V SA/Wa 1357/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2010 r. sprawy ze skargi T.R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 3. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców na rzecz T.R. kwotę [...] zł ([...] złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...].10.2008 r., o numerze [...] Wojewoda [...] udzielił T.R. zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony ze względu na fakt, iż T.R. pozostaje w związku małżeńskim z obywatelem polskim D.R.. W dniu 02.06.2009 r. ww. organ, wobec uzyskania informacji, iż związek małżeński cudzoziemki i obywatela polskiego został zawarty w celu obejścia przepisów ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2006 r. nr 234, poz. 1694 z późn. zm.) wszczął postępowanie administracyjne w sprawie cofnięcia T.R. zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Decyzją z [...].01.2010 r. nr [...] Wojewoda [...] orzekł o cofnięciu udzielonego uprzednio zezwolenia. W dniu [...].03.2010 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców po rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez pełnomocnika zainteresowanej, decyzją o numerze [...], orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia Wojewody [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje, że wobec T.R. zachodzą przesłanki, określone w art. 58 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 57 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach uzasadniające cofnięcie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Podniesiono, że cudzoziemka uzyskała zezwolenie na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 6 cyt. ustawy, tj. z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim z obywatelem polskim, co mogło uzasadniać jej pobyt w Polsce przez okres dłuższy niż 3 miesiące. Jednak jak wynika z dokonanych ustaleń, małżonkowie nie zamieszkują wspólnie, nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego i posiadają niewielką wiedzę o sobie. Mając zaś na uwadze fakt, że po przystąpieniu do postępowania pełnomocnika skarżącej matka i siostra męża cudzoziemki odmówiły złożenia ponownych zeznań organ podniósł, iż odmowa nastąpiła w wyniku działania pełnomocnika cudzoziemki. Jednocześnie zaznaczono, że złożone już uprzednio przez ww. osoby zeznania ocenić należy jako wiarygodne, gdyż nie miały one podstaw aby udzielać nieprawdziwych informacji na temat związku małżeńskiego T.R. i D.R.. W ocenie Szefa Urzędu, ustalenia dokonane przez organ I instancji wskazujące, że T.R. zawarła związek małżeński w celu obejścia przepisów ustawy o cudzoziemcacach są słuszne zaś cofnięcie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony było uzasadnione. W skardze złożonej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej zwrócił się o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił m.in., iż organ zaniechał wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Nie przesłuchał bowiem wszystkich świadków, zwłaszcza G.B. i małżonków M.. Dalej zauważył, iż dokonane w sprawie ustalenia oparte zostały na zeznaniach wymuszonych na cudzoziemce i jej małżonku oraz na zeznaniach R. i B. R. pomimo, iż odmówiły one ponownego ich złożenia. Ponadto zarzucono, iż organ nierzetelne pouczał cudzoziemkę o grożącej jej odpowiedzialności karnej za odmowę składania zeznań, dodatkowo zataił przed nią informacje dotyczące przysługujących jej w toku postępowania administracyjnego uprawnień. Powyższe, zdaniem pełnomocnika, potwierdza treść protokołu przesłuchania skarżącej z dnia 19.06.2009 r., w którym zagrożono jej karą pozbawienia wolności za zatajanie prawdy. Podniesiono, że organ zaniechał dokończenia rozprawy administracyjnej, o czym strona ani jej pełnomocnik nie zostali powiadomieni. Ponadto organ I instancji uniemożliwił stronie skonfrontowanie zeznań J. B. z zeznaniami jego żony, do tej pory występującej incognito. Skarżącej nie umożliwiono także skorzystania z zeznań małżonków M.. Dalej zarzucono, że Szef Urzędu nie odniósł się do zawartego w odwołaniu zarzutu, iż rozstrzygnięcię organu I instancji oparte zostało na zeznaniach świadków, którzy złożyli pisemne oświadczenia, że nie chcą w sprawie zeznawać z uwagi na powinowactwo między nimi a stroną. W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców wskazał, iż zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona jednakże z przyczyn innych niż wymienione w skardze. Organ podkreślił, że jak wynika z pisma z dnia 3.11.2009 r., na podstawie art. 183 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) do sprawy wstąpił prokurator, który pominięty został w postępowaniu odwoławczym. Wobec powyższego zaskarżona, decyzja powinna zostać uchylona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W oparciu o treść art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie może się ostać, gdyż doszło do naruszenia prawa procesowego dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Słusznie w odpowiedzi na skargę Szef Urzędu dopraw Cudzoziemców zauważył, iż do niniejszej sprawy, na podstawie art. 183 §1 k.p.a. wstąpił prokurator ( pismo z 03.11.2009r., k 372 akt administracyjnych), jeszcze na etapie postępowania w pierwszej instancji przed Wojewodą Warmińsko – Mazurskim. Należy podkreślić, iż z chwilą powiadomienia organu o udziale w postępowaniu prokurator staje się jego uczestnikiem na prawach strony i ma z mocy ustawy zapewniony udział w postępowaniu ( art. 188 k.p.a.). Co prawda przepisy te nie dają mu żadnych szczególnych, czy też dodatkowych uprawnień w porównaniu ze stroną postępowania, jednak zarazem przyznają wszystkie te same gwarancje, które posiada strona. Jedną z nich jest czynny udział w postępowaniu ( art. 10 k.p.a.). Z zasadą tą wiąże się z kolei gwarancja przewidziana w art. 81 k.p.a. umożliwiająca uznanie okoliczności faktycznej za udowodnioną, tylko wówczas, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Inną gwarancją przez którą realizuje się udział strony w postępowaniu jest ustawowy obowiązek doręczania decyzji wszystkim stronom, umożliwiające zapoznanie się z ich treścią i podjęcie decyzji co do ewentualnych dalszych kroków prawnych. Należy również wskazać, że art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a. jako przesłankę wznowienia postępowania wskazuje sytuację, gdy strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Ta podstawa wznowienia opiera się na dwóch przesłankach – po pierwsze na fakcie niebrania udziału w postępowaniu, po drugie na braku winy strony. Przez udział w postępowaniu uważa się udział stron w całym ciągu czynności postępowania administracyjnego prowadzonych przez organ administracji publicznej, w tym nie tylko udział w czynnościach postępowania wyjaśniającego, ale też i w czynnościach decydujących, który jest zrealizowany przez doręczenie stronie decyzji. Trzeba stwierdzić, że w postępowaniu przed organem drugiej instancji prokuratora całkowicie pominięto, natomiast w postępowaniu przed organem pierwszej instancji - zaniechano powiadomienia go w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zakończeniu postępowania i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Jeśli weźmie się pod uwagę, iż w sprawie przeprowadzono obszerne postępowanie dowodowe, a jego rezultaty były podstawą ustalonego w sprawie stanu faktycznego, który z kolei doprowadził do daleko idących dla strony skutków w postaci cofnięcia skarżącej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, to należy stwierdzić, że te ustalenia faktyczne są dotknięte wadliwością, ze względu na treść art. 81 k.p.a. Zdaniem sądu to uchybienie można było "naprawić" w toku postępowania przed organem drugiej instancji, jednak i w tym wypadku nie zawiadomiono prokuratora w trybie art. 10 § 1 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7.11.1988r., sygn. akt IV S.A. 701/88 wskazał, że: 1. Okoliczności faktyczne ustalone w postępowaniu, w którym strona nie miała możliwości wzięcia udziału i wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, przed wydaniem decyzji, nie mogą być uznane za udowodnione ( art. 81 k.p.a.) 2. Odmowa rozpatrzenia przez organ dowodu z opinii biegłego oferowanego przez stronę, której przed wydaniem decyzji nie umożliwiono wzięcia udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, jest naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które miały wpływ na wynik sprawy." Sąd orzekający w całości podziela ww. pogląd NSA; w niniejszej sprawie trzeba jednak stwierdzić, iż wobec całkowitego pominięcia udziału prokuratora w postępowaniu przed organem drugiej instancji naruszenie przepisów postępowania osiągnęło rozmiar wadliwości o której mowa w art. 145 § 1 pkt. 4 k.p.a., co uzasadnia – bez badania wpływu tej wadliwości na wynik postępowania – uchylenie zaskarżonej decyzji, zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt. 1, b ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ze względu na zasadniczą wadę postępowania administracyjnego przy dokonywaniu ustaleń w zakresie stanu faktycznego będącego podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, przedwczesne byłoby rozważnie innych wadliwości przeprowadzonego postępowania dowodowego, zarzucanych w skardze. Nie można jednak nie zauważyć, iż niedopuszczalne jest czynienie ustaleń faktycznych na podstawie anonimowych doniesień przy jednoczesnym odstąpieniu od przeprowadzenia dowodu z zeznań w charakterze świadka osoby, która te informacje przekazywała i której tożsamość jest w sprawie znana. Takie działanie organu miało miejsce, w decyzji Wojewody posłużono się informacjami osoby, która jak stwierdził organ, "chciała w sposób anonimowy złożyć wyjaśnienia", następnie co prawda wezwano tę osobę celem przesłuchania na wyznaczonej rozprawie administracyjnej, jednak wobec jej niestawienia się nie podjęto dalszych prób jej przesłuchania z zagwarantowaniem procesowych praw stronom postępowania, przez umożliwienie weryfikacji tych zeznań poprzez zadawanie pytań świadkowi, czy też zgłoszenie innych dowodów dla obalenia lub podważenia ich wiarygodności. Takie działanie organu nie mieści się w ramach zasad zobowiązujących go do dokładnego wyjaśnienia i ustalenia stanu faktycznego ( prawdy obiektywnej) i zdaniem sądu sprzeczne jest z zasada praworządności. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dopełni w stosunku do prokuratora, będącego stroną w sprawie administracyjnej wszelkich czynności, których zaniechano w kontrolowanym postępowaniu, wezwie też stronę do jednoznacznego sprecyzowania, czy zgłasza wnioski dowodowe w sprawie i jakie, uwzględni ponadto uwagi sądu dotyczące odstąpienia od przesłuchania osoby, której anonimowe zeznania wykorzystano przy ustalaniu stanu faktycznego. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. art. 145 § 1 pkt. 1, b p.p.s.a. orzeczono jak w pkt. 1 sentencji wyroku, o wstrzymaniu wykonania decyzji i kosztach orzeczono na podstawie art. 152 i 200 p.p.s.a.