V SA/Wa 1287/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Arkadiusz Tomczak po rozpoznaniu w dniu 2 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. – B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne p o s t a n a w i a: 1. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego, 2. w pozostałym zakresie umorzyć postępowanie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M. B.-B. wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Zarządzeniem z 26 maja 2015 r. Skarżącą wezwano do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. Wezwanie zostało doręczone w dniu 8 czerwca 2015 r. Skarżąca nie odpowiedziała na wezwanie wobec czego postanowieniem z dnia 10 lipca 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia referendarza skarżąca podkreśliła, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zwróciła uwagę na to, że posiada liczne zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów hipotecznych oraz wynikające z kart kredytowych. Podkreśliła, że z jej majątku prowadzona jest egzekucja komornicza, jej rachunek bankowy został zajęty przez komornika. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła część dokumentów do nadesłania których została wezwana przez referendarza sądowego. Chodzi m.in. o wezwania do zapłaty, nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym, protokół zajęcia ruchomości oraz rachunku bankowego przez komornika, zestawienia rat i odsetek należnych z tytułu zaciągniętych kredytów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przystępując do rozpoznania wniosku wskazać należy, że stosownie do treści art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Do tej kategorii spraw zalicza się także sprawa Skarżącej, ponieważ przedmiot skargi stanowią należności z tytułu składek na ubezpieczenia. Zwolnienie to ma charakter ustawowy, a więc strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem I instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. W związku z powyższym rozpoznanie wniosku w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych stało się zbędne, a postępowanie jako bezprzedmiotowe należy umorzyć. Stosownie bowiem do art. 249a p.p.s.a., w brzmieniu przyjętym ustawą z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 1191), jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Odnośnie natomiast wniosku w zakresie ustanowienia radcy prawnego stwierdzić należy, że zgodnie z art. 262 p.p.s.a. przepisy o przyznaniu prawa pomocy w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Z tego powodu wniosek Skarżącej należy ocenić pod względem zasadności przyznania prawa pomocy w części, poprzez ustanowienie radcy prawnego. Oceniając wniosek w takim zakresie stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Jak wskazano wcześniej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Należy podkreślić, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych skarżącej w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jej sytuacji majątkowej, ponieważ informacja zawarta w formularzu PPF jest często niewystarczająca do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej strony. Jeżeli oświadczenie wnioskodawcy, co do jego sytuacji majątkowej, okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, wnioskodawca ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jego sytuację rodzinną, majątkową czy dochody (art. 255 p.p.s.a.). Należy w tym miejscu podnieść, że w przedmiotowej sprawie tryb, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., został wykorzystany – w zarządzeniu z dnia 26 maja 2015 r. Skarżąca jednak, pomimo ww. wezwania jakie, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, wystosował do niej referendarz sądowy, uchyliła się od rzetelnego wyjaśnienia własnej sytuacji finansowej. Dopiero na etapie sprzeciwu nadesłała część dokumentów niezbędnych do dokładnej oceny jej sytuacji finansowej. Chodzi tu o harmonogramy spłaty kredytów, nakazy zapłaty wystawione w postępowaniu upominawczym oraz potwierdzenie zajęcia rachunku bankowego i ruchomości Skarżącej przez komornika sądowego. Z dokumentów tych jak i z oświadczeń Skarżącej wynika, że w zasadzie cały uzyskiwany dochód jest przeznaczony na spłatę zaciągniętych kredytów. Wynika z tego, że skarżącej nie pozostają już żadne środki na bieżące utrzymanie. Według oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżąca uzyskuje dochody ze świadczenia emerytalnego oraz najmu w łącznej wysokości 3564,54 zł miesięcznie. Wnioskodawczyni nie nadesłała jednak żadnych dokumentów potwierdzających uzyskiwanie dochodów właśnie w takiej kwocie. Ani na wezwanie referendarza sądowego, ani przy sprzeciwie nie przedstawiła zeznań podatkowych za lata 2013-2014, zaświadczenia o wysokości dochodów lub innej informacji o dochodach uzyskiwanych w 2015 r. np. umów o pracę, umów cywilnoprawnych. Nie nadesłała też żadnych umów najmu, z których czynsz stanowi przecież – zgodnie z oświadczeniem samej Skarżącej – jej główny dochód. Zabrakło nawet określenia adresu i powierzchni lokalu, stanowiącego przedmiot umowy najmu, tak aby Sąd mógł we własnym zakresie porównać wysokość czynszu podawaną przez Skarżącą z cenami rynkowymi. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła poza tym, czy korzysta z jakichkolwiek form pomocy społecznej, nie przedstawiła i nie udokumentowała wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie. Nie wyjaśniła również czego dotyczy wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy 4,7% udziału we współwłasności – nie wskazała przedmiotu tej współwłasności, ani czy uzyskuje z tego tytułu jakikolwiek dochód. Podsumowując wskazać należy, że Skarżąca wnioskując o przyznanie prawa pomocy przedstawiła – i to jedynie częściowo – ciążące na niej wydatki. Nie udokumentowała natomiast w żaden sposób uzyskiwanych dochodów. Sąd nie miał zatem możliwości rzetelnego porównania wysokości obciążeń finansowych spoczywających na Skarżącej z tytułu zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia, a na podstawie art. 249a p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.