V SA/Wa 1306/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Sędzia WSA - Marek Krawczak, Protokolant st. specjalista - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2019 r. sprawy ze skargi Z. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę. Wnioskiem z 6 października 2017 r., skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w M. M., Z. P. (dalej "Skarżący", "Wnioskodawca") zwrócił się o całkowite umorzenie zobowiązań z tytułu składek wraz z odsetkami i kosztami postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że do Urzędu Skarbowego składał "zerowe" deklaracje, w związku z czym w okresach obejmujących wystawione przez ZUS tytuły wykonawcze nie była prowadzona żadna działalność gospodarcza. Podkreślił, że przy składaniu takich deklaracji oraz nie wyrejestrowując działalności był przekonany o postępowaniu zgodnie z przepisami. Zdaniem Wnioskodawcy po jego stronie nie powstało żadne zobowiązanie wobec ZUS. Do wniosku dołączono: wykaz tytułów wykonawczych, zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.M. z [...] września 2017 r., wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej z [...] września 2017 r. W toku postępowania wyjaśniającego Wnioskodawca złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] kwietnia 2018 r. Z informacji zawartych w ww. dokumencie organ ustalił, że Wnioskodawca prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z żoną. Osiąga dochód z prac dorywczych w kwocie 800 zł miesięcznie. Natomiast żona – E. P. zarabia 2.100 zł netto miesięcznie. Z danych zaewidencjonowanych na indywidualnym koncie w ZUS - koncie ubezpieczonego - wynika, że w okresie od 3 do 30 kwietnia 2018 r. Wnioskodawca był zatrudniony w C. Sp. z o.o. Wynagrodzenie za ten okres wyniosło 1.050 zł brutto. Od 1 maja 2018 r. został zatrudniony w firmie R.Sp. z o.o. (brak informacji o wysokości uzyskanego dochodu). Ustalono ponadto, że E. P. prowadzi indywidualną działalność gospodarczą (jej konto nie wykazuje zadłużenia). Wykazano także: koszty związane z leczeniem w kwocie 300 zł miesięcznie (których jednak nie udokumentował), zaciągnięty kredyt w kwocie 300 000 zł oraz wobec osób fizycznych w kwocie 200 000 zł. Jak poinformował Wnioskodawca, zobowiązania te nie są spłacane. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w sprawie, uwzględniając informacje zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, przedłożoną dokumentację oraz własne ustalenia, jak również przepisy art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 z późn.zm., dalej "u.su.s."), a także rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz.1365, dalej "rozporządzenie") ZUS wydał decyzję z [...] czerwca 2018 r. nr [...], na mocy której odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek wynikających z dołączonego do wniosku wykazu tytułów wykonawczych w łącznej kwocie 86 288,10 zł. W uzasadnieniu organ powołał obowiązujące regulacje prawne, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Ponadto wskazał, że Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym dla [...] postanowieniem z [...] lipca 2017 r. umorzył prowadzone wobec Skarżącego postępowanie egzekucyjne, z uwagi na jego bezskuteczność. Jednak z dokonanych przez ZUS ustaleń wynika, że Wnioskodawca dysponuje składnikami majątkowymi mogącymi stanowić potencjalne źródło zaspokojenia należności składkowych. Podano szczegółowo wykaz tych składników majątkowych. Wskazano, iż w tych okolicznościach trudno jest stwierdzić, że sytuacja Wnioskodawcy wypełnia przesłanki całkowitej nieściągalności rozumianej jako trwałą niemożność regulowania swoich zobowiązań. Z tych też względów, w ocenie ZUS, nie zachodzi całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ dokonał także analizy sytuacji Wnioskodawcy w kontekście przesłanek wskazanych w § 3 rozporządzenia, wskazując, iż nie wystąpiły one w rozpoznawanej sprawie. Organ wyjaśnił ponadto, że osoba podejmująca się prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek powinna mieć świadomość wiążącego się z tym faktem ryzyka oraz obowiązków publicznoprawnych jakie rodzi wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Konieczność opłacania składek należy do obowiązków leżących po stronie przedsiębiorcy i nie jest dopuszczalne przenoszenie odpowiedzialności za powstałe zadłużenie na ZUS. Opłacanie składek nie jest przywilejem, lecz obowiązkiem wynikającym z zapisów ustawowych, ponoszonym powszechnie. Dodatkowo podkreślono, że poszanowanie prawa i jego przestrzeganie jest konstytucyjnym obowiązkiem każdego obywatela. Osoba podejmująca się