V SA/Wa 1377/16

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... stycznia 2014 r. nr ... w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy L. L. (dalej: "Skarżący" lub "Strona") wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że podpisał z żoną umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową między małżonkami, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, dzieci (dwóch synów) mieszkają z matką. Skarżący stara się uczestniczyć w ich wychowaniu, ale w powodu sytuacji finansowej nie współuczestniczy w kosztach ich utrzymania. Wskazał, że składniki majątku, w tym mieszkanie (62 m.kw.) zostały zajęte przez organy egzekucyjne. Skarżący nie posiada środków nawet na bieżące utrzymanie. Nie posiada również majątku, który mógłby spieniężyć. Jest bezrobotny, bezskutecznie poszukuje pracy, mieszka w lokalu do którego nie ma tytułu prawnego, a właściciel tego lokalu – . (...) S.A. żąda, by je opuścił. Do dochodów zaliczył czynsz z wynajmu mieszkania w wysokości 1.000 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, pismem z 24 października 2016 r. Sąd wezwał Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący (przy piśmie z dnia 2 listopada 2016 r.) nadesłał: decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w S. oraz decyzje Dyrektora Izby Celnej w W. o zabezpieczeniu na majątku Skarżącego zobowiązań podatkowych, postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w S. o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom określającym zobowiązania w podatku akcyzowym, zeznanie podatkowe za rok 2014 oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że nie otrzymuje regularnej pomocy materialnej od żony, która jedynie "częstuje obiadem". Nie jest zarejestrowanym bezrobotnym, ani nie otrzymuje środków z pomocy społecznej. W wyniku zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej, w skład majątku Skarżącego wszedł lokal, który obecnie wynajmuje, a w skład majątku żony dom i pozostałe składniki majątku. Skarżący nie otrzymuje alimentów od żony i nie występował o ich przyznanie, ponieważ żona utrzymuje ich dzieci. Na miesięczne utrzymanie (jedzenie, środki higieny, ubranie) Skarżący wydaje około 600 - 700 zł. Pozostałą kwotę przeznacza na dojazdy do miejsca zamieszkania synów oraz ich utrzymanie. Skarżący mieszka na ul. (...) w W. w lokalu, którego właścicielem jest . (...) S.A. Wyjaśnił, że od lutego 2014 r. nie ponosi koszów utrzymania zajmowanego mieszkania, ale aktualnie jego właściciel żąda ich ponoszenia, uiszczenia zaległych rachunków, a przede wszystkim opuszczenia lokalu. Wskazał, że żądania . (...) S.A. przedstawia pisemnie albo telefonicznie. Ponadto Skarżący podał adresy zamieszkania żony, własny adres zamieszkania oraz adres mieszkania wynajmowanego. Nie przedstawił jednak umowy najmu wyjaśniając, że obecny właściciel wyprowadził się. Wskazał również, że w latach 1997-2014 prowadził jednoosobową działalność gospodarczą. W ostatnich sześciu miesiącach organy egzekucyjne zajęły w ramach postępowania egzekucyjnego lokal Skarżącego w Sokołowie Podlaskim. Dodał, że obecnie nie posiada żadnych rachunków bankowych i oszczędności. Rachunki bankowe zostały zamknięte po ich zajęciu przez organy egzekucyjne i w związku z brakiem na nich jakichkolwiek środków. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a.") – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Ze wskazanymi regułami koresponduje przepis art. 255 p.p.s.a. zgodnie z którym w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku budzi wątpliwości lub jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, można go wezwać do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i przedstawienia dokumentów potwierdzających wykazywane okoliczności. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Analizując złożone przez wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Podkreślić należy, że Skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie podnosi w istocie tożsame argumenty, modyfikując jedynie swoje oświadczenie w zakresie sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów. Wskazać należy, że w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt V SA/Wa 1862/15, we wniosku, który wpłynął do Sądu 1 czerwca 2016 r. Skarżący wskazał, że żona przekazuje mu kwotę około 1.200 zł – 1.500 zł – ale zgodnie z wyjaśnieniem: "nie zawsze i nie jest to regularnie". W piśmie z 12 czerwca 2016 r. złożonym w tej samej sprawie Skarżący oświadczył, że otrzymuje od żony kwoty 100 zł – 200 zł - również nie zawsze i nie regularnie. W innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, np. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1727/15 Skarżący oświadczył, że otrzymuje sporadyczną pomoc finansową od żony w wysokości 50 zł – 100 zł w miesiącu. Obecnie Skarżący twierdzi, że nie otrzymuje żadnych pieniędzy od żony. Przy okazji odwiedzin dzieci Skarżący jest "częstowany obiadem". W żadnej ze spraw Skarżący nie przedstawił oświadczenia żony potwierdzającego podnoszone okoliczności. Co do innych ewentualnych dochodów, na formularzu PPF złożonym w rozpoznawanej sprawie w dniu 13 października 2016 r. wykazał dochód z tytułu najmu w wysokości 1.000 zł. Na formularzu PPF złożonym w sprawie V SA/Wa 1862/15 w dniu 8 sierpnia 2016 r. Skarżący nie wykazał żadnego dochodu. Na formularzu PPF wniesionym w dniu 10 maja 2016 r. wykazał dochód z tytułu najmu w wysokości 200 zł. W sprawie V SA/Wa 1727/15 Skarżący oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu umowy najmu mieszkania w wysokości 1.000 zł. W żadnej sprawie Skarżący nie przedstawił umowy najmu. W sprawie niniejszej oświadczył, że nie posiada umowy, ponieważ cyt.: "z końcem października obecny najemca wyprowadził się". Podkreślić należy, że wskazana okoliczność nie ma znaczenia przy ocenie wykonania wezwania z 24 października 2016 r. Skarżący oświadczył, że jest bezrobotny, nie otrzymuje zasiłku, próbuje bezskutecznie znaleźć pracę. Mając na uwadze, że oświadczenia o podobnej treści składał w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, co pozwala wysnuć wniosek, że poszukiwania pracy trwają ponad rok, nie jest zrozumiała postawa Skarżącego, który nie rejestrując się w urzędzie pracy traci potencjalną możliwość skorzystania z programów dla bezrobotnych proponowanych przez urzędy pracy oraz korzystania z ofert pracy przygotowanych dla bezrobotnych. Odnosząc się do kolejnych złożonych wyjaśnień wskazać należy, że Skarżący oświadczył, że nie posiada wspólnego majątku z żoną, nie mieszkają razem, nie pozostają w przyjaznych stosunkach. Skarżący wskazał, że w związku z podpisaną umową rozdzielności majątkowej małżonkowie podzielili majątek. W wyniku podziału Skarżący otrzymał wynajmowane mieszkanie, a jego żona dom oraz pozostałe składniki majątku. Skarżący nie wymienił więc składników majątkowych, które w związku z podziałem majątku wspólnego weszły w skład majątku odrębnego jego żony, a przede wszystkim nie przedstawił dokumentów potwierdzających podział majątku oraz sposób podziału majątku. Strona nie wskazała również co wchodziło w skład majątku, który według ustaleń organów podatkowych (postanowienie z . (...) kwietnia 2014 r., nr . (...) ) przedstawiał wartość około 6.250.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 15 kwietnia 2014 r., nie posiadał majątku o wskazanej wartości i nie wie, co organy administracji zaliczyły do majątku. Wskazać należy, że w przedstawionej przez Skarżącego kserokopii decyzji z . (...) lutego 2014 r. nr . (...) orzekającej o zabezpieczeniu na majątku Skarżącego zobowiązań w podatku akcyzowym wraz z odsetkami za zwłokę, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Siedlcach, na podstawie ustaleń dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Sokołowie Podlaskim (pismo nr 1429/PP-W/0711- 1/14/KS) stwierdził, że Skarżący dokonał w okresie od października 2012 r. do lutego 2013 r. czynności majątkowych, polegających