V SA/Wa 1370/15
WyrokWSA w Warszawie2015-09-02
Skład orzekający: Barbara Mleczko-Jabłońska, Dorota Mydłowska, Jarosław Stopczyński
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o zwrocie dofinansowania ze środków unijnych, wydana na podstawie wyników kontroli audytowej, może zostać utrzymana w mocy bez przeprowadzenia przez organ administracji własnego postępowania wyjaśniającego i bez odniesienia się do zarzutów strony dotyczących braku podstawy prawnej oraz przedawnienia roszczenia?Ratio decidendi
Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, uznając, że organy administracji nie przeprowadziły wystarczającego postępowania wyjaśniającego. Brak było ustaleń co do podstawy prawnej konieczności rozliczania rekompensaty proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy, a także nie odniesiono się do zarzutu przedawnienia roszczenia o zwrot środków. Ustalenia kontroli audytowej nie zwalniają organu z obowiązku samodzielnego wyjaśnienia sprawy i uzasadnienia decyzji.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła zwrotu dofinansowania ze środków unijnych przyznanego J. H. na podstawie umowy z 2008 r. na restrukturyzację floty rybackiej. Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej uznał za niezasadną wypłatę pełnej stawki pomocy dla pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy, co skutkowało decyzją o zwrocie części środków. J. H. wniósł odwołanie, a następnie skargę do WSA, zarzucając m.in. brak podstawy prawnej do żądania zwrotu oraz naruszenie przepisów postępowania. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2014 r. oraz zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. H. kwotę 3695 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2015 r. sprawy ze skargi J. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania ze środków unijnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz J. H. kwotę 3695 zł (trzy tysiące sześćset dziewięćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
W dniu 20 listopada 2008 r. została podpisana pomiędzy Agencją Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, a J. H. umowa Nr (...), na mocy której J.H. otrzymał pomoc finansową w ramach środka "Pomoc publiczna z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej, zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 744/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. ustanawiającego tymczasowe szczególne działanie mające na celu wspieranie restrukturyzacji flot rybackich Wspólnoty Europejskiej dotkniętych kryzysem gospodarczym (Dz. Urz. UE L. 202 z 31.07.2008, str. 1)" oraz zgodnie z warunkami i w trybie przyznawania tej pomocy określonymi w ww. umowie.
Przyznana pomoc finansowa opiewała na kwotę 123 660,00 zł, w tym 49 320,00 zł obejmowało pomoc przyznaną za pracę na statku rybackim sześciu pracowników. Powyższe środki finansowe zostały przekazane w dniu 11 grudnia 2008r.
Wielkość pomocy przyznanej armatorowi za osoby pracujące na statku rybackim G. została wypłacona w kwocie odpowiadającej zatrudnieniu ww. osób w pełnym wymiarze czasu pracy. Natomiast zgodnie z umowami o pracę przedłożonymi przez beneficjenta, sześciu pracowników było zatrudnionych na statku rybackim G. w niepełnym wymiarze czasu pracy, tj. na 1/8 etatu.
Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej, działając jako instytucja audytowa, w ramach Rocznego sprawozdania audytowego z grudnia 2012 r. sporządzonego zgodnie z art. 61 ust. 1 lit. e pkt i rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 z dnia 27 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. Urz. UE L 223 z 15.08.2006, str. 1) i art. 44 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 498/2007 z dnia 26 marca 2007 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1198/2006 w sprawie Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. Urz. UE L 120 z 10.05.2007, str. 1), uznał za niezasadną wypłatę pełnej stawki pomocy dla załogantów zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy stwierdzając, że kwotę rekompensaty należało ustalić proporcjonalnie do wymiaru etatu, a nie tak jak dokonano w przypadku ww. pracowników ((...)).
W odpowiedzi na wezwanie Agencji z dnia 6 marca 2012r. do zwrotu kwoty 43.155,00 zł J. i W. małż. H. nie zgodzili się na powyższe wskazując, że kwota pomocy została prawidłowo ustalona na dzień podpisania umowy (pismo z dnia 23.03.2012 r.).
Pismem z dnia 5 grudnia 2012 r., skierowanym do J. H. zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie odzyskania należności ARiMR wypłaconej w ramach PO "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-2013", w związku z zawartą umową o dofinansowanie Nr (...) z dnia 20 listopada 2008 r., a po jego przeprowadzeniu decyzją z dnia (...)kwietnia 2013r. wydaną w stosunku do W. H. Prezes ARiMR określił kwotę przypadającą do zwrotu.
Pismem z dnia 22 kwietnia 2013 r. J.H. oraz W. H. złożyli odwołanie od powyższej decyzji do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...)czerwca 2013 r., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia (...)kwietnia 2013 r.
Następnie pismem z 14 listopada 2013 r. J.H. oraz W. H., złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa ARiMR z dnia (...)kwietnia 2013 r.
Decyzją z dnia (...)czerwca 2014 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził nieważność wydanej przez siebie ostatecznej decyzji z dnia (...)czerwca 2013r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...)kwietnia 2013 r.
W oparciu o art. 156 par 1 pkt 4 kpa, organ uznał ich wadliwość wobec skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie.
Następnie decyzją z dnia (...)lipca 2014 r., nr (...), Prezes ARiMR określił i zobowiązał J. H. do zwrotu łącznej kwoty 43 155,00 zł w tym:
- kwoty 32 366, 25zł otrzymanej z Europejskiego Funduszu Rybackiego;
- kwoty 10 788, 75 zł otrzymanej z budżetu państwa;
wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków tj. od 11 grudnia 2008r.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołano się na ustalenia sporządzonego przez Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej audytu, zgodnie z którym instytucja audytowa uznała za niezasadne wypłatę pełnej stawki pomocy dla załogantów zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy stwierdzając, że kwotę rekompensaty należało ustalić proporcjonalnie do wymiaru etatu. W tej sytuacji odnosząc się w całości do ustaleń instytucji audytowej uznano że prawidłową kwotę rekompensaty za pracowników stanowi kwota 6 165,00 zł, co przy dokonanej wypłacie z tego tytułu na podstawie umowy błędnie ustalonej kwoty 49 320,00 zł do zwrotu pozostaje 43 155,00zł.
Pismem z dnia 28 lipca 2014 r. J.H. złożył odwołanie od ww. decyzji Prezesa ARiMR.
W odwołaniu zarzucono naruszenie przepisów art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa poprzez brak przytoczenia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia podstawy prawnej, z której wynikałaby konieczność rozliczenia rekompensaty z tytułu zatrudnienia załogantów proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy ich zatrudnienia oraz naruszenie przepisu art. 104 § 1 kpa poprzez wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji pomimo braku podstawy prawnej ku temu. Ponadto strona zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 6 rozporządzenia nr 744/2008 poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wysokość rekompensaty przyznanej z tytułu zatrudnienia załogantów powinna być ustalana proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy ich zatrudnienia oraz naruszenie przepisów art. 27 ustawy o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego w zw. z art. 207 ust. 9 ustawy o finansach publicznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, iż wskazane powyżej przepisy stanowią właściwą podstawę prawną do domagania się kwoty przypadającej do zwrotu.
W wyniku rozpatrzenia sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia (...)grudnia 2014r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji .
Odnosząc się do podniesionych przez stronę zarzutów dotyczących niedopuszczalności podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranej pomocy publicznej w trybie administracyjnym organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 27 ust. 3 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego (Dz. U. Nr 72, poz. 619, z późn. zm.) do pomocy pobranej nienależnie lub wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych dotyczące zwrotu środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej i innych środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, które nie podlegają zwrotowi. Dochodzenie zwrotu pomocy pobranej nienależnie lub wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, wraz z odsetkami, następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 27 ust. 4 ww. ustawy).
Mając na uwadze ww. regulacje ustawy o finansach publicznych i art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), zdaniem Ministra w ww. zakresie przepisy ustawy o finansach publicznych mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Regulacja zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odnosi się jak wskazano ogólnie do wszelkich środków publicznych, które zostały przekazane przez Agencję na podstawie umowy w związku z realizacją Wspólnej Polityki Rolnej, Wspólnej Polityki Rybackiej lub sektorowego programu operacyjnego. Natomiast przepis art. 207 ust. 9 ustawy o finansach publicznych wskazuje na węższy zakres przedmiotowy stosowania art. 207 tej ustawy do pomocy przyznawanej na podstawie przepisów ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju albo ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego.
Od tej decyzji J.H., reprezentowany przez radcę prawnego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa poprzez brak przytoczenia w uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyraźnej podstawy prawnej z której wynikałaby konieczność rozliczania rekompensaty z tytułu zatrudnienia załogantów proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy ich zatrudnienia;
- art. 104§1 kpa poprzez wydanie w przedmiotowej sprawie decyzji pomimo braku podstawy prawnej ku temu;
2. Naruszenie przepisów prawa materialnego:
- art. 6 Rozporządzenia Rady (WE) NR 744/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. ustanawiające tymczasowe szczególne działanie mające na celu wspieranie restrukturyzacji flot rybackich Wspólnoty Europejskiej dotkniętych kryzysem gospodarczym (Dz. Urz. L.202 z 31.07.2008 str. 1) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wysokość rekompensaty przyznanej z tytułu zatrudnienia załogantów powinna być ustalana proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy ich zatrudnienia;
- art. 27 ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego w zw. z art. 207 ust. 9 ustawy o finansach publicznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące przyjęciem, iż wskazane powyżej przepisy stanowią właściwą podstawę prawną do domagania się kwoty przypadającej do zwrotu.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 lipca 2014r i obciążenie organu kosztami postępowania sądowego.
W uzasadnieniu swego stanowiska skarżący podtrzymał i dodatkowo uzupełnił przedstawioną uprzednio w odwołaniu argumentację co do :
- braku podstaw do wydania decyzji administracyjnej skoro, poza sporem pozostaje, że przyznana pomoc nastąpiła w oparciu o umowę cywilnoprawną .
W tej sytuacji, jak zarzuca art. 30 ustawy z 9 maja 2008r. o ARiMR (Dz. U 98 poz. 634) odsyła na drogę postępowania cywilnego;
- jak też braku dokonania wykładni art. 6 rozporządzenia Rady WE Nr 744/2008, z której to normy, jak podnosi, nie można wyczytać przyjętej zasady wypłaty środków uzupełniających proporcjonalnie do czasu zatrudnienia pracowników. Skarżący podnosi, że takie doprecyzowanie warunków miało miejsce dopiero w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 czerwca 2009 r. (Dz. U nr 101 poz. 840 ), które jednakże nie ma zastosowania do skarżącego - beneficjenta pomocy w 2008r.
W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje:
Podzielając jedynie w części podniesione w skardze zarzuty Skargę należało uwzględnić, nie mniej zasadniczo z powodów innych aniżeli w niej wskazano.
Na wstępie jednak określając zakres kognicji sądów administracyjnych zauważyć należy, że sądy te, w tym wojewódzki sąd administracyjny sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.).
Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy.
Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa.
W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy;
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy;
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach.
Należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia.
Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchybienie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy.
Badając w tym kontekście zarzuty skargi dotyczące błędnego trybu procedowania i braku podstaw do wydania decyzji Sąd, nie podzielając powyższego zarzutu wskazuje, że w sprawie niniejszej ma zastosowanie ustawa z dnia 3 kwietnia 2009r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego ( Dz. U 2009, Nr 72 poz. 619) z racji brzmienia jej art. 33, zgodnie z którym pomoc przyznana przez Agencję w ramach środka o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit b ( zatem pomoc publiczna z tytułu tymczasowego zaprzestania działalności połowowej ) przyznana do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy ( w sprawie pomoc przyznana w 2008r. ) uznaje się za pomoc przyznaną zgodnie z przepisami niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 1 pkt 2 ww. warunki i tryb zwracania pomocy finansowej na realizacje środków objętych osiami priorytetowymi zawartymi w programie operacyjnym w zakresie nieokreślonym w przepisach Unii Europejskiej, o których mowa w pkt 1, lub przewidzianym w tych przepisach do określenia przez państwo członkowskie Unii Europejskiej określa ww. ustawa. Zgodnie z art. 27 ust. 3 ww. ustawy do pomocy pobranej nienależnie lub wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych dotyczące zwrotu środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej i innych środków pochodzących ze źródeł zagranicznych, które nie podlegają zwrotowi.