prowadzenia działalności gospodarczej powinna poznać prawo przynajmniej w takim zakresie, w jakim odnosi się do zagadnień związanych z aktywnością zawodową i życiem prywatnym, w tym ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o umorzenie należności głównej określonej w trzech tytułach wykonawczych ZUS powołanych w zaskarżonej decyzji, wraz z odsetkami oraz o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko Skarżącemu - do czasu rozpoznania niniejszej skargi. W motywach skargi wskazał, iż w okresie od momentu zarejestrowania działalności gospodarczej - do daty jej wyrejestrowania we wrześniu 2017 r. nie prowadził faktycznie żadnej działalności gospodarczej. Przez cały ten okres składał tzw. "zerowe" deklaracje podatkowe. Skarżący zapewnił, że fakt niewyrejestrowania działalności gospodarczej nie wynikał z jego złej woli, lecz po prostu z nieświadomości faktu, jaką wagę ma taki wpis dla ewentualnych zobowiązań skarbowych i ZUS-owskich. Tym bardziej, że przez szereg lat przebywał za granicą. Skarżący uważa, że jego argumentacja jest logiczna i wiarygodna, lecz ZUS nie jest w stanie zrozumieć racji człowieka, który popełnił oczywistą pomyłkę. Skarżący podniósł ponadto, iż jego udziały we wskazanych przez ZUS nieruchomościach nie mają żadnej wartości i nie można z tych nieruchomości przeprowadzić skutecznej egzekucji. Co więcej ZUS pominął okoliczność, iż Skarżący i jego żona mają rozdzielność majątkową, co ma wpływ przy ocenie jego sytuacji majątkowej. Reasumując Skarżący podniósł, iż gdyby nawet zdecydował się uruchomić jakąś lukratywną działalność gospodarczą i jakimś nadludzkim wysiłkiem zaczął zdobywać pieniądze m.in. na spłatę powstałego zadłużenia - to i tak natychmiast pojawi się komornik sądowy i zabierze mu wszystko - w tym środki do prowadzenia takiej działalności. Czyli fakt istnienia takiego zadłużenia - jest z natury rzeczy elementem zniechęcającym do podjęcia jakiejkolwiek działalności gospodarczej - w przypadku Skarżącego. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko i argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Dz. U. 2017 r., poz. 2188). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku – decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w myśl przewidzianej przepisem art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a." zasady oficjalności organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Stosownie zaś do zasady swobodnej oceny dowodów zawartej w przepisie art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z przepisem art. 107 § 1 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że ustalenia organu są prawidłowe, a wnioski wyprowadzone z zebranego materiału dowodowego nie wykraczają poza swobodną ocenę dowodów. Przedmiotem rozpoznania przez ZUS w niniejszej sprawie był wniosek Skarżącego o umorzenie należności z tytułu zaległych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek wynikających z dołączonego do wniosku wykazu tytułów wykonawczych w łącznej kwocie 86 288,10 zł. Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 ww. ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Natomiast art. 28 ust. 3 ww. ustawy zawiera enumeratywnie wymienione przestanki całkowitej nieściągalności: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy 2 dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r, poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791); nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, i którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Dodatkowo przepis art. 28 ust. 3a u.su.s. stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. uregulował kwestię szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Na podstawie § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Brzmienie wskazanych przepisów wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi i daje jedynie potencjalną możliwość umorzenia należności. Prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje organowi, który może ale nie musi umorzyć należności. Podkreślenia wymaga, iż przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame, czy nawet zbieżne. Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nadto wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, ze ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W ocenie Sądu słusznie organ uznał, iż w rozpoznawanej sprawie żadna z wymienionych przesłanek nie zachodzi, a co za tym idzie nie istnieje stan całkowitej nieściągalności. Przede wszystkim Skarżący podjął od 1 maja 2018 r. pracę, z której otrzymuje wynagrodzenie. Natomiast wcześniej utrzymywał się z prac dorywczych - osobiście wskazał, że osiąga średnio dochód w wysokości 800 zł z prac dorywczych. Jak trafnie organ zwrócił uwagę, podczas wieloletniego pobytu zagranicą Skarżący pracował i osiągał dochody. Ponadto, jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, Skarżący jest współwłaścicielem dwóch nieruchomości, które są wprawdzie obciążone hipotekami (w tym hipoteką przymusową na rzecz ZUS), ale jednak ani naczelnik urzędu skarbowego, ani dyrektor organu rentowego prowadząc egzekucje administracyjne nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i nie umorzyli administracyjnych postępowań egzekucyjnych. Zdaniem Sądu, zasadnie także organ uznał również, iż żadna z przesłanek przewidzianych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s w zw. z § 3 rozporządzenia nie zachodzi. Zważyć należy, iż bardzo ograniczone możliwości płatnicze Skarżącego, podnoszone jako jeden z głównych jego argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia powstałych zaległości. Organ zasadnie przyjął, że nie uzasadniają one uznania, iż wypełniają przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przesłanka ta nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, które można przy odrobinie dobrej woli przezwyciężyć. Sąd rację przyznaje organowi, który stwierdził, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi Skarżącego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż potrzeby życiowe Skarżącego i jego rodziny są zaspokajane przez niego oraz przez jego żonę otrzymującą dochód miesięczny w wysokości 2.100 zł netto. Odnośnie twierdzeń Skarżącego dotyczącego rozdzielności majątkowej Sąd wyjaśnia, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych dokonuje się z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Zgodnie bowiem z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Ponadto Skarżący nie korzysta wraz z rodziną ze środków pomocy społecznej oraz innych instytucji udzielających pomocy. Takie działania Skarżącego oznaczają, że jest w stanie regulować swoje zobowiązania w dotychczasowym kształcie. Skarżący otrzymuje z żoną dochód przekraczający kwotę minimum socjalnego przewidzianego dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego, które wynosi 1.896,15 zł Dalej, Skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Po trzecie, nie zachodzi również przesłanka przewlekłej choroby Skarżącego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca Skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wprawdzie Skarżący posiada pewne problemy zdrowotne (koszty lekarstw wg jego oświadczenia wynoszą 300 zł miesięcznie), jednak nie wskazał, że on, czy też członek jego rodziny przewlekle choruje. Także przyczyny powstania zaległości nie mają w niniejszej sprawie znaczenia, gdyż - zgodnie z obowiązującymi przepisami - za powstanie zadłużenia odpowiedzialny jest płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą. To na Skarżącym ciążył obowiązek znajomości obowiązujących przepisów i wynikających z nich obowiązków dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "zasady sprawiedliwości wymagają, by każdy zobowiązany do płacenia należności obowiązek ten wypełnił. Udzielanie ulg jednym podmiotom, a egzekwowanie obowiązku od innych, zasady sprawiedliwości społecznej burzyłoby" (wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt SA/Bk 1205/99, 1206/99). W przedmiotowej sprawie ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną Zobowiązanego, jednocześnie brak jej cech wyjątkowości, jaką odznaczają się wypadki losowe. Organ zasadnie wskazał, że mimo aktualnej sytuacji finansowej Zobowiązanego nie jest wykluczone wyegzekwowanie zobowiązania, zwłaszcza w obliczu otwartej możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia i osiągania dochodów. Reasumując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, w tym powołanych w skardze przepisów materialnoprawnych. Zarówno argumentacja skargi, jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogłyby mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nie doszło do naruszenia zasady ochrony słusznego interesu skarżącego, czy ważnego interesu strony oraz zasady zaufania obywateli do organów państwa. Organ wyważył wzajemne relacje pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego, a interesem społecznym, podjął także wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Wobec tego decyzja organu o odmowie umorzenia zaległości nie nosi znamion dowolności, a w konsekwencji skarga podlegać musi oddaleniu w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.