V SA/Wa 1377/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2009r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 9 października 2009r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2009r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych postanawia: odmówić D. Sp. z o.o. w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. wnosząc skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] lipca 2009 r. uiściła opłatę sądową tytułem wpisu sądowego od sześciu skarg w wysokości 3.000 złotych. Udzielając odpowiedzi na wezwanie Sądu dotyczącej wartości przedmiotu zaskarżenia, przy piśmie z dnia [...].09.2009r. spółka wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z [...] września 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż kapitał podstawowy Spółki wynosi [...] złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] złotych. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednakże na koniec 2008 r. przyniosła ona skumulowaną stratę w wysokości – [...] złotych. Pełnomocnik spółki wskazał, iż wpływ kryzysu na globalnym rynku finansowym i na produkcję przemysłową w Unii Europejskiej spowodował w Spółce spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i ostatecznie zakończenie działalności produkcyjnej. Strategia gospodarcza Spółki, zależy od polityki prowadzonej na szczeblu centralnym w K. gdzie została podjęta decyzja, w ramach restrukturyzacji koncernu, o likwidacji deficytowej działalności polegającej na produkcji [...], w tym u Wnioskodawcy. Zainteresowana stwierdziła, iż jej sytuacja finansowa jest trudna, według stanu na dzień [...] grudnia 2008r. skumulowane straty przewyższały połowę kapitałów. Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o kontynuowaniu działalności, obecnie tylko handlowej i tylko w kraju. Aktualnie Spółka zagospodarowuje aktywa pozostałe po działalności produkcyjnej (podana w oświadczeniu o majątku wartość środków trwałych może być niższa z powodu cen rynkowych). Ponadto wyjaśniła, iż zatrudnienie w firmie spadło z [...] osób w grudniu 2007 roku, poprzez [...] osób w grudniu 2008 roku do [...] osób w sierpniu 2009 roku (z tej wartości [...] osób przebywa na urlopie macierzyńskim). Na koniec 2009 roku Spółka planuje zysk w kwocie [...] złotych. Wnioskodawca posiada następujące rachunki bankowe w: 1. [...].: a) [...] (kredyt), b) [...] ze stanem [...], c) [...] ze stanem [...], d) [...] ze stanem [...]; 2. [...] a) ze stanem [...], b) [...] ze stanem [...]. Postanowieniem z 9 października 2009r., referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż na obecnym etapie postępowania na zobowiązanie spółki składa się wpis w przedmiotowej sprawie w wysokości 962 zł. zgodnie z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r., w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tut. Wydziale Sądu, jak wskazał referendarz sądowy obecnie toczy się 6 postępowań, a łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach to 4.440 zł. W takim też zakresie rozpoznał ten wniosek, zaznaczył także że przy wnoszeniu skarg w sześciu sprawach skarżąca spółka uiściła wpis w wysokości 3000 zł., zatem pozostało do wpłacenia 1440 zł. Referendarz wskazał także, iż na rachunkach bankowych spółki zgromadzone są środki finansowe w wysokości ponad [...]zł, co pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania i uiszczenie brakującej kwoty wpisu. Zaznaczył, iż oceny tej nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu w wysokości [...] złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej Spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść [...] zł. Podkreślił, iż konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Ponadto podniósł, iż Spółka jako przedsiębiorca mający status osoby prawnej, prowadzący nadal działalność gospodarczą powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Wskazał, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych (m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień [...] września 2009 r.) wynika, iż spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, zatrudnia obecnie [...] pracowników, posiada środki trwałe o łącznej wartości [...] zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Referendarz sądowy nadto wyjaśnił, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pismem z [...] listopada 2009 r. pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego z 9 października 2009 r. wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, iż twierdzenie takie świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej przede wszystkim jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości. Podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, spółka drastycznie zamknęła sferę produkcji i dokonała zwolnienia [...]% stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu przedmiotowej sprawy do rozstrzygnięcia z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki. W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zarzucił naruszenie: - art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez błędną subsumcję polegającą na jego niezastosowaniu, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącej realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowego poprzez stawianie ,,nierealnych progów finansowych ‘’. - art. 78 Konstytucji RP poprzez odmowę skarżącej prawa do sądu. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż referendarz sadowy nie podjął rozważań w zakresie wpływu skutków globalnego kryzysu na status majątkowy skarżącej, na które powołała się skarżąca. Wskazał, iż nie uwzględniono audytu księgowo-rachunkowego za rok 2008 r., które zostało przyjęte przez KRS. W ocenie pełnomocnika curiosalnym jest powołanie się w orzeczeniu referendarza sądowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z [...] lipca 1992 r., sygn. [...] z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej skarżącej jak i kondycji światowej gospodarki. Ponadto zdaniem wnoszącego sprzeciw zaskarżone postanowienie to jedynie fikcja przyjętej zasady dwuinstancyjności. W jego opinii postanowienie referendarskie powinno zostać uchylone, jako nie przygotowane w sposób należyty, nie rozpoznający istoty sprawy, rutynowy i pozbawiający możliwości wniknięcia w dokumenty źródłowe. Pełnomocnik powołał się także na fakt, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, w podobnych sprawach podjął się o wiele głębszej, staranniejszej analizy kondycji finansowej spółki niż tut. Sąd, co dowodzi jego zdaniem o zbyt pochopnej decyzji referendarza o odmowie przyznania prawa pomocy dla spółki. Do sprzeciwu dołączył wezwanie o dokumenty źródłowe z [...] października 2009r., w sprawie o sygn. akt: III SA/Gd 423/09 skierowane do pełnomocnika spółki przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wzywające do przedłożenia odpisu zeznania podatkowego CIT-8 za ostatni rok obrotowy, wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach, bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy oraz dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres od [...] stycznia 2009r. do [...] sierpnia 2009r.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw wniesiony przez pełnomocnika skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a., – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr z [...] września 2009r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z 9 października 2009r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. jest zobowiązana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 962 stosownie do § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003r., w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na uwagę zasługuje fakt, iż przy wnoszeniu sześciu pierwszych sześciu skarg spółka uiściła 3000 zł. tytułem wpisu, w tym m.in. do przedmiotowej sprawy wpłynął wpis 500 zł., na konto Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie (k. 21 a.s.) zgodnie z załączonym do akt sprawy sądowym potwierdzeniem dokonania przelewu nr [...] poz. [...], którego oryginał załączony jest do sprawy o sygn. akt: VSA/Wa 1376/09. Zatem suma która pozostała do zapłaty wynosi 462 zł. w postaci wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] lipca 2009r. nr [...]. Ważnym podkreślenia jest, iż aktualnie tj. na dzień wydania postanowienia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie spółka prowadziła [...] postępowania, a łączna suma wpisów we wszystkich tych sprawach to 6.366 zł., zatem do opłacenia pozostała kwota 3.366 zł. Przedmiotem rozważań Sądu po wniesionym sprzeciwie, jest sytuacja majątkowa w której znajduje się obecnie spółka. Wynika ona ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zgodnie z którymi środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych skarżącej w [...] wynoszą ([...]zł), zaś w [...] odpowiednio w [...] (tj. przy kursie [...]zł) oraz [...] w wysokości [...] (tj. przy kursie [...] zł). Mając powyższe na uwadze na rachunkach bankowych spółki znajdują się środki przekraczające kwotę [...] złotych. W ocenie Sądu fakt zaciągnięcia kredytu przez skarżącą w wysokości [...] złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł nie stanowią okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy w we wnioskowanym przez spółkę zakresie, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej spółka, przechodzi ona obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść [...] zł. Trudno w tej sytuacji uznać, iż uzupełnienie przez skarżącą wpisu w przedmiotowej sprawie w wysokości 462 zł., jest możliwe tylko hipotetycznie, gdyż nie jest to suma relatywnie wysoka do zgromadzonych przez skarżącą środków. Ważnym podkreślenia jest fakt, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się wyjątkowy charakter tej instytucji, przyjmując, że osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Odnosząc się do podnoszonych przez wnioskującą stronę argumentów mających przemawiać za uznaniem jej trudnej sytuacji majątkowej jako wypełniającej przesłanki udzielenia prawa pomocy, przywołać należy ugruntowane już orzecznictwo wskazujące na równorzędny charakter kosztów sądowych z innymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot. Przede wszystkim wpis sądowy (w tym wpis od skargi) jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Skarżąca spółka będąc podmiotem działającym na rynku gospodarczym może swobodnie dysponować własnymi środkami, w tym przeznaczyć je na pokrycie kosztów sądowych we wszczętych przez nią postępowaniach sądowych. Wskazać należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. Zauważyć należy, iż wykazywane przez stronę skarżącą trudności finansowe spowodowane, jej zdaniem, skutkami globalnego kryzysu gospodarczego, nie są spowodowane działaniem "siły wyższej", czy nie dającymi się przewidzieć okolicznościami. Odnośnie argumentu pełnomocnika przedstawionego w treści wniesionego sprzeciwu dotyczącego dokumentów źródłowych, które spółka była zobowiązana przedstawić w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, tut. Sąd po zapoznaniu się z treścią postanowienia z 12 listopada 2009r. (sygn. akt: III SA/Gd 423/09) na które powoływał się pełnomocnik stwierdził, iż mimo przesłania stosownych dokumentów spółka nie wykazała, iż w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, jak chciałby pełnomocnik ustanowiony w sprawie. Z treści przedmiotowego postanowienia wynika, iż zgodnie z przedłożonymi dokumentami źródłowymi (odpisu: zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2008, wyciągów z rachunków bankowych według stanu na dzień [...] września 2009 r., bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy, dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres od [...] stycznia 2009 r. do [...] września 2009 r.) ustalono, że kapitał podstawowy spółki według bilansu na dzień [...] grudnia 2008 r. wynosił [...] zł, wartość środków trwałych - [...] zł, zaś strata netto spółki, według rachunku zysków i strat za okres od [...] stycznia 2008 r. do [...] grudnia 2008 r. wyniosła [...] zł. W zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2008 r. spółka zadeklarowała przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...]zł, stratę w wysokości [...]zł oraz nadpłatę w wysokości [...] zł. Z nadesłanego zestawienia wynika natomiast, że w okresie od [...] stycznia 2009 r. do [...] września 2009 r. spółka uzyskała przychody podatkowe w wysokości [...] zł., poniosła koszty podatkowe w kwocie [...] zł oraz stratę - [...] zł. Po ich zestawieniu i porównaniu Sąd wskazuje, że jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o pomoc ze strony państwa wnioskodawca winien wykazać, iż mimo poczynionych oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania nie jest w stanie uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych, czego zabrakło w wywodach wnoszącego sprzeciw. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Skoro zatem strona skarżąca – jak sama wskazuje – posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie przekraczającej [...] zł, to w ocenie Sądu, nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast twierdzenie, iż powyższe środki przeznaczone są na inne wydatki nie może zostać uwzględnione, bowiem opłaty sądowe winny być przez stronę skarżącą traktowane na równi z pozostałymi wydatkami i nie można ich uznać za wypełniające przesłankę, o której mowa w omawianym przepisie. W tym aspekcie podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące ograniczenia prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy należy uznać za nieuzasadnione. Jak już wyżej wykazano skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z jej udziałem w postępowaniu. W tej sytuacji odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nie spowoduje ograniczenia jej prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu oraz nie naruszy art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która to konwencja nie ma zastosowania w niniejszym postępowaniu, o czym świadczy m.in. treść art. 1 Konwencji, zgodnie z którym Wysokie Układające się Strony zapewniają każdemu człowiekowi, podlegającemu ich jurysdykcji, prawa i wolności określone w rozdziale I niniejszej konwencji. Tym samym D. Sp. z o.o. w P., jako osoba prawna nie może korzystać z praw określonych w/w konwencji. Za chybione należy również uznać podniesienie zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, którego strona skarżąca nie precyzuje. Należy wyjaśnić, iż od postanowień wydanych przez referendarzy sądowych w trybie art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a. przysługuje, zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. sprzeciw, z którego to środka prawnego strona skarżąca skorzystała. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż od postanowienia Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy również przysługuje środek odwoławczy w postaci zażalenia (art. 260 p.p.s.a.). Wymaga podkreślenia, iż jedynie w przypadku, gdy prawo pomocy nie przysługuje stronie z uwagi na oczywistą bezzasadność jej skargi referendarz sądowy ma obowiązek przekazania wniosku do rozpoznania sądowi. W związku z powyższym zarzut podniesiony w sprzeciwie dotyczący naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.