Ponadto zgodnie z art. 1 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 744/2008 z dnia 24 lipca 2008 r. ustanawiającego tymczasowe szczególne działanie mające na celu wspieranie restrukturyzacji flot rybackich Wspólnoty Europejskiej dotkniętych kryzysem gospodarczym, to rozporządzenie ustanawia szczególne działanie Wspólnoty mające na celu zapewnienie wyjątkowego i tymczasowego wsparcia osobom i przedsiębiorstwom prowadzącym działalność w sektorze rybołówstwa, które dotknął kryzys gospodarczy spowodowany wzrostem cen ropy naftowej w 2008 r. To szczególne działanie przyjmuje formę specjalnego systemu w ramach Europejskiego Funduszu Rybackiego (zwanego dalej "EFR").
Zgodnie z art. 3 ust. 1 ww. rozporządzenia środki przewidziane w niniejszym rozporządzeniu mogą korzystać ze wsparcia finansowego z EFR w granicach środków na zobowiązania ustalonych na okres 2007-2013.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ww. rozporządzenia oprócz środków przewidzianych w art. 24 rozporządzenia (WE) nr 1198/2006, EFR może uczestniczyć w finansowaniu środków pomocowych na rzecz tymczasowego zaprzestania działalności połowowej, przeznaczonych dla rybaków i właścicieli statków rybackich, wdrażanych na maksymalny okres trzech miesięcy między dniem 1 lipca 2008 r., a dniem 31 grudnia 2009 r., pod warunkiem, że tymczasowe zaprzestanie działalności połowowej rozpoczyna się przed dniem 31 grudnia 2009 r.; przedsiębiorstwa będące beneficjentami poddane są do dnia 1 stycznia 2009 r. środkom restrukturyzacyjnym, takim jak programy na rzecz dostosowania floty, plany dostosowania nakładu połowowego, krajowe plany wycofania z eksploatacji, plany połowowe lub inne środki restrukturyzacyjne/modernizacyjne.
Dodatkowo zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych środkami publicznymi są środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegające zwrotowi środki pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia Wolnym Handlu (EFTA).
Zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy do środków, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zalicza się środki pochodzące z funduszy strukturalnych, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Rybackiego, z wyłączeniem środków, o których mowa w pkt 5 lit. a i b.
Zgodnie z art. 207 ust. 1 ww. ustawy w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są:
1. wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem,
2. wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184,
3. pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości
podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, z zastrzeżeniem ust. 8 i 10.
Zgodnie z art. 207 ust. 8 ww. ustawy w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja, która podpisała umowę z beneficjentem, wzywa go do:
1. zwrotu środków lub
2. do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności, o których mowa w ust. 2, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania.
Zgodnie z art. 207 ust. 9 ww. ustawy po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej lub instytucji pośredniczącej w rozumieniu ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju albo ustawy z dnia 1 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki, oraz sposób zwrotu środków, uwzględnieniem ust. 2.
