzchni [...], na której znajduje się dom, w którym mieszka oraz budynek niemieszkalny o powierzchni [...], a także [...]. Mając na uwadze fakt posiadania przez zobowiązanego nieruchomości, na której może być zabezpieczona wierzytelność Zakładu, a także okoliczność, iż prowadzący egzekucję należności składkowych Naczelnik Urzędu Skarbowego nie stwierdził dotychczas bezskuteczności egzekucji organ wskazał, że umorzenie należności byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Ponadto powołując się na art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Zakład wskazał, że jest zobowiązany umarzać odsetki tylko w przypadku, gdy umorzeniu podlega należność główna. Natomiast Zakład nie jest zobowiązany do umorzenia samych odsetek i biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy w jego ocenie brak jest podstaw do umorzenia zaległości z tytułu odsetek. Pismem z dnia 5 lutego 2008 r. A. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie tym wskazał, że w uzasadnieniu decyzji zupełnie pominięto podnoszony przez niego we wcześniejszym wniosku fakt bezczynności Zakładu przez 7 lat w domaganiu się od niego należnych składek. W związku z powyższym stwierdził, że jego zdaniem za zaistniałą sytuację odpowiada zarówno on jak i ZUS, a zatem wnosi o wydanie takiej decyzji, która uwzględniałaby winę obu stron. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu ZUS, decyzją z [...] marca 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. Odnosząc się do zarzutu zobowiązanego dotyczącego bezczynności Zakładu i braku wcześniejszych działań zmierzających do rozliczenia jego zobowiązań wobec ZUS, Prezes ZUS wskazał, że obowiązek składania przez płatnika dokumentów i dokonywania wpłat bez wezwania wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z powyższym uznał, że zarzuty dłużnika są bezpodstawne, gdyż jako osoba prowadząca działalność gospodarczą miał on pełną świadomość tego obowiązku, tym bardziej, że w okresie pierwszych dwóch miesięcy prowadzenia działalności ([...]/1999 i [...]/1999) składał zarówno stosowne deklaracje jak i dokonywał wpłat składek na poszczególne fundusze. Odnosząc się natomiast do faktu wyrejestrowania wnioskodawcy z ubezpieczeń w związku z zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej organ wskazał, że w systemie Zakładu brak było złożonych przez płatnika dokumentów wyrejestrowania ZWUA i ZWPA. Z uwagi na brak powyższych dokumentów, a także ich nie uzupełnienie przez płatnika, pomimo wezwań, ZUS sporządził "z urzędu" niezbędną dokumentację przesyłając ją do wiadomości zobowiązanego. Tak więc uznał za niezgodny ze stanem faktycznym zarzut siedmioletniego poszukiwania przez ZUS dokumentów, gdyż z uwagi na brak ich złożenia musiały one zostać sporządzone przez Zakład. Biorąc zatem ponownie pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Prezes ZUS uznał, że zobowiązany posiada możliwość spłaty zaległości, gdyż nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę decyzji w przedmiocie umorzenia odsetek od zaległych składek. W skardze na ww. decyzję Prezesa Zakładu skarżący podniósł, że decyzja ta nie rozstrzyga problemu umorzenia odsetek od nieopłaconych składek. Stwierdził, że jego zdaniem argument, iż nie wyrejestrował swojej działalności oznacza dla ZUS, że prowadził ją do sierpnia 2007 r. W związku z powyższym zarzucił Zakładowi brak bieżącej kontroli nad płatnikami w zakresie składania stosownych dokumentów i opłacania składek. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, działający w imieniu ZUS, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone m.in. przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd ma zatem obowiązek dokonania oceny czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Ponadto należy zwrócić uwagę na to, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Badając zaskarżoną decyzję w takim zakresie, Sąd stwierdził, iż została ona wydana z naruszeniem przepisów proceduralnych mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd zauważa, że obowiązkiem organu rozpoznającego sprawę jest właściwe zebranie materiału dowodowego i ustalenie stanu faktycznego, co powinno pozwolić na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy. Ma to szczególne znaczenie w sprawie takiej jak rozpoznawana, w której decyzja wydawana przez organ jest decyzją uznaniową. Dążeniem organu powinno być zatem takie rozpoznanie sprawy ażeby uznaniowość decyzji znalazła logiczne oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, że organ poza tym, że poczynił określone ustalenia dotyczące strony, wziął je pod rozwagę przy rozstrzyganiu. W przypadku tej określonej sprawy powinno wynikać dlaczego w istocie organ uznał, że w odniesieniu do skarżącego brak jest możliwości zastosowania treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Sam fakt, że skarżący jest właścicielem częściowo zabudowanej działki [...], na której mieszka, nie stoi na przeszkodzie w zastosowaniu wskazanych wyżej przepisów, czego sam Prezes ZUS ma świadomość i czemu daje wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przytaczając ich treść. Prezes zastrzega przy tym, że sytuacja skarżącego nie daje podstaw do uznania, że możliwe jest umorzenie odsetek od zaległych składek ogólnie podnosząc, że skorzystanie z tej możliwości byłoby przedwczesne. Biorąc pod rozwagę wspomniany pogląd organu wyrażony w decyzji należy podkreślić, że brak jest jednak w ocenie Sądu dostatecznych argumentów w tej kwestii. Sąd przypomina, że z niekwestionowanych ustaleń samego organu wynika, że skarżący mieszka w małym , drewnianym domu o pow. [...] , od kilku lat jest trwale bezrobotny, ostatnio zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Nie ma żadnych stałych źródeł dochodu. Zobowiązany - jak przyjmuje organ bez przybliżenia tej okoliczności - żyje z wyprzedaży rzeczy osobistych. Skarżący ma [...] lata, mieszka w małej miejscowości, można zatem przypuszczać, że znalezienie przez niego stałego, płatnego zajęcia jest bardzo utrudnione lub wręcz niemożliwe. Skarżący mieszka samotnie, nie otrzymuje żadnej instytucjonalnej pomocy. W tych okolicznościach trudno zrozumieć na jakiej podstawie organ uznaje, że bez wątpienia zobowiązany może opłacić całość zaległych odsetek i pozostanie to bez wpływu na jego możliwość zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak Sąd już wskazał wyżej dla uznania, że sprawa jest dostatecznie wyjaśniona a rozstrzygnięcie prawidłowe, nie wystarcza przytoczenie w uzasadnieniu określonych faktów obrazujących sytuację zobowiązanego jeżeli nie idzie za tym stosowne wnioskowanie, które może zostać poddane ocenie Sądu. Podniesione okoliczności odnoszące się do określonych braków uzasadnienia decyzji, dotyczące ustaleń faktycznych i oceny rzeczywistej sytuacji zobowiązanego powodują, że Sąd uznał, że naruszone zostały: zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art.7 kpa, obowiązek właściwego zebrania i oceny materiału dowodowego - art. 77 kpa, a co za tym idzie zasada swobodnej oceny dowodów art. - 80 kpa i w konsekwencji zasada pogłębiania zaufania do organów administracji wyrażona w treści art. 6 kpa. Przytoczone naruszenia przepisów odnoszących się do sposobu prowadzenia postępowania administracyjnego, mogły mieć istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy co musiało doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy konieczne będzie przesłuchanie zobowiązanego celem ustalenia jego aktualnej, rzeczywistej sytuacji życiowej, jego faktycznej możliwości podjęcia zatrudnienia przy wzięciu pod rozwagę jego wieku, umiejętności zawodowych, miejsca zamieszkania. Należy ustalić z czego żyje zobowiązany, jakie ponosi niezbędne wydatki związane ze swoim utrzymaniem, czy uzyskuje jakąkolwiek pomoc, jaka jest sytuacja jego żony, z którą pozostaje w separacji (od kiedy). Dopiero poczynienie takich dodatkowych ustaleń pozwoli na przyjęcie, czy w odniesieniu do skarżącego możliwe jest lub nie, ewentualne zastosowanie treści art. 28 ust. 3 a u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne - w odniesieniu do całości lub części odsetek. Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a.