V SA/Wa 1334/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Robert Źukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2007 r. sprawy ze skargi B.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji: 2. stwierdza, że decyzja co do której stwierdzono nieważność nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Przedmiotem skargi z 23 lutego 2007 r. wniesionej przez B.B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2007 r. , znak [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. znak [...]. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym Pismem z dnia 23 lipca 2005 r. B.B. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oddział w L. inspektorat w K. wniosek o umorzenie zaległości powstałych z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu składek własnych oraz za zatrudnianego pracownika. We wniosku wnioskodawczyni wskazała, iż jest w trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej związanej z chorobą jej męża. Zainteresowana zaznaczyła, iż zadłużona jest także z tytułu zaciągniętych kredytów. W związku z powyższym nie była w stanie spłacać zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które powstały w wyniku nie płacenia składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż należności z tytułu składek są skutecznie dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego, w związku z tym w ocenie organu nie zachodzą przesłanki do uznania należności jako całkowicie nieściągalnych. Organ podkreślił, iż zgodnie z art.30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( DZ. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm. dalej jako u.s.u.s. ) do składek finansowanych przez ubezpieczonych będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Pismem z dnia 24 października 2005 r., zobowiązana wniosła o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazała, iż składki na ubezpieczenie zdrowotne pracownika zawsze opłacała, natomiast nie opłacała regularnie składek na własne ubezpieczenie zdrowotne. Dłużniczka zaznaczyła, iż jej sytuacja finansowa pogorszyła się. Ponadto wniosła o umorzenie przynajmniej części jej zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek w postaci odsetek i kosztów upomnienia. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] października 2005 r., nr [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezes Zakładu wskazał, iż trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanka do umorzenia należności z tytułu składek. Ponadto organ zaznaczył, iż wobec zobowiązanej prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie świadczenia rentowego. Organ podkreśli, iż dłużniczka jest właścicielem nieruchomości, która może stanowić zabezpieczenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na powyższą decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podnosząc zarzut, iż przy rozstrzyganiu sprawy nie wzięto pod uwagę okoliczności, które mogą uzasadniać jej prośbę o umorzenie należności. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, wnosząc o oddalenie skargi. Wyrokiem z dnia 10 maja 2006 r., sygn. akt VSA/Wa 106/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję i określił, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja nie spełnia zasad wynikających z art. 7,77, 80 i 81 kpa., a wnioski dotyczące nie spełnienia przez skarżącą przesłanek do umorzenia składek są dowolne, gdyż organy rozstrzygające nie odniosły się do okoliczności związanych z trudną sytuacją rodzinną i majątkową skarżącej. Sąd uznał, iż uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 kpa. poprzez brak właściwej oceny zebranego materiału Ponadto zaznaczył, iż kontrolowana decyzja została wydana z naruszeniem zasady zapewnienia czynnego udziału strony w postępowaniu przewidzianej w art. 10 kpa. Sąd zaznaczył również, iż w przypadku wniosku o umorzenie należności, co do których nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. , postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i winno być stosownie do art. 105 kpa umorzone. Decyzją z dnia [...] stycznia 2007r., znak [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. znak [...]. W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż podnoszone przez skarżącą problemy finansowe nie stanowią przesłanki do umorzenia należności. Dodatkowo zaznaczając, iż zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą w postaci zakładu fryzjerskiego, zatrudniając pracownika do sierpnia 2006 r. Ponadto wskazał, iż zainteresowana pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto oraz dodatek pielęgnacyjny na męża w wysokości [...] zł, ponadto otrzymuje dochód z tytułu najmu lokalu. Zobowiązana wraz z mężem jest współwłaścicielką nieruchomości o powierzchni [...] ha oraz w - części współwłaścicielką działki o powierzchni [...] ha. Prezes Zakładu podkreślił, iż dłużniczka nie korzysta z żadnych form pomocy udzielanej przez Ośrodki Pomocy Społecznej oferowanych osobom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej, co dowodzi, iż nie znajduje się w sytuacji zagrażającej zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto organ rentowy wskazał, iż prowadzona wobec zobowiązanej egzekucja administracyjna ze świadczenia z ubezpieczenia społecznego jest skuteczna. Organ nie stwierdził istnienia ważnego interesu zobowiązanej, wskazując, iż skarżąca jest w stanie spłacić zadłużenie. Prezes Zakładu odniósł się do choroby męża skarżącej wskazując, iż stan jego zdrowia nie przeszkodził zainteresowanej prowadzić działalności gospodarczej i przyjmowania uczniów w celu nauki zawodu. Organ podkreślił, iż zainteresowana nie udowodniła, iż ponosi znaczne wydatki związane ściśle z chorobą męża. Organ odniósł się również do choroby zobowiązanej wskazując, iż prowadzi działalność gospodarczą pomimo orzeczonego wobec niej inwalidztwa. Zaznaczył, iż skarżąca posiada źródło dochodu w postaci wynajmu lokalu, o czym nie poinformowała Zakładu. Podkreślił również, iż wobec skarżącej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, a zobowiązana nie udowodniła, iż opłacenie zaległości pozbawiłoby ją zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Pismem z dnia 23 lutego 2007 r. B.B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] stycznia 2007 r. znak [...] oraz na decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...] znak [...]. W uzasadnieniu skargi skarżąca podkreśliła, iż obie decyzje są dla niej krzywdzące, a także, iż istnieją okoliczności pozwalające na uwzględnienie przez organ jej wniosku o umorzenie zaległych składek. Ponadto zainteresowana powołała się na swoją trudną sytuację materialną oraz zdrowotną oraz konieczność opieki nad [...] mężem. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podnosząc argumentację jak w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 15 kwietnia 2007 r. skarżąca zaznaczyła, iż jej sytuacja materialna jest trudna, zaś jej skarga z 23 lutego 2007 r. dotyczy decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2007 r., nr [...] znak [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Sąd zwraca również uwagę na treść art. 134 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Zgodnie zaś z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie z art. 28 ust. 3 a i b u.s.u.s.w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem osoby zobowiązanej do płacenia należności z tytułu składek, na jej wniosek, uwzględniając stan finansów ubezpieczeń społecznych, można umorzyć je. Szczegółowe zasady umarzania w całości lub części należności określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 roku (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - zwanego dalej rozporządzeniem. W § 3 ust. 1 rozporządzenia wskazano, iż ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinna nie jest w stanie uiścić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, gdy opłacenie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Od tej decyzji na podst. art. 83 ust. 4 u.s.u.s. przysługuje stronie wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie zaś z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się instytucji umorzenia, rozłożenia na raty oraz odroczenia terminu płatności. Decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego z dnia 14 czerwca 1960 roku ( tekst jednolity Dz.U. z 2000 roku Nr 98 poz.1071 ze zmianami, zwanej dalej kpa). Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, w art. 156 § 1 pkt 1 - 6 oraz na mocy art. 156 § 1 pkt 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. W niniejszej sprawie decyzja organu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń społecznych dotknięte jest wadami kwalifikowanymi ujętymi w art. 156 § 1 pkt 1 i 2 KPA. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż zaskarżona decyzja utrzymuje w mocy decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] listopada 2005 r., która została uchylona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. ,,Skutkiem prawomocnego uchylającego wyroku sądu administracyjnego jest powrót do sytuacji która miała miejsce przed wydaniem zaskarżonego aktu lub podjęciem czynności. Dalszy tok postępowania w sprawie, już przed organami administracji publicznej, zależny jest od stwierdzenia, czy w danym konkretnym przypadku istnieje możliwość i potrzeba wydania nowego aktu lub podjęcia czynności w sprawie, czy też przeciwnie- wydanie takiego aktu lub podjęcie czynności jest niedopuszczalne.-- Zgodnie z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże strony jak i sąd, który je wydał. ,,Skutkiem prawomocnego wyroku jest jego oddziaływanie na zakończone postępowanie administracyjne, w którym został wydany zaskarżony akt lub podjęta czynność. Oddziaływanie tego orzeczenia nie ogranicza się jednak jedynie do postępowania, które już się toczyło. Ma ono zakres szerszy i obejmuje związanie organów administracji publicznej i sądu administracyjnego w przypadku ponownego orzekania w sprawie ( po uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności aktu albo stwierdzeniu bezskuteczności czynności przez sąd administracyjny) (,,Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi komentarz-- pod. red. T. WOŚ. Warszawa 2005 r. s.508 i 509) W wyniku wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 10 maja 2006 r. którym została uchylona decyzja Prezesa Zakładu z dnia [...] listopada 2005 r. w obrocie prawnym pozostaje decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. W związku z powyższym wobec złożonego przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Prezes Zakładu był zobowiązany wydać nową decyzję w przedmiotowej sprawie, nie zaś utrzymywać w mocy decyzję, która została uchylona prawomocnym wyrokiem Sądu. Ponowne orzeczenie przez organ co do decyzji, która została uchylona prawomocnym wyrokiem Sądu jest rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, Legalis, z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99 oraz z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt III SA 2244/99). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi. Zwalnia to równocześnie Sąd z obowiązku merytorycznego rozpoznania zaskarżonej decyzji Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Orzeczenie w punkcie 2 wyroku, iż decyzja co do której stwierdzono nieważność nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku wydano na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy.