V SA/Wa 1316/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... marca 2016 r. nr ... w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia ... marca 2016 r., nr ..., Dyrektor ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z dnia ... grudnia 2015 r., nr ..., ustalającą M. J. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości 5.236 zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Na wniosek M. J. o przyznanie renty strukturalnej, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s P. decyzją z dnia ... października 2005 r., nr ..., przyznał Stronie rentę strukturalną od dnia 23 września 2005 r. do dnia 23 sierpnia 2015 r. w wysokości 1. 530,22 zł. W związku z waloryzacją świadczeń emerytalnych decyzja ta była wielokrotnie zmieniana w zakresie wysokości renty strukturalnej i na dzień 1 marca 2015 r. wysokość renty, na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z dnia ... lutego 2015 r., nr ..., o zmianie wysokości renty strukturalnej wyniosła 2.394,82 zł. Na wezwanie organu M. J. w dniu ... kwietnia 2015 r. przedłożyła w siedzibie Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s w P. potwierdzenie złożenia w KRUS wniosku o ustalenie prawa do emerytury rolniczej, a w dniu ... lipca 2015 r. przesłała na adres organu decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, znak ..., z dnia ... czerwca 2015 r. wskazującą, iż w wyniku przeliczenia emerytury rolniczej należne jej świadczenie wynosi 1 047,20 zł. od dnia 1 lipca 2015 r. Na wniosek Kierownika Biura Powiatowego, Strona w dniu ... sierpnia 2015 r. przedłożyła też decyzję Prezesa KRUS, ..., z dnia ... maja 2015 r. o przyznaniu jej od dnia 1 kwietnia 2015 r. emerytury rolniczej. Z uwagi na przyznanie Stronie renty rolniczej i otrzymywanie jej przez M. J. od dnia ... kwietnia 2015 r., Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s w P. w dniu ... sierpnia 2015 r. wydał decyzję nr ... o zmianie wysokości renty strukturalnej od kwietnia 2015 r. na kwotę 1 347,62 zł. Decyzja ta stała się ostateczna i prawomocna. W związku z tym, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. w dniu ... listopada 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych M. J. na mocy decyzji nr ... z dnia ... października 2005 r. Pomimo pouczenia Beneficjentka nie skorzystała z przysługującego jej prawa, określonego w art. 10 § 1 kpa. W dniu ... grudnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s w P. wydał decyzję, nr ..., o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych przez M. J. płatności z tytułu renty strukturalnej, ustalając do zwrotu kwotę płatności w wysokości 5 236,00 zł., wypłaconą na rachunek bankowy Strony za miesiące kwiecień - sierpień 2015 r. M. J. w dniu ... stycznia 2016 r. wniosła od tej decyzji odwołanie. Utrzymując, decyzją z dnia ... marca 2016 r., decyzję organu I instancji w mocy Dyrektor ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji Modernizacji Rolnictwa w W. przywołał § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.), który stanowi, iż w przypadku gdy uprawniony do renty strukturalnej w trakcie jej pobierania nabędzie prawo do emerytury z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego, lub ubezpieczenia społecznego rolników, rentę strukturalną zmniejsza się o kwotę tej emerytury. Dyrektor wskazał, że w rozpoznawanej sprawie kwota brutto świadczenia uzyskanego przez M. J. na mocy decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia ... maja 2015 r. od dnia 1 kwietnia 2015 r. wynosiła 1 047,20 zł. Obligowało to Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. do wydania w dniu ... sierpnia 2015 r. decyzji nr ... o zmianie wysokości renty strukturalnej, w której wskazał, iż kwota renty strukturalnej należnej od kwietnia 2015 r. wynosiła 1 347,62 zł miesięcznie. Ta decyzja stała się ostateczna, w związku z czym środki pieniężne w łącznej kwocie 5.236,00 zł. wypłacone za miesiące: kwiecień - sierpień 2015 r. zostały pobrane przez Stronę nienależnie i podlegają obowiązkowi zwrotu. Odnosząc się do twierdzenia Strony, iż na żadnym etapie czynności związanych z przyznawaniem i wypłatą renty strukturalnej nie została pouczona o możliwości powstania obowiązku zwrotu nadpłaty w sytuacji, gdy uzyska prawo do emerytury z ubezpieczenia rolniczego organ wyjaśnił że warunki i tryb udzielania, wstrzymywania, zwracania i zmniejszania płatności z tytułu renty strukturalnej uregulowane zostały na mocy przepisów powszechnie obowiązującego prawa i niedopełnienie spoczywających na beneficjentach, a nałożonych na mocy przedmiotowych przepisów, obowiązków skutkuje określonymi konsekwencjami prawnymi, w tym - w pewnych przypadkach - również koniecznością zwrotu udzielonej uprzednio płatności. Jednakże analiza akt rozpoznawanej sprawy bezsprzecznie wskazuje, iż organ poinformował M. J. o obowiązkach i konsekwencjach związanych z uzyskaniem przez Beneficjenta programu świadczeń emerytalnych. Świadczy o tym treść decyzji nr ... z dnia ... października 2005 r., w której w pkt 3 pouczenia (str. 2 przedmiotowej decyzji) organ wskazał, że w przypadku uzyskania prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników, kwota przyznanej renty strukturalnej będzie pomniejszona o wysokość uzyskanego świadczenia emerytalnego. Pouczenie to zostało również zawarte w treści Informacji wysłanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. do Strony w dniu 7 kwietnia 2015 r. w przedmiocie obowiązków nałożonych na beneficjentów pomocy na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 lutego 2015 r. zmieniającego rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.). Dyrektor ... Oddziału Regionalnego ARiMR w W. wyjaśnił, iż w przedmiotowym postępowaniu organ zobowiązany był do ustalenia, czy M. J. pobrała nienależnie płatności z tytułu renty strukturalnej za miesiące kwiecień - sierpień 2015 r., a także do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69). Na podstawie tego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Przepis ten w swym brzmieniu jest tożsamy z powołanym przez Stronę art. 80 ust. 3 rozporządzenia Nr 1122/2009, który w rozpatrywanej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania gdyż reguluje kwestie związane z wypłatą środków za rok 2010. W niniejszej sprawie płatność z tytułu renty strukturalnej za miesiące kwiecień - lipiec 2015 r. w wysokości 4.188,80 zł przekazana w dniach 24 kwietnia 2015 r., 25 maja 2015 r., 24 czerwca 2015 r. oraz 27 lipca 2015 r. na rachunek bankowy wskazany przez M. J. nie wynikała z pomyłki ARiMR. Płatność stała się płatnością nienależną w wyniku ujawnienia, że M. J. uzyskała prawo do emerytury rolniczej od miesiąca kwietnia 2015 r. w wysokości 1.047,20 zł. Powyższa informacja wypłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s w P. w dniu 10 sierpnia 2015 r., tj. po przekazaniu płatności za miesiące kwiecień - lipiec 2015 r. na rachunek bankowy Beneficjentki. Natomiast płatność z tytułu renty strukturalnej za miesiąc sierpień 2015 r. w wysokości 1.047,20 zł, bezspornie wynikała z pomyłki ARiMR. Jak już wskazano powyżej decyzja KRUS z dnia ... maja 2015 r. wpłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s w P. w dniu 10 sierpnia 2015 r., zatem w dacie wypłaty renty strukturalnej za miesiąc sierpień 2015 r., tj. w dniu 25 sierpnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s w P. był w posiadaniu informacji o przyznaniu beneficjentowi emerytury rolniczej. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, bowiem M. J. składając w dniu ... sierpnia 2005 r. wniosek o przyznanie renty strukturalnej oświadczyła, że zna zasady przyznawania i wypłaty renty strukturalnej oraz zobowiązała się do informowania na piśmie o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnych lub nadmiernie pobranych z tego tytułu środkach. Dyrektor przyznał, iż organ I instancji nie dokonał analizy możliwości zastosowania w sprawie art. 3 ust. 1, w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 809/2014. Jednakże z uwagi na fakt, iż przesłanki zwalniające beneficjenta ze zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w ww. przepisach prawa, w sprawie ustalenia M. J. kwoty nienależnego świadczenia w wysokości 5.236,00 zł. nie znalazły zastosowania, organ II instancji stwierdzając wadliwość uzasadnienia decyzji I instancji, mając na uwadze stanowisko, jakie wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 4 października 1999 roku (I SA/Ka 136/98), iż: "Wadliwość uzasadnienia decyzji I instancji może naprawić (sanować) organ II instancji (...). Organ odwoławczy mógł, zatem utrzymać w mocy decyzję, jednocześnie uzasadniając swoją decyzję zgodnie z wymogami. Tym samym wada decyzji pierwszo - instancyjnej została w istocie sanowana (...)", dokonał uzupełnienia uzasadnienia decyzji I instancji w przedmiotowym zakresie. W konkluzji Dyrektor stwierdził, że kwota płatności z tytułu renty strukturalnej za miesiące kwiecień - sierpień 2015 r. w łącznej wysokości 5.236,00 zł. jest płatnością nienależną, jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 7 ust; 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 809/2014 oraz art. 3 ust. 1, w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s w P. zasadnie ustalił M. J. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej za miesiące kwiecień - sierpień 2015 r. w wysokości 5.236,00 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Dyrektora ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia ... marca 2016 r., nr ..., M. J. wniosła o jej uchylenie i ewentualnie uchylenie decyzji organu I instancji oraz o rozważenie przez Sąd zwrócenia się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność z Konstytucją powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów w sytuacji, gdy Strona nie była pouczona o możliwości zwrotu całości lub części świadczenia a zostało ono w całości zużyte na potrzeby Strony i jej rodziny. Wniosła także o zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji Strona zarzuciła naruszenie: 1. art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w związku z § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 114, poz. 1191 ze zm.) – poprzez ich błędne zastosowanie i uznanie, że Skarżąca pobrała nienależnie płatności z tytułu renty strukturalnej, 2. art. 107 § 1 kpa – poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, 3. art. 9 kpa oraz art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) z dnia 30 listopada 2009 r. Nr 1122/2009 – poprzez zaniechanie uprzedniego poinformowania Skarżącej o możliwości żądania od niej zwrotu części wypłaconej renty strukturalnej i w konsekwencji domagania się zwrotu świadczenia pomimo błędu organu odpowiedzialnego za jego wypłatę, 4. art. 64 Konstytucji RP – poprzez żądanie zwrotu świadczenia wypłaconego pomimo braku przepisu rangi ustawy na to pozwalającego. W uzasadnieniu Skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty. W odpowiedzi na skargę Dyrektor ... Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. wniósł o jej oddalenie zajmując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. W rozpoznawanej sprawie Sąd stwierdził, iż skarga M. J. nie jest zasadna. Stan faktyczny sprawy, ustalony w toku postępowania administracyjnego jest prawidłowy. Na gruncie znajdujących się w aktach administracyjnych dowodów : - zobowiązania się przez Stronę we wniosku z dnia ... sierpnia 2005 r. do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji o wszystkich faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych świadczeń, - pisma Kierownika Biura Powiatowego Agencji w N. D. M. z dnia 7 kwietnia 2015 r. informującego Stronę o aktualnym stanie prawnym, jej obowiązkach oraz treści § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich - organ miał podstawy do przyjęcia, iż Skarżąca miała świadomość, że od momentu nabycia przez nią prawa do emerytury z ubezpieczenia społecznego rolników renta strukturalna będzie jej wypłacana w wysokości pomniejszonej o kwotę przyznanej emerytury rolniczej, a nadwyżka stanowi świadczenie nienależne. Treść przepisu § 14 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. jest w ocenie Sądu jednoznaczna, nie budząca wątpliwości co do interpretacji i intencji ustawodawcy. Bezsporne w sprawie jest, iż decyzją Prezesa KRUS z dnia ... maja 2015 r., nr ..., przyznana została M. J. emerytura rolniczej od dnia 1 kwietnia 2015 r. w wysokości 1.047,20 zł. Nie można zatem przyjąć, by otrzymując po dniu 1 kwietnia 2015 rentę strukturalną w dotychczasowej wysokości Skarżąca nie miała świadomości, iż kwota tej renty w wysokości odpowiadającej wysokości emerytury rolniczej jest jej nienależna. Informacja o uzyskaniu przez M. J. prawa do emerytury rolniczej od kwietnia 2015 r. w wysokości 1.047,20 zł. wypłynęła do Biura Powiatowego ARiMR w N. D. M. z/s dopiero w dniu 10 sierpnia 2015 r. Organ przekazał już zatem na rachunek bankowy Beneficjentki płatności rentowe za miesiące od kwietnia do lipca 2015 r. Jedynie płatność z tytułu renty strukturalnej za miesiąc sierpień 2015r., w wysokości nie uwzględniającej kwoty 1.047,20 zł emerytury rolniczej, wyniknęła z pomyłki ARiMR. Sąd podziela stanowisko organu, iż Strona miała oczywistą możliwość wykrycia tego błędu zwłaszcza, że składając w dniu 11 sierpnia 2005 r. wniosek o przyznanie renty strukturalnej Skarżąca oświadczyła, że zna zasady przyznawania i wypłaty renty strukturalnej oraz zobowiązała się do informowania na piśmie o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnych lub nadmiernie pobranych świadczeń. Zdaniem Sądu, Dyrektor w uzasadnieniu swej decyzji skutecznie sanował wadliwość decyzji organu I instancji, który nie dokonał analizy możliwości zastosowania w sprawie art. 3 ust. 1, w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 oraz art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 809/2014. Sąd wskazuje, iż mające zastosowanie w sprawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z dnia 19 maja 2004 r.) w § 16 stanowi, że tryb ustalania kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych środków z tytułu renty strukturalnej określają przepisy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Ustawa z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. 2014, poz. 1438 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych reguluje w art. 29. W podstawie prawnej decyzji ustalającej M. J. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej wskazane przepisy zostały przywołane. Stojąc na stanowisku, iż zarzuty skargi są niezasadnie Sąd podnosi, iż nie dopatrzył się naruszenia przez organ przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie znalazł także podstaw do zwrócenia się z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie wskazanym przez Skarżącą. Zdaniem Sądu Strona przenosi na grunt prawa administracyjnego instytucje prawa cywilnego, upatrując w nich przeszkodę do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Jednakże ani art. 5 kodeksu cywilnego zakreślający granice, w jakich osoba uprawniona może czynić użytek z przysługującego jej prawa ani też art. 409 kodeksu cywilnego dotyczy konsumpcyjnego zużycia uzyskanej korzyści ze względu na funkcjonowanie wyłącznie w systemie prawa cywilnego nie mogą być stosowane do oceny uprawnień lub obowiązków powstających w obszarze normowanym przepisami prawa administracyjnego bądź finansowego. W prawie administracyjnym i finansowym nie występują przepisy odpowiadające przywołanym przepisom prawa cywilnego a zasady współżycia społecznego nie mogą stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej i skargi sądowej, nie mogą modernizować i modyfikować przepisów materialnego prawa administracyjnego oraz nie mogą stanowić dyrektywy wykładni przepisów prawa materialnego stosowanych w trybie postępowania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę w całości.