V SA/Wa 1381/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Asesor WSA - Marta Laskowska, Protokolant - Robert Żukowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2007 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. znak sprawy: [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę. Pismem z dnia 30 listopada 2005 r. J. P. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej jako "Zakład") o umorzenie zaległości ze względu na bardzo trudną sytuację rodzinną i finansową. Argumentował, że w celu spłaty zaległości zaciągnął kredyty, pozostając jednak w błędnym przeświadczeniu, że złożony przez niego wniosek jest równoznaczny ze wstrzymaniem naliczania odsetek, wywodził, iż nie jest w stanie uzyskać kolejnego kredytu na spłatę zadłużenia, a uiszczanie dalszych należności wobec Zakładu powoduje brak zaspokojenia podstawowych potrzeb jego oraz jego rodziny. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] Zakład odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 1.563,59 zł, odsetek liczonych na dzień 5 grudnia 2005 r. w kwocie 3.033,90 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 8,40 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zaległości obejmują składki na własne ubezpieczenie wnioskodawcy. Zdaniem Zakładu w sprawie nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż wobec wnioskodawcy prowadzona jest skuteczna egzekucja własna (zajęcie renty), a ponadto należności zabezpieczone są na jego nieruchomości. Brak zatem okoliczności wskazanych w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."). Organ podkreślił przy tym, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, a jej wydaniu towarzyszyć musi także wzgląd na dobro Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pismem, które wpłynęło do organu w dniu 22 lutego 2006 r. J. P. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365; powoływanego dalej jako "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r."). Wskazał, iż przepisy ww. rozporządzenia zostały powołane jako podstawa prawna decyzji, jednakże nie zostały one zastosowane przy rozpoznaniu sprawy. Podniósł tutaj, iż w jego sytuacji spełnione zostały przesłanki określone w ww. przepisach, gdyż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie spłacić należności, ponieważ pozbawiłoby to zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto, stan zdrowia wnioskodawcy - w jego ocenie - również uzasadnia umorzenie, gdyż schorzenia na które cierpi uniemożliwiają mu jakąkolwiek pracę fizyczną. Rozpatrując wniosek z dnia 22 lutego 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznający sprawę jako organ II instancji, w imieniu, którego działał Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (określany dalej jako "Prezes Zakładu"), decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; powoływanej dalej jako "k.p.a.") postanowił odmówić umorzenia należności składkowych i pochodnych, tj. "składki za własne ubezpieczenie społeczne za okres 07/98 r. - 11/98 r. w kwocie zł 1.543,03 + %". W motywach uzasadnienia organ podniósł analogiczną argumentację, jaka była zawarta w decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. Uznał, iż w takich okolicznościach wydanie decyzji o umorzeniu byłoby przedwczesne, a poza tym miałoby negatywny skutek w postaci wyłączenia wskazanych okresów przy wyliczaniu świadczeń emerytalno-rentowych wnioskodawcy. J. P. na powyższą decyzję Prezesa Zakładu pismem z dnia [...] marca 2006 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o umorzenie przedmiotowych należności. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że decyzją z dnia 28 lutego 2006 r. Prezes Zakładu "utrzymał w mocy" decyzję z dnia [...] lutego 2006 r. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości umorzenia zaległości ani ze względu na całkowitą nieściągalność, ani ze względu na ważny interes zobowiązanego. Wyrokiem z 31 sierpnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1522/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż zaskarżona decyzja rażąca narusza art. 138 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., bowiem rozstrzygnięcie organu administracyjnego II instancji nie zostało podjęte w sposób przewidziany w art. 138 § 1 k.p.a. W związku z powyższym Sąd był zobowiązany stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji jako wydanej z naruszeniem przepisów prawa. Sąd zauważył również, iż stwierdzenie nieważności decyzji uniemożliwia wypowiedzenie się przez skład orzekający, co do zasadności zarzutów podniesionych w skardze. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezes Zakładu działając w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. W uzasadnieniu Prezes Zakładu powołując zebrany materiał dowodowy przedstawił stan faktyczny ustalony w rozpatrywanej sprawie. Wskazał, iż J. P. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 1.04.1998 r. do 1.12.1998 r., a wobec powstałych w tym czasie zaległości względem Zakładu prowadzone były postępowania egzekucyjne, z których jedno (dokonanie zajęcia świadczenia rentowego) okazało się skuteczne i nadal jest realizowane. Prezes Zakładu wskazał także, iż wnioskodawca posiada majątek nieruchomy na którym Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego w dniu [...] września 1999 r. Ponadto ustalono, iż oprócz zaległości wobec Zakładu, J. P. obciążony jest zaległościami kredytowymi wobec dwóch banków. Oceniając sytuację wnioskodawcy Prezes Zakładu wskazał, iż umorzenie powstałych zaległości wobec J. P. w obecnym stanie sprawy byłoby przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie podniósł, iż wbrew obowiązkowi określonemu w art. 107 k.p.a. w zaskarżonej decyzji nie przedstawiono kompletnej podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Zarzucono także, iż organ ograniczył się jedynie do rozważenia czy w sprawie nie zachodzi tylko jedna z możliwych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek tj. okoliczności określone w art. 28 u.s.u.s. Ponadto podniesiono, iż w ocenie skarżącego w jego sytuacji zachodzą przesłanki określone w art. 26 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., które uzasadniają umorzenie zaległości względem Zakładu. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie w przypadku uznania, iż skarga wniesiona została w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", przejawiają się w kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Wyjaśnić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się podnoszonych w skardze naruszeń prawa, a także innych niż w podniesionych zarzutach naruszeń, które dawałyby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności. Przede wszystkim wskazać należy, iż w ocenie Sądu podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 107 k.p.a., nie jest uzasadniony w tej sprawie. Co prawda organ II instancji w sentencji zaskarżonej decyzji powołał jedynie art. 138 k.p.a. jednakże należy mieć na uwadze, iż w treści uzasadnienia powołano oraz omówiono szczegółowo przepisy prawa materialnego, które stanowiły podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu w kontekście treści całej decyzji, nie można uznać, iż doszło do naruszenia przepisu art. 107 k.p.a., które to naruszenie uzasadniałoby uchylenie przedmiotowej decyzji. Strona skarżąca miała, bowiem możliwość zapoznania się z oceną prawną organu II instancji co pozwala uznać zaistniałe uchybienie jako nie mające istotnego wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do drugiego zarzutu skarżącego, jakoby w sprawie tej zaistniały okoliczności uzasadniające umorzenie należności Zakładu z uwagi na to, iż ich opłacenie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb życiowych, wskazać należy, że także w tym zakresie Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa uzasadniających stanowisko skarżącego. Swoją ocenę w tym zakresie Sąd oparł na rozważeniu dwóch kwestii tj. zbadanie czy prawidłowo ustalono stan faktyczny w sprawie oraz ocena zaskarżonej decyzji w kontekście "uznania administracyjnego". W ocenie Sądu organ administracyjny prawidłowo, a także wnikliwie zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy w tej sprawie, do czego zobligowany był z mocy art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. Jak wynika z treści tych przepisów w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy a także obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Podkreślenia wymaga, iż oba organy administracyjne wyraźnie odniosły się do twierdzeń skarżącego o jego bardzo złej sytuacji finansowej po uprzednim przeprowadzeniu kompletnego postępowania dowodowego. Wskazać tutaj należy, iż pismem z dnia 12 stycznia 2006 r. przed wydaniem decyzji przez organ administracyjny II instancji Zakład poinformował pełnomocnika skarżącego o możliwości zapoznania się z aktami administracyjnymi sprawy i możliwości końcowego wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów. W ocenie organów podnoszone przez skarżącego okoliczności w świetle ustalonego stanu faktycznego w tej sprawie nie były jednak wystarczające do umorzenia zaległych należności Zakładu. W postępowaniu administracyjnym ocena materiału dowodowego następuje zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 k.p.a. Zdaniem tut. Sądu ocena tej sprawy przez organy administracji publicznej w pełni realizuje określone w art. 80 k.p.a. wymogi dokonywania oceny materiału dowodowego. Uzasadniając dokonaną ocenę organ wskazał, bowiem przede wszystkim na częściową skuteczność egzekucji administracyjnej prowadzonej w stosunku do skarżącego przez zajęcie świadczenia rentowego, oraz dokonanie zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości skarżącego. Organ administracyjny odniósł się przy tym do wszystkich okoliczności powoływanych przez skarżącego i podzielił jego stanowisko odnośnie uznania jego sytuacji za ciężką. Jednakże w ocenie organu ww. okoliczności świadczą o braku przesłanek do uwzględnienia wniosku skarżącej. Ponadto organ wyraźnie zaznaczył, że ocenia aktualny stan faktyczny w pewnej perspektywie czasowej ograniczonej czasem przedawnienia należności (10 lat). W ocenie Sądu ww. uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o racjonalnej ocenie sytuacji skarżącego opartej na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, dlatego też w zakresie kompletności oraz prawidłowości, dokonana przez organ administracji publicznej ocena nie może zostać uznana przez Sąd za dowolną a w konsekwencji niezgodną z prawem. Wskazać tutaj należy, iż podjęcie przez organ decyzji o umorzeniu należności ma uznaniowy charakter, co oznacