V SA/Wa 1378/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant - ref. staż. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2012 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. znak: [...], 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. P. S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295, 20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Przedmiotem skargi złożonej przez J. F. (zwanego dalej: skarżącym) jest decyzja Ministra Finansów z [...] marca 2012 r. nr [...], którą została utrzymana w mocy decyzja Wojewody [...] z [...] grudnia 2011 r. znak [...] odmawiająca umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego [...] z [...] maja 2011 r. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. Skarżący 27 maja 2011 r. złożył do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...] wniosek o umorzenia grzywny w kwocie 150 zł nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego [...] z [...] maja 2011 r. Wniosek uzasadnił brakiem środków na uregulowanie zobowiązania ze względu na brak pracy. Oświadczył, że jest osobą samotną i od czasu do czasu przebywa w schronisku "[...]" we [...]. Po rozpatrzeniu, decyzją z [...] grudnia 2011 r., Wojewoda [...] odmówił umorzenia należności. Skarżący złożył odwołanie od decyzji, w którym podniósł, że jest osobą samotną, bezrobotną i utrzymuje się ze zbierania surowców wtórnych. Minister Finansów decyzją z [...] marca 2012 r. utrzymał decyzję I instancji w mocy. W jej uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy o finansach publicznych – właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg (m. in. umorzyć w całości zobowiązanie) w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 przywoływanej ustawy. Przesłanki umorzenia w całości zobowiązania są określone w art. 56 cytowanej ustawy, który stanowi, że należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli: 1. osoba zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł; 2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 3. zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Minister wyjaśnił, że ważny interes dłużnika to sytuacja, gdy z powodów nadzwyczajnych, losowych przypadków zobowiązany nie jest w stanie uregulować zobowiązania. O istnieniu ważnego interesu dłużnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o umorzeniu zobowiązania. Ważnego interesu dłużnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zobowiązania. Przyznanie ulgi w postaci umorzenia zobowiązania jest instytucją nadzwyczajną. Za przyznaniem ulgi przemawiać będą więc te okoliczności, które nie są zależne od sposobu postępowania dłużnika, bądź są spowodowane działaniem czynników, na które dłużnik nie mógł mieć wpływu. Następnie zaznaczył, że z art. 64 ustawy o finansach publicznych wynika, iż możliwość umorzenia zobowiązania ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że jeśli zostaną spełnione przesłanki umożliwiające udzielenie ulgi, legalne będzie zarówno rozstrzygnięcie zgodne z wnioskiem jak i odmawiające uwzględnienia żądania. Zdaniem Ministra zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje na to, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Ponadto mając na uwadze informacje zawarte w piśmie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z [...] grudnia 2011 r., znak: [...], dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne było bezskuteczne. W ocenie Ministra wniosek skarżącego spełnia przesłankę uzasadnionego przypuszczenia nieskuteczności postępowania egzekucyjnego oraz przesłankę ważnego interesu dłużnika, polegającego na braku środków na zapłatę należności bez szkody dla wydatków związanych podstawowym utrzymaniem. Jednocześnie umorzenie należności naruszałoby interes publiczny ze względu na karnoprawny charakter należności i uszczuplenie dochodów budżetu państwa. Dlatego też Minister działając w ramach uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności ze względu na jej karnoprawny charakter oraz ze względu na interes fiskalny Skarbu Państwa. Przy czym Minister zaznaczył, że pomimo błędnej oceny dokonanej przez organ pierwszej instancji, że nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności w całości to uznał, że rozstrzygnięcie jest prawidłowe i utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego. Minister poinformował jednocześnie, że zgodnie z art. 64 ust 1 w zw. z art. 55 i 57 ustawy o finansach publicznych, skarżący ma możliwość wystąpienia z wnioskiem o rozłożenie zapłat zobowiązań na raty. W skardze na powyższą decyzję Ministra Finansów z [...] marca 2012 r. skarżący podniósł, iż nie jest w stanie dokonać spłaty zobowiązania wynikającego z mandatu karnego, ponieważ jest osobą bezrobotną, bez środków do życia, utrzymującą się wyłącznie z praw dorywczych. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie decyzji. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ dokonał jednoznacznej oceny, iż stan majątkowy skarżącego i jego sytuacja osobista prowadzą do wniosku, iż spełnione zostały przesłanki z art. 56 ustawy o finansach publicznych. Art. 56 ust. 1 stanowi między innymi, iż należności osób fizycznych mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne (pkt 3) oraz zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny (pkt 5). Organ dopatrzył się istnienia w rozpoznawanej sprawie ważnego interesu dłużnika wskazując, iż zobowiązany znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Organ przyznał także, że dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne było bezskuteczne, zachodzi więc uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności. Jedyną przyczyną odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie zobowiązania stanowił, według organu, karnoprawny charakter należności, ponieważ umorzenie zobowiązań powodowałoby uchylenie skutków orzeczonej kary, a nadto naruszałoby interes fiskalny Skarbu Państwa. Sąd stwierdza, że powyższa argumentacja nie jest trafna i wskazuje na dowolność w podejmowaniu zaskarżonej decyzji. Podkreślić bowiem należy, że skoro ustawodawca w ustawie o finansach publicznych przewidział możliwość udzielania przez właściwy organ ulg określonych w art. 55 – w tym umorzenie w całości zobowiązania w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60, to znaczy także z niezapłaconych mandatów karnych. W tej sytuacji "wychowawczy" argument organu, jako uzasadniający odmowę umorzenia należności, pozostaje w sprzeczności z zapisem ustawy. Także drugi argument wyrażający się troską organu o interes fiskalny Skarbu Państwa jest błędny skoro dochodzenie od skarżącego kwoty 150 zł – biorąc pod uwagę koszty postępowania administracyjnego i przewidywalne ewentualne koszty postępowania sądowego – znacznie przekraczają wysokość egzekwowanej kwoty (sam koszt adwokata z urzędu pokrywanej ze środków Skarbu Państwa to prawie 300 zł). Tym samym nie jest w interesie publicznym (z ekonomicznego punktu widzenia) aby dochodziło do sytuacji, gdy koszt wątpliwej egzekucji był wyższy od dochodzonej należności. Ponadto organ rozpatrując wniosek o umorzenie należności i badając sytuację wnioskodawcy powinien pamiętać o tym, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. Należy tu przywołać pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267), który na tle podobnych spraw dotyczących umorzenia należności składek dotyczących ubezpieczeń społecznych wskazał, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych wypadkach organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wskazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny (...). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawianego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym; (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instancji prawnej". Powyższe uwagi powinny zostać wzięte pod rozwagę przez organ przy powtórnym rozpoznaniu wniosku skarżącego. Przy czym organ powinien także pamiętać, iż uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia przedmiotowej należności, nie oznacza dowolności i wymaga dokładnego zbadania sprawy, a następnie należytego uzasadnienia decyzji w przypadku podjęcia jej niezgodnie z wnioskiem strony. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).