V SA/Wa 1379/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy M W. (dalej: "Skarżący" lub "Strona"), reprezentowany w postępowaniu sądowym przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu o pow. 45,30 m. kw. i wartości 170.000 zł, nieruchomości rolne o łącznej pow. około 10,5 ha i wartości 270.000 zł, w tym grunty rolne zabudowane, pastwiska trwałe, grunty orne, łąki. Wykazał również samochód osobowy Jeep o wartości 15.000 zł, psy, koty i 8 koni. Wyjaśnił, że cały majątek stanowi majątek wspólny z byłą żoną, a przed Sądem Rejonowym w P. prowadzone jest sprawa o jego podział. Skarżący oświadczył, że prowadzi gospodarstwo i uzyskuje z tego tytułu miesięczny dochód w wysokości 1.750 zł. Do zobowiązań i stałych wydatków zaliczył świadczenia alimentacyjne – po 600 zł miesięcznie, koszty mieszkaniowe – 500 zł, kredyty hipoteczne – 2.300 zł miesięcznie, koszty ubezpieczenia gospodarstwa – 700 zł rocznie. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów Skarżący przedstawił orzeczenia sądowe w sprawie rozwiązania małżeństwa, zabezpieczenia powództwa poprzez zakaz zbywania i obciążania spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego, uznania za bezskuteczną umowy darowizny. Przedstawił również zaświadczenie w sprawie dochodu z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, decyzje w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r. oraz w sprawie wymiaru składki członkowskiej Spółki W. K. wraz z dowodami zapłaty podatku i składek, informację w sprawie wysokości składki ubezpieczeniowej w KRUS, fakturę z tytułu zużycia energii elektrycznej, informację o zobowiązaniach wobec organów podatkowych i ARiMR, harmonogram spłaty kredytu oraz informację o spłacie kredytów. W piśmie z 16.10.2017 r. Skarżący wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych, lokat, oszczędności pieniężnych, nie korzysta z pomocy społecznej, posiada samochód osobowy i ciągnik rolniczy. Wskazał, że umowę kredytową zawarła jego była żona w celu uzyskania środków na realizację inwestycji w ramach środków unijnych. Skarżący jest obowiązany do spłaty kredytu, ponieważ kredyt został zabezpieczony hipoteką na współposiadanych nieruchomościach. W ramach gospodarstwa rolnego, Skarżący prowadzi chów i hodowle zwierząt gospodarskich, pensjonat dla koni, uprawia łąki i pastwiska, a wyprodukowane rośliny wykorzystuje na potrzeby prowadzonego gospodarstwa. Przedstawił również zaświadczenia urzędu skarbowego stwierdzające, że nie składa zeznań podatkowych. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na pełną ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, że ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych Strony. W tym zakresie zauważyć przede wszystkim trzeba, iż nie można w sposób jasny i koherentny ustalić tego, jaka jest wysokość miesięcznego dochodu wnioskodawcy, jak również tego, jaką kwotą w rzeczywistości dysponuje on w pewnym stałym przedziale czasowym na wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Na formularzu PPF Skarżący oświadczył, że miesięczny dochód z tytułu prowadzonego gospodarstwa wynosi 1.750 zł, a miesięczne zobowiązania stanowią kwotę 3.400 zł (dwa kredyty hipoteczne, alimenty, koszty mieszkania). Gdyby zatem przyjąć, że Strona w rzeczywistości dysponuje miesięcznym dochodem w wykazanej wysokości, to nie sposób uznać za wiarygodne by ponosiła stałe miesięczne wydatki w łącznej kwocie – jak sam wskazuje w formularzu PPF – 3.400 zł, zatem w wysokości wielokrotnie przewyższającej osiągane dochody. Zasady logiki nakazują bowiem przyjąć, że dokonywane w danym miesiącu wydatki muszą znaleźć pokrycie w dochodach osiąganych w zbliżonym przedziale czasowym. Podkreślić należy, że Skarżący nie uprawdopodobnił ani oświadczonych dochodów ani miesięcznych kosztów utrzymania. Istotne jest, że Skarżący nie wykonał w pełnym zakresie wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ppsa. Nie przedstawił bowiem dokumentów potwierdzających wysokość wydatków wymienionych na formularzu PPF, w tym miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania. Nie nadesłał również dokumentów wskazujących na wysokość dochodów z gospodarstwa rolnego, dokumentów potwierdzających faktyczne uiszczanie alimentów. Przedstawił jedynie fakturę VAT z tytułu zużycia energii elektrycznej, pokwitowania uiszczenia raty podatku rolnego, podatku od nieruchomości i składek na Spółkę Wodną oraz KRUS. Skarżący nadesłał orzeczenia sądowe potwierdzające rozwiązanie jego małżeństwa oraz wskazujące na prowadzone postępowanie w sprawie podziału majątku wspólnego. Z przedstawionych dokumentów wynika również, że spłaca zobowiązania kredytowe zaciągnięte przez jego żonę. Fakt spłaty kredytu w związku z jego zabezpieczeniem na stanowiących współwłasność z byłą żoną nieruchomościach nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony został pogląd zgodnie z którym koszty spłaty kredytów, pożyczek nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przez kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W orzecznictwie znane jest również stanowisko, zgodnie z którym, skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Reasumując, ponieważ Skarżący nie wykazał i nie udokumentował precyzyjnie i wiarygodnie miesięcznych dochodów i wydatków na konieczne utrzymanie, nie jest możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie powołane okoliczności stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.