na zbywaniu majątku o znacznej wartości w tym: darowiznę gotówki w kwocie 1.400.000,00 zł. (data darowizny 17.05.2012r.), darowiznę środków pieniężnych w kwocie 3.100.000,00 zł (data darowizny(...).), sprzedaż udziałów - wartość czynności 50.000,00 zł (akt notarialny z dnia 05.11.2012r.), sprzedaż nieruchomości - wartość czynności 1.700.000,00 (akt notarialny z dnia (...) W przedstawionej przez Skarżącego decyzji z (...) listopada 2014 r. nr(...)Dyrektor Izby Celnej w W. analizując sytuację majątkową Skarżącego w związku z wydaniem orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku zobowiązań w podatku akcyzowym wraz z odsetkami za zwłokę po przeprowadzeniu analizy dokumentów, w tym dokumentów finansowych Skarżącego wskazał, że na przestrzeni lat 2010 - 2012 wartość rzeczowych aktywów posiadanych przez Skarżącego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zmniejszyła się w zakresie : środków trwałych - spadek o ok. 69% w stosunku do końca 2010 r., gruntów - spadek o 100% w stosunku do końca 2010 r. (na koniec 2011 r. i 2012 r. Skarżący nie posiadał gruntów), budynków - spadek wartości o 79% w stosunku do końca 2010 r., środków transportu - spadek o 54% w stosunku do 2010 r., innych środków trwałych - spadek o 67% w stosunku do końca 2010 r. Równocześnie w stosunku do spadku wartości rzeczowych aktywów trwałych w analizowanym okresie wzrastał nieprzerwanie fundusz własny przedsiębiorstwa. W 2011 r. nastąpił wzrost o 200% w stosunku do roku 2010. Organ podatkowy zwrócił uwagę, że suma bilansowa przedsiębiorstwa wzrosła z kwoty 9.814.310,33 zł w 2010 r. do wartości 35.329.211,13 zł w 2012 r., jednocześnie wartość aktywów trwałych spadła z wysokości 1.077.535,81 zł w 2010 r. do kwoty 426.722,83 zł w 2012 r., a wartość aktywów obrotowych wzrosła z wysokości 8.736.774.52 zł w 2010 r. do wartości 34.902.488,30 zł w 2012 r. Podkreślił, że zmiana struktury majątku przedsiębiorstwa w 2011 r. spowodowała przekształcenie stosunkowo trudno zbywalnych aktywów trwałych w stosunkowo łatwo zbywalne aktywa obrotowe. Organ podatkowy zwrócił również uwagę, że w roku 2012 Skarżący pozbył się gruntów, zaprzestał prowadzenia inwestycji w środki trwale, a wartość środków trwałych zmniejszyła się trzykrotnie. Ponadto Skarżący przekazał darowizny na łączną kwotę 10.500.000 zł osobom trzecim, obniżając tym samym wartość swojego majątku. W roku 2013 Skarżący nie dokonywał jakichkolwiek nabyć składników majątkowych. Zauważyć należy, że Strona nie wskazała, że powołane decyzje organów podatkowych zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej i ewentualnie jaki był wynik wszczętych postępowań sądowych. Skarżący wyjaśnił, że w latach 1997-2014 prowadził działalność gospodarczą, nie wskazał jednak jakie uzyskiwał w tego tytułu przychody oraz ponosił koszty. Wyjaśnił również, że posiadane rachunki bankowe zostały zamknięte, z uwagi na brak środków pieniężnych, ale nie udokumentował tego faktu, tj. nie przedstawił dokumentów potwierdzających ich zamknięcie, jak również nie przedstawił historii rachunków z okresu trzech miesięcy przed zamknięciem. Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które Skarżący został poproszony w wezwaniu były niezbędne do oceny jej możliwości finansowych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. W niniejszej sprawie Skarżący wszczął postępowanie sądowoadministracyjne w związku z wydanymi w postępowaniach administracyjnych decyzjami określającymi zobowiązania w podatku akcyzowym. Oświadczył, że łączna wysokość zadłużenia określona decyzjami organów podatkowych wynosi około 30.000.000 zł. Zaznaczyć należy, że postępowania kontrolne oraz podatkowe są prowadzone wobec Strony od 2012 r. Co więcej, w tym okresie Skarżący dysponował znacznym majątkiem, prowadził działalność gospodarczą i jeszcze w 2014 r. uzyskał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości ponad 4.000.000 zł. Reasumując, uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.