Zgodnie z § 5 ust. 3 i 4 umowy o przyznaniu pomocy finansowej z dnia 20 listopada 2008 r. Nr (...) w przypadku nieprawidłowego określenia przez Agencję kwoty pomocy finansowej, agencja wzywa beneficjenta do zwrotu nienależnej części wypłaconej pomocy finansowej, a beneficjent zobowiązuje się do jej zwrotu w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia doręczenia wezwania. Od części pomocy, o której mowa ust. 3. będą naliczane odsetki jak dla zaległości podatkowych od dnia, w którym upłynie termin zapłaty wskazany w wezwaniu do zapłaty, jeżeli kwota podlegająca zwrotowi nie zostanie zwrócona w wyznaczonym w wezwaniu terminie. Natomiast zgodnie z § 5 ust 5 umowy w przypadku gdy agencja stwierdzi, że bez winy beneficjenta kwota pomocy o której mowa w § 4 ust 2 ( zwiększenie kwoty pomocy za pracę na statku rybackim została wypłacona beneficjentowi nienależnie w całości lub w części agencja wzywa beneficjenta do zwrotu nienależnie wypłaconej kwoty pomocy finansowej. Beneficjent w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania obowiązany jest do zwrotu nienależnej kwoty wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia wypłacenia przez agencję pomocy finansowej.
Uwzględniając powyższe należy wskazać, że zakres art. 207 ustawy o finansach publicznych obejmuje środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich. Pojęcie środków europejskich obejmuje również środki pochodzące z Europejskiego Funduszu Rybackiego (art. 5 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt. 2). W przypadku wykorzystania środków pochodzących z płatności ze środków europejskich lub współfinansowania krajowego, niezgodnie z przeznaczeniem, a także naruszeniem procedur lub pobrania ww. środków nienależnie lub w nadmiernej wysokości, art. 207 ustawy o finansach publicznych przewiduje jednolite zasady dotyczące zwrotu tych środków.
Natomiast zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), w sprawach dotyczących ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, które zostały przekazane przez Agencję na podstawie umowy w związku z realizacją Wspólnej Polityki Rolnej, Wspólnej Polityki Rybackiej lub sektorowego programu operacyjnego:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej
- stosuje się przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.
Mając na uwadze powyższe regulacje należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że w ww. zakresie przepisy ustawy o finansach publicznych mają charakter lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Regulacja zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odnosi się bowiem ogólnie do wszelkich środków publicznych, które zostały przekazane przez Agencję na podstawie umowy w związku z realizacją Wspólnej Polityki Rolnej, Wspólnej Polityki Rybackiej lub sektorowego programu operacyjnego. Natomiast przepis art. 207 ust. 9 ustawy o finansach publicznych wskazuje na węższy zakres przedmiotowy stosowania art. 207 tej ustawy do pomocy przyznawanej na podstawie przepisów ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju albo ustawy z dnia 3 kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem Europejskiego Funduszu Rybackiego. Chodzi tu zatem jedynie o pomoc przyznawaną z Europejskiego Funduszu Rybackiego na podstawie przepisów wskazanej ustawy, która to pomoc jest jedynie częścią Wspólnej Polityki Rybackiej.
W oparciu o powyższe niezasadne jest stanowisko skarżącego o braku podstaw do wydania decyzji administracyjnej.
W ocenie Sądu natomiast rację należy przyznać stronie skarżącej, iż przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 11 kpa . Organy orzekające w sprawie nie wyjaśniły skarżącemu w oparciu o jakie ustalenia jak też przepisy prawa lub umowy wynikała konieczność rozliczania rekompensaty z tytułu zatrudnienia załogantów proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy ich zatrudnienia. W kwestii tej organy przyjęły, a priori, iż konieczność uznania, że wypłacona skarżącemu pomoc w kwocie określonej decyzja wynika wyłącznie z wyniku kontroli organu audytowego i w takim zakresie w jakim instytucja audytowa uznała za niezasadne wypłatę pełnej stawki pomocy dla załogantów zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy uznać należy wypłaconą na podstawie umowy kwotę pomocy za błędną.
Nie wnikając w zasadność merytorycznego rozstrzygnięcia Sąd zwraca uwagę, że w tym zakresie organ nie poczynił jakichkolwiek własnych ustaleń, nie dokonał interpretacji obowiązującego, przy zawieraniu umowy, prawa jak też nie dokonał interpretacji postanowień zawartych w umowie i jej załącznikach. Podkreślić też należy, że ustaleń tych jak i odniesienia się do zarzutu błędnie wyliczonej do zwrotu kwoty zaskarżona decyzja Ministra w ogóle nie zawiera. W tym miejscu Sąd uznaje za prawidłowe i słuszne, że asumpt do wszczęcia postępowania i w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych środków mogą dać jak najbardziej wyniki kontroli lub audytu, nie mniej jednak nie zwalnia to organu od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania ustaleń we własnym zakresie choćby i z powołaniem się na wyniki audytu nie mniej w pełni uzasadnionym wyjaśnieniem stronie okoliczności faktycznych i prawnego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Powołanie się na wynik audytu nie zwalnia również organu II instancji od odniesienia się do zarzutów odwołania w zakresie wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie, zdaniem organów przyznanej kwoty pomocy. W zaskrzonej decyzji powyższego zabrakło co powoduje, że uchyla się ona spod kontroli sądowoadministracyjnej.
W ocenie Sądu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, przy wydaniu decyzji doszło do naruszenia innych przepisów postępowania, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: określonej w art.7 kpa zasady praworządności w związku z pominiętym przy rozpoznawaniu sprawy przepisem art. 67 ustawy z 27 sierpnia 2009r.o finansach publicznych. Wskazać ponownie wypada, że określone do zwrotu zaskarżoną decyzją środki pomocy finansowej stanowią, w myśl art. 60 pkt 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych środki publiczne będące niepodatkowymi należnościami budżetowymi o charakterze publicznoprawnym. Przypomnieć w tym miejscu należy, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z 27 dnia sierpnia 2007r. o finansach publicznych (Dz.U z 2013r.poz.885 ze zm.), która w art. 60 pkt 6 stanowi, iż należności z tytułu zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz inne należności związane z realizacją projektów finansowanych z udziałem tych środków, a także odsetki od tych środków i od tych należności są środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności. Ustawodawca przewidział w art. 67 tego aktu, że do spraw dotyczących powyższych należności, nieuregulowanych niniejszą ustawą stosuje się przepisy kpa i odpowiednio przepisy działu III ustawy Ordynacja Podatkowa. Zatem przywołując reguły postępowania administracyjnego mające zastosowanie w sprawie orzekania w przedmiocie zwrotu środków publicznych wskazać należy na przepis z art. 105 §1 kpa, zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Z kolei mający w sprawie zastosowanie reżim przepisów działu III Ordynacji podatkowej wskazuje na zastosowanie art.59 §1 Ordynacji podatkowej który mówi, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek między innymi: przedawnienia (pkt 9). Zgodnie natomiast z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Organy orzekające w przedmiocie zwrotu środków pomocy przyznanej skarżącemu w grudniu 2008r. pominęły kwestie związane z przedawnieniem zobowiązania. W tym zakresie organy nie rozpoznały sprawy i nie ustaliły czy wydane w 2014r. decyzje znajdują oparcie w przepisach prawa z uwagi na upływ terminu do wydania decyzji o zwrocie przyznanej w 2008r. pomocy
Zdaniem Sądu stosownie do przepisu art. 21 ust 1 pkt 1 w związku z art. 2§ 2 Op zobowiązanie zwrotu pomocy powstaje z mocy prawa, co oznacza, że decyzja o jego zwrocie stwierdza powstały obowiązek. Wydane w takich sprawach sprawie decyzje są zatem decyzjami określającymi zobowiązanie podatkowe, a zadaniem organu jest ustalenie czy w dacie ich podjęcia nie upłynął termin przedawnienia zobowiązania,
Skoro organy orzekające w sprawie nie przeprowadziły postępowania w powyższym zakresie oraz nie zbadały sprawy pod kątem upływu terminu przedawnienia, przedwczesne stało się rozpoznanie podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego. Stwierdzone przez Sąd powyższe uchybienia stanowią, jego zdaniem uzasadnioną podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 145 pkt1 lit c) p.p.s.a. co uczyniono orzekając jak w sentencji wyroku. O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art.200 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło