V SA/Wa 1380/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - sędzia WSA – Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych sprawy ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] lipca 2009 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. wnosząc skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z[...] lipca 2009 r. uiściła opłatę sądową tytułem wpisu sądowego od sześciu skarg w wysokości 3.000 złotych. Udzielając odpowiedzi na wezwanie Sądu dotyczącej wartości przedmiotu zaskarżenia, przy piśmie z dnia 24.09.2009r. spółka wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr z 24 września 2009 r.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż kapitał podstawowy Spółki wynosi [...] złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok [...] złotych. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednakże na koniec 2008 r. przyniosła ona skumulowaną stratę w wysokości – [...] złotych. Skarżąca wskazała, iż wpływ kryzysu na globalnym rynku finansowym i na produkcję przemysłową w Unii Europejskiej spowodował w Spółce spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i ostatecznie zakończenie działalności produkcyjnej. Strategia gospodarcza Spółki, zależy od polityki prowadzonej na szczeblu centralnym w [...] gdzie została podjęta decyzja, w ramach restrukturyzacji koncernu, o likwidacji deficytowej działalności polegającej na produkcji [...], w tym u Wnioskodawcy. Zainteresowana stwierdziła, iż jej sytuacja finansowa jest trudna, według stanu na dzień 31 grudnia 2008r. skumulowane straty przewyższały połowę kapitałów. Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o kontynuowaniu działalności, obecnie tylko handlowej i tylko w kraju. Aktualnie Spółka zagospodarowuje aktywa pozostałe po działalności produkcyjnej (podana w oświadczeniu o majątku wartość środków trwałych może być niższa z powodu cen rynkowych). Ponadto wyjaśniła, iż zatrudnienie w firmie spadło z [...] osób w grudniu 2007 roku, poprzez [...] osób w grudniu 2008 roku do [...] osób w sierpniu 2009 roku (z tej wartości [...] osób przebywa na urlopie macierzyńskim). Na koniec 2009 roku Spółka planuje zysk w kwocie 100.000,00 złotych. Wnioskodawca posiada następujące rachunki bankowe w: 1. [...].: a) złotówkowy [...], b) w EUR ze stanem [...], c) w USD ze stanem [...], d) w GBP ze stanem [...]; 2. [...] a) złotówkowy ze stanem [...], b) w EUR ze stanem [...]. Postanowieniem z dnia 7 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż na rachunkach bankowych spółki zgromadzone są środki finansowe w wysokości ponad [...] zł, co pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania i uiszczenie brakującej kwoty wpisu w wysokości 1440 zł. Zaznaczył, iż oceny tej nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu w wysokości [...] złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej Spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść 100.000 zł. Podkreślił, iż konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Ponadto podniósł, iż Spółka jako przedsiębiorca mający status osoby prawnej, prowadzący nadal działalność gospodarczą powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Wskazał, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych (m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 23 września 2009 r.) wynika, iż spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, zatrudnia obecnie [...] pracowników, posiada środki trwałe o łącznej wartości [...] zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Referendarz sądowy nadto wyjaśnił, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pismem z dnia 30 października 2009 r. pełnomocnik skarżącej złożył sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego z dnia 7 października 2009 r. wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, iż twierdzenie takie świadczy o braku znajomości aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej przede wszystkim jej faktycznych, a nie hipotetycznych możliwości. Podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, spółka drastycznie zamknęła sferę produkcji i dokonała zwolnienia 95% stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw rzutował na nierozważenie, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie mieć wpływu na ograniczenie prawa do rzetelnego procesu sądowego. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a poprzez powierzenie referendarzowi sądowemu przedmiotowej sprawy do rozstrzygnięcia z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki. W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zarzucił naruszenie: - art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez błędną subsumcję polegającą na jego niezastosowaniu, a w konsekwencji uniemożliwienie skarżącej realizacji prawa do rzetelnego procesu sądowego poprzez stawianie ,,nierealnych progów finansowych ‘’. - art. 78 Konstytucji RP poprzez odmowę skarżącej prawa do sądu. Pełnomocnik skarżącej podniósł, iż referendarz sadowy nie podjął rozważań w zakresie wpływu skutków globalnego kryzysu na status majątkowy skarżącej, na które powołała się skarżąca. Wskazał, iż nie uwzględniono audytu księgowo-rachunkowego za rok 2008 r., które zostało przyjęte przez KRS. W ocenie pełnomocnika curiosalnym jest powołanie się w orzeczeniu referendarza sądowego na postanowienie Sądu Apelacyjnego z 9 lipca 1992 r., sygn. I Acz 393/92 z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej skarżącej jak i kondycji światowej gospodarki. Ponadto zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie zasady dwuinstancyjności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a., – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr z 24 września 2009 r. wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 7 października 2009 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. Na wstępie zaznaczyć należy, iż w Wydziale V WSA w Warszawie ze skarg D. Sp. z o.o. w P. obecnie toczą się [...] postępowania, zaś łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach wynosi 6.366 zł. Podnieść należy także, że przy wnoszeniu skarg w sześciu sprawach pełnomocnik Spółki uiścił 3.000 złotych tytułem wpisów sądowych. W związku z powyższym do opłacenia pozostała kwota 3.366 zł. Biorąc pod uwagę powyższe oraz znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy, wniosek strony skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu fakt zaciągnięcia kredytu przez skarżącą w wysokości [...] złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł nie stanowią okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy w we wnioskowanym przez spółkę zakresie, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej spółka, przechodzi ona obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść 100.000 zł. Ponadto należy wskazać, iż oceniając możliwości majątkowe i finansowe strony i biorąc pod uwagę stan środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na rachunkach bankowych oraz porównując ich wysokość z ciążącymi na wnioskodawczyni kosztami wpisu od skargi, nie sposób jest przyjąć stwierdzenie, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych skarżącej w walucie krajowej wynoszą ([...] zł), zaś w walutach obcych odpowiednio w EUR w łącznej wysokości [...] EUR (tj. przy kursie [...] PLN/EUR –[...] zł) oraz USD w wysokości [...] USD (tj. przy kursie [...] PLN/USD – [...] zł). Mając powyższe na uwadze na rachunkach bankowych spółki znajdują się środki przekraczające kwotę [...] złotych. Trudno w tej sytuacji uznać, iż uiszczenie przez skarżącą wpisu w wysokości 3.366 złotych we wszystkich wszczętych przez nią postępowaniach jest możliwe tylko hipotetycznie. Ponadto konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Odnosząc się do podnoszonych przez wnioskującą stronę argumentów mających przemawiać za uznaniem jej trudnej sytuacji majątkowej jako wypełniającej przesłanki udzielenia prawa pomocy, przywołać należy ugruntowane już orzecznictwo wskazujące na równorzędny charakter kosztów sądowych z innymi wydatkami ponoszonymi przez podmiot. Przede wszystkim wpis sądowy (w tym wpis od skargi) jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Skarżąca będąc podmiotem działającym na rynku gospodarczym może swobodnie dysponować własnymi środkami, w tym przeznaczyć je na pokrycie kosztów sądowych we wszczętych przez nią postępowaniach sądowych. Wskazać należy, iż zwolnienie od kosztów sądowych stanowi w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa, poprzez rezygnację z należnych opłat sądowych w chwili złożenia skargi i wykładanie ze środków budżetowych wydatków w toku postępowania. Jest to przy tym kredyt udzielany na całkowicie odmiennych zasadach. Zauważyć należy, iż wykazywane przez stronę skarżącą trudności finansowe spowodowane, jej zdaniem, skutkami globalnego kryzysu gospodarczego, nie są spowodowane działaniem "siły wyższej", czy nie dającymi się przewidzieć okolicznościami. Spółka jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą ponosi ryzyko związane m.in. z możliwością wystąpienia dekoniunktury gospodarczej, które to ryzyko w sposób profesjonalny powinna uwzględniać. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o pomoc ze strony państwa wnioskodawca winien wykazać, iż mimo poczynionych oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania nie jest w stanie uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych. Skoro zatem strona skarżąca – jak sama wskazuje – posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie przekraczającej [...] zł, to w ocenie Sądu, nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast twierdzenie, iż powyższe środki przeznaczone są na inne wydatki nie może zostać uwzględnione, bowiem opłaty sądowe winny być przez stronę skarżącą traktowane na równi z pozostałymi wydatkami i nie można ich uznać za wypełniające przesłankę, o której mowa w omawianym przepisie. W tym aspekcie podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące ograniczenia prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy należy uznać za nieuzasadnione. Jak już wyżej wykazano skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z jej udziałem w postępowaniu. W tej sytuacji odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nie spowoduje ograniczenia jej prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu oraz nie naruszy art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która to konwencja nie ma zastosowania w niniejszym postępowaniu, o czym świadczy m.in. treść art. 1 Konwencji, zgodnie z którym Wysokie Układające się Strony zapewniają każdemu człowiekowi, podlegającemu ich jurysdykcji, prawa i wolności określone w rozdziale I niniejszej konwencji. Tym samym D. Sp. z o.o. w P., jako osoba prawna nie może korzystać z praw określonych w/w konwencji. Za chybione należy również uznać podniesienie zarzutu naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania, którego strona skarżąca nie precyzuje. Należy wyjaśnić, iż od postanowień wydanych przez referendarzy sądowych w trybie art. 258 §2 pkt 7 p.p.s.a. przysługuje, zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a. sprzeciw, z którego to środka prawnego strona skarżąca skorzystała. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż od postanowienia Sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy również przysługuje środek odwoławczy w postaci zażalenia (art. 260 p.p.s.a.). Wymaga podkreślenia, iż jedynie w przypadku, gdy prawo pomocy nie przysługuje stronie z uwagi na oczywistą bezzasadność jej skargi referendarz sądowy ma obowiązek przekazania wniosku do rozpoznania sądowi. W związku z powyższym zarzut podniesiony w sprzeciwie dotyczący naruszenia art. 258 § 1 p.p.s.a. należy uznać za bezzasadny. W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.