V SA/Wa 1356/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant: starszy specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2011r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję; Decyzją z dnia 21 kwietnia 2011 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dalej "organ", po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego przez R. S., dalej: "strona lub "skarżąca", utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2011 r. w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Decyzje zostały wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu [...] grudnia 2010 r. R. S. złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek w łącznej kwocie 25.241,60 zł uzasadniając go trudną sytuacją rodzinną i materialną. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia stwierdził brak podstaw do umorzenia należności, bowiem przypadek skarżącej nie jest wyjątkowy i szczególny, co jedynie może uzasadniać umorzenie należności z tytułu składek. Organ stwierdził, że skarżąca nie wykazała dostatecznie, że opłacenie należności pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Pismem z dnia [...] marca 2011 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosząc o umorzenie "niesłusznie naliczonych zobowiązań". W uzasadnieniu wniosku podkreśliła, że nie uzyskuje dochodów i jest zobowiązana do spłaty długów, opiekuje się niepełnosprawnym noworodkiem i wychowuje czworo dzieci. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r., po ponownym rozpatrzeniu sprawy i uwzględnieniu nowych okoliczności w postaci utraty pracy i urodzenia czwartego dziecka, Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji stwierdzając brak podstaw do umorzenia należności. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że nie można jednoznacznie stwierdzić, że skarżąca znajduje się w sytuacji uzasadniającej definitywną rezygnację przez organ z należnych wierzytelności. Podtrzymał ustalenia organu pierwszej instancji i wskazał, że skarżąca nie przedstawiła rachunków, faktur, paragonów potwierdzających koszty bieżącego utrzymania. Skarżąca oświadczyła w toku postępowania, że miesięczne koszty utrzymania rodziny wynoszą 1400 zł. Równocześnie w tym okresie skarżąca zarabiała 300 zł miesięcznie, co stanowiło znikomą część deklarowanych wydatków. Po utracie pracy skarżąca nie ujawniła żadnych źródeł finansowania codziennych potrzeb życiowych, niewyjaśniony więc pozostaje system finansowego zaspakajania potrzeb życiowych. Organ wskazał również, że skarżąca wraz z byłym mężem posiadają majątek nieruchomy. Ponadto, nie znalazł potwierdzenia w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym fakt korzystania przez skarżącą z pomocy społecznej, pomimo podniesienia przez nią tej okoliczności w odwołaniu. Organ nie uznał również argumentu, że skarżąca opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem, ponieważ stwierdził, że nowonarodzone dziecko "nie spełnia przesłanek pozwalających uznać je za osobę niepełnosprawną". Pokreślił, że przesłankę umorzenia zaległych należności stanowi "ważny interes zobowiązanego", ale nie można go utożsamiać z trudnościami finansowymi wnioskodawcy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w pierwszej instancji, umorzenie odsetek za zwłokę oraz ich zwrot na rzecz skarżącej. W uzasadnieniu skargi przedstawiła argumenty przeciwko zasadności naliczenia jej zaległości z tytułu niezapłaconych składek. Wniosła o umożliwienie złożenia deklaracji zawieszającej działalność z dniem [...] grudnia 2007 r. (przywrócenia terminu) i anulowanie naliczonych po tym terminie składek albo o ich umorzenie w innym trybie. Skarżąca nie zgodziła się również z oceną, iż nie spełnia kryteriów koniecznych do umorzenia należności z tytułu składek. Wskazała, że nie posiada środków do życia, opiekuje się noworodkiem i dlatego nie może podjąć pracy zarobkowej. Dodała, że utrzymuje się z alimentów dziecka oraz pomocy osób trzecich. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumenty wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skargę należało uwzględnić. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że jakkolwiek organ związany jest treścią wniosku to dotyczy to zakresu żądania strony, co powoduje, że rozważając wspomniane żądanie organ powinien ocenić je w kontekście wszystkich obowiązujących w tej mierze przepisów. Oznacza to, że organ nie może ograniczyć się jedynie do podstawy prawnej wskazanej przez stronę, co miało miejsce w przypadku rozpatrywanej sprawy. Należy wskazać, że powinnością organu było zatem rozważenie żądania strony nie tylko w kontekście art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 13 października 1998 r. (Dz.U. 2004.06.01 z późn. zm.) w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ale również w oparciu o treść art. 28 ust. 2 ustawy. Zaskarżona decyzja jak i decyzja ją poprzedzająca nie zawierają jednak odniesienia się do treści wskazanego przepisu. Okoliczność ta jakkolwiek stanowi o brakach uzasadnienia decyzji sama w sobie nie przesądziła jednak o rozstrzygnięciu Sądu. Na uchyleniu decyzji zaważyło to, że rozstrzygnięcie dotyczące umorzenia składek wraz z odsetkami, które zostało dokonane przez organ na podstawie treści art. 28 ust. 3a ustawy w związku z § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia, nie zostało poprzedzone dostatecznym wyjaśnieniem sprawy w tym zakresie. Z treści § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wynika, że zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując oceny sytuacji strony organ przytoczył jej twierdzenia o ponoszonych wydatkach, osiąganym dochodzie (300zł) miesięcznie z tytułu pracy wskazał, że strona nie przedstawiła żadnych faktur i rachunków dotyczących wydatków oraz nie wykazała wszystkich dochodów, że posiada wraz z mężem majątek nieruchomy, w następstwie czego uznał, że jest ona w stanie spłacić istniejące należności. Odnosząc się do urodzenia dziecka przez stronę i jej twierdzeń, że jej zdaniem niemowlę należy traktować jak osobę niepełnosprawną organ wskazał (słusznie), że niemowlę co do zasady, nie jest osobą niepełnosprawną, nie odniósł się natomiast do tego jaka w tej sytuacji istnieje możliwość osiągania dochodu przez stronę choćby w określonej perspektywie czasowej. W ocenie Sądu organ mimo odniesienia się do treści zastosowanego przepisu i przytoczenia danych odnoszących się do sytuacji osobistej strony i jej sytuacji finansowej tak naprawdę nie wskazał na podstawie czego uznał, że strona jest w stanie spłacić istniejące należności. Należy zwrócić uwagę na to, że organ nie odniósł się w żaden sposób do tego, że na datę wydania zaskarżonej decyzji skarżąca wraz ze swoim dzieckiem nadal wspólnie zamieszkiwała z byłym mężem i wspólnymi córkami, że jest obciążona alimentami na rzecz 2 córek z małżeństwa w kwocie 500 zł, która to kwota przekraczała jej miesięczny zarobek ([...] zł na [...]), że wspólny z mężem majątek to mieszkanie zajmowane przez skarżącą i jej rodzinę, za które spłacany jest kredyt oraz udział we własności działki o pow. x000m2. Nie negując faktu co do potencjalnej możliwości ustanowienia hipoteki na majątku skarżącej organ nie dokonał jednak rzeczywistej analizy sytuacji skarżącej, tego, że istnieje kredyt mieszkaniowy, który zapewne otrzymała z mężem, że prowadzona jest egzekucja komornicza związana z zaległościami alimentacyjnymi strony na rzecz dzieci oraz, że twierdzi ona, że pomaga jej rodzina, która to pomoc jako dobrowolna nie ma zapewne zinstytucjonalizowanej formy. Jest faktem, że organ wzywał stronę do wykazania przy pomocy posiadanych przez nią wszelkich dokumentów jej sytuacji finansowej oraz, że sam poczynił starania w tym kierunku. Nie zmienia to jednak postaci rzeczy, że sytuacja życiowa i majątkowa strony, jej dochody, w tym forma i wysokość pomocy osób trzecich nie zostały ustalone, nie zostały również ustalone wydatki strony choćby na mieszkanie a więc czy je ponosi i w jakiej wysokości. Organ trafnie uznał w odniesieniu do nowo narodzonego dziecka, że to rodzice są odpowiedzialni za jego utrzymanie, ale okoliczności związanych z faktem konieczności opieki nad nim ze strony skarżącej, nie wziął pod rozwagę jak również tego, że z chwilą porodu wygasła jej okresowa umowa o pracę, zatem konieczne było ustalenie czy, jakie środki i z jakiego tytułu otrzymuje skarżąca. W ocenie Sądu istniały poważne braki w zebranym materiale dowodowym, które można było uzupełnić dokonując przesłuchania strony, co dopiero wówczas pozwoliłoby ustalić obecną i potencjalną sytuację materialną i majątkową strony, a co za tym idzie możliwość prawidłowego rozstrzygnięcia o wniosku strony. Należy bowiem wskazać, że powinnością organu jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, jego ocena a następnie wyjaśnienie stronie podjętego rozstrzygnięcia mając na uwadze jej słuszny interes jak również interes społeczny. Należy zwrócić ponadto uwagę, że mimo, że decyzja dotycząca umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest decyzją uznaniową to jej podjęcie musi być swobodne nie zaś dowolne. W tym stanie rzeczy uznając, że zaskarżone rozstrzygnięcie ze względu na naruszenie treści art. 7, 8, 77, 80 kpa nie może się ostać i uznając, że organ powinien uzupełnić materiał dowodowy przynajmniej poprzez przesłuchanie strony, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.sa uchylił zaskarżoną decyzję.