V SA/Wa 1302/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 maja 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Ministra Finansów (obecnie Ministra Rozwoju i Finansów) z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...]. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Dyrektor [...] Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] stycznia 2015 r. obejmującego należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za listopad 2013 r. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, które zostało mu doręczone dniu [...] lutego 2015 r., natomiast bankowi w dniu [...].02.2015 r. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. zobowiązany, wniósł do Dyrektora Izby Skarbowej w L. za pośrednictwem Dyrektora [...] Oddziału ZUS skargę na ww. czynność egzekucyjną. W skardze zarzucił, że dokonana czynność została dokonana w sposób krzywdzący, bezzasadny, bezpodstawny i przy braku uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych i przyczyn obiektywnych. Dyrektor Izby Skarbowej w L. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] oddalił skargę uznając ja za nieuzasadnioną. Uznał, że zaskarżoną czynność egzekucyjną dokonano zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zobowiązany nie zgadzając się z wydanym postanowieniem wniósł zażalenie. W zażaleniu podniósł, że zaskarżone postanowienie jest bezpodstawne, bezzasadne, wewnętrznie sprzeczne, naruszające zasady postępowania określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, jak również naruszające zasady współżycia społecznego i społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa. W związku z powyższym wniósł o jego uchylenie. Podkreślił, że w złożonej skardze co do zasady uznaje wymienione w tytule wykonawczym i zawiadomieniu roszczenia, których nie zapłacił w terminie z powodu nadzwyczajnych, obiektywnych i niezależnych od niego tragicznych wydarzeń z następstwami tych zdarzeń na całe życie. Wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej, która spowodowała powstanie zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne, co do których na jego wniosek wydano postanowienie z dnia [...] marca 2015 r. o rozłożeniu ich na raty, przy czym warunków tego postanowienia ze względu na swoją sytuację nie jest w stanie wykonać. Zobowiązany podniósł także, że w skarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej w L. wskazał, że zawiadomienie z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...], zostało zobowiązanemu doręczone [...] lutego 2015 r., w sytuacji gdy doręczone mu ono zostało [...] lutego 1015 r. W związku z powyższym w opinii zobowiązanego "nastąpił błąd, albowiem skoro doręczenie zawiadomienia z dnia [...] stycznia 2015 r. nastąpiło w dniu [...] lutego 2015 r., to trudno aby dłużnik odebrał je [...] lutego 2015 r." Zobowiązany podniósł również, że Dyrektor Izby Skarbowej w L. wydając zaskarżone postanowienie wykazał się ewidentnym formalizmem prawnym, co skutkowało naruszeniem zasad prawa procesowego i materialnego określonych w art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymał zaskarżone postanowienie organu I instancji w mocy, uznając je za bezzasadne. Minister wskazał, iż przedmiotem postępowania jest postanowienie wydane na podstawie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do powołanego przepisu prawa zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W ramach tego środka zaskarżenia można jednak wnosić wyłącznie zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego bądź egzekutora. Oceniając prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej, polegającej na zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego nie stwierdzono naruszenia przepisów prawa. Organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, do którego upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazany środek egzekucyjny wymieniony jest w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (egzekucja z rachunku bankowego). Zajęcia rachunku bankowego dokonano zgodnie z art. 80 § 1 ww. ustawy poprzez przesłanie do banku zawiadomienia z dnia [...].01.2015 r., nr [...] o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie płatności dochodzonych zaległości oraz kosztami egzekucyjnymi. Ponadto wezwano dłużnika zajętej wierzytelności, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętych wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty (podstawę wystawienia przedmiotowego zawiadomienia stanowił ww. tytuł wykonawczy). Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego doręczono mu w dniu [...].02.2015 r., natomiast dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. bankowi w dniu [...].02.2015 r. Do zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego wykorzystano druk "Zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem", które odpowiadało wzorowi określonemu dla druków tego rodzaju w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz.655). Zatem, zdaniem Ministra Finansów, brak jest podstaw do stwierdzenia, iż dokonując zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego organ egzekucyjny naruszył przepisy prawa regulujące kwestie zastosowania środka egzekucyjnego jakim jest egzekucja z rachunku bankowego. Odnosząc się do wniesionego zażalenia organ II instancji podniósł m.in., iż w trybie skargi na czynności egzekucyjne nie podlegają rozpatrzeniu kwestie materialno-prawne stanowiące podstawę uruchomienia odrębnego postępowania administracyjnego. W ramach postępowania egzekucyjnego strona posiada bowiem ochronę prawną na każdym jego etapie. Postępowanie skargowe nie może być traktowane jako uniwersalny środek zaskarżenia, w ramach którego można podnosić kwestie podlegające rozpoznaniu w odrębnych trybach postępowania. Strona zatem nie może oczekiwać, że w ramach postępowania instancyjnego dotyczącego skargi na czynność egzekucyjną zostaną zweryfikowane inne kwestie nie mieszczące się w trybach przewidzianych w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tak więc zdarzenia opisane przez zobowiązanego nie mają wpływu na ocenę środka egzekucyjnego, tj. egzekucji z rachunku bankowego. Ocena tego środka następuje w oparciu o art. 80 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, którym określono zasady stosowania egzekucji z rachunku bankowego oraz na podstawie rozdziału 8 Kodeksu postępowania administracyjnego, którym uregulowano zasady doręczania pism stronom postępowania egzekucyjnego. Stąd też Dyrektor Izby Skarbowej w L. nie naruszył zasad wynikających z art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, które w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie mają zastosowania. Organ odwoławczy wskazał, odnosząc się do zarzutu błędu w określeniu daty doręczenia zawiadomienia z dnia [...].01.2015 r. nr [...], że zgodnie z art. 1a pkt 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przez dłużnika zajętej wierzytelności rozumie się dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego. W przedmiotowej sprawie dłużnikiem zajętej wierzytelności jest B. S.A., któremu w dniu [...].02.2015 r. doręczono wskazane zawiadomienie. Zatem Dyrektor Izby Skarbowej w L. prawidłowo powiązał daty doręczeń z uczestnikami postępowania egzekucyjnego, do których skierowano to zawiadomienie. Od postanowienia Ministra Finansów L. L. złożył skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie. Wskazał, że postanowienie uważa za bezzasadne, wewnętrznie niespójne a także niesprawiedliwe i nieuwzględniające wszystkich istotnych okoliczności w przedmiotowej sprawie, jak również wydane przy błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu do tych okoliczności przepisów, a nadto za sprzeczne i nieuwzględniające zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, a mianowicie zasady określonej w art. 7, 8, 10, 11 i 13 Kpa. Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu skargi jej autor podniósł m.in. że znalazł się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i finansowej, która w chwili obecnej uległa jeszcze większemu pogłębieniu ponieważ z przyczyn zdrowotnych musiał zaprzestać działalności gospodarczej i jest bezrobotny. Zdaniem skarżącego, Minister oceniając przedmiotową sprawę koncentrował się tylko na stronie formalno-prawnej a nie na sprawie merytorycznej, co również jest sprzeczne z zasadami Konstytucji i zasadami współżycia społecznego i społeczno- gospodarczym przeznaczeniem prawa. Skarżący jest zdania, że sprowadzanie sprawy tylko do aspektów formalno-prawnych postanowienia jest krzywdzące, niesłuszne, bezzasadne i sprzeczne także z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa a nadto z konwencją dotyczącą praw człowieka w której również zapewniona jest ochrona w zakresie fiskalnym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r., Nr 229, poz.1954 ze zm. – dalej u.p.e.a.). Treść art. 54 § 1 tej ustawy stanowi, że zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego, którą wnosi się za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej (§ 3 i § 4). W myśl przepisu art. 54 § 5 u.p.e.a. w sprawie skargi na czynności egzekucyjne orzeka organ nadzoru w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Jednocześnie § 6 tego przepisu wskazuje, że wniesienie skargi na czynności egzekucyjne nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, jednakże organ egzekucyjny lub organ nadzoru może w drodze postanowienia wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Wskazać także należy, że w literaturze przedmiotu i orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż podstawowym środkiem zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym jest zarzut, którego podstawy wymienione są w art. 33 pkt 1-10 u.p.e.a. Należy podkreślić tym samym, że skarga na czynności egzekucyjne nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżania w stosunku do innych środków prawnych przewidzianych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w szczególności do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Oznacza to, jak słusznie zauważył organ, że brak jest podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, przy pomocy którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (np. wyrok NSA z dnia 22.09.2010 r. sygn. akt II FSK 568/09, LEX 745753, wyrok WSA w Warszawie z dnia 9.07.2008 r. sygn. akt III SA/Wa 644/08, LEX 489600). Przedmiotem skargi składanej w trybie art. 54 u.p.e.a. mogą być zatem (oprócz przewlekłości postępowania) wyłącznie poszczególne czynności egzekucyjne o charakterze faktycznym i to tylko wtedy, gdy ustawa nie przewiduje innych środków zaskarżenia takich czynności. Skarga na czynności egzekucyjne może być więc wnoszona na faktyczne czynności o charakterze wykonawczym podejmowane w celu zrealizowania środka egzekucyjnego. Przyjęcie takiego stanowiska powoduje, że skarga nie przysługuje na czynności procesowe polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, władczo rozstrzygających o prawach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego np. postanowienia. Skoro bowiem dana czynność objęta jest możliwością zaskarżenia jej w drodze innego środka zaskarżania, to nie ma podstaw do uznania, że służy na nią skarga w rozumieniu przepisu art. 54 u.p.e.a. Tym samym w skardze można podnosić tylko takie okoliczności, które nie są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia. Zatem badając sprawę, której przedmiotem jest skarga na dokonaną czynność egzekucyjną polegającą na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, Sąd powinien przede wszystkim ocenić, czy jest ona zgodna z art. 80 u.p.e.a. W rozumieniu wskazanych przepisów należy stwierdzić, że dokonanie czynności zajęcia wierzytelności wobec skarżącego, prawidłowość jej przeprowadzenia - rozpatrywane na podstawie regulacji zawartych w art. 80 u.p.e.a. i następnych – wskazują na działanie organów zgodnie ze wskazanymi przepisami u.p.e.a. Jak wynika bowiem z § 1 powołanego powyżej artykułu organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zgodnie z § 2 powyższego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z § 3 wynika zaś, iż jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny mając na celu doprowadzenie do wykonania przez zobowiązanego obowiązku o charakterze pieniężnym zastosował prawidłowo powołany wyżej środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego. Wskazać tutaj należy, iż zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dokonano poprzez przesłanie do dłużnika zajętej wierzytelności (tj. do Banku) tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Tym samym działanie organu administracyjnego w pełni realizuje tryb przewidziany treścią mającego w sprawie zastosowanie przepisu art. 80 u.p.e.a. Organ wystawił odpowiednie zawiadomienie oraz tytuł wykonawczy i przesłał odpowiednie druki na właściwy adres banku prowadzącego rachunek skarżącego oraz do wiadomości L. L. pouczając przy tym w sposób prawidłowy o treści obowiązujących reguł postępowania. Dokonując natomiast oceny zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego, w kontekście zarzutów dotyczących naruszenia przepisów wskazanych przez skarżącego, podtrzymać również należy ocenę Ministra Finansów w zakresie braku innych uchybień formalnych zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Zakres danych zawartych w zawiadomieniu o zajęciu odpowiada bowiem w pełni wymogom określonym treścią przepisu art. 67 u.p.e.a. Druki zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, odpowiadają wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz.U. z 2014 r. poz. 655). Zawiadomienie zawierało zatem wszystkie niezbędne elementy o których mowa w art. 67 § 2 u.p.e.a. i zgodnie z art. 67 § 1 u.p.e.a. stanowiło podstawę zastosowania tego środka egzekucyjnego. Czynność egzekucyjna zajęcia wierzytelności pieniężnej została dokonana w oparciu o tytuł wykonawczy doręczony skarżącemu w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Brak jest zatem podstaw by skargę na czynność egzekucyjną uznać za zasadną. W związku z powyższym, Sąd nie znalazł podstaw pozwalających na zakwestionowanie tak zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego je postanowienia, ponieważ w przedmiotowej sprawie przeprowadzenie zaskarżonej czynności w postaci zajęcia rachunku bankowego było uzasadnione i prawidłowe. Sąd nie stwierdził przy tym w dokonanej czynności egzekucyjnej uchybień o charakterze formalnym. Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi wskazać należy, iż nie mogą być one powodem jej uwzględnienia, albowiem nie dotyczą przedmiotu niniejszej sprawy. Jak wskazano powyżej przewidziany w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji środek prawny, służyć może wyłącznie do oceny prawidłowości czynności egzekucyjnych, a nie czynności je poprzedzających (działań wierzyciela). Zastrzeżenia skarżącego mogły być ewentualnie składane na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego w formie zarzutów o jakich mowa w art. 33 u.p.e.a. w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Tym samym, podniesione w skardze okoliczności, nie mogą prowadzić do uwzględnienia skargi. W ocenie Sądu, o czym była już mowa, organy wydając postanowienia w obu instancjach prawidłowo oceniły zebrany materiał dowodowy i na jego podstawie wydały trafne postanowienia, w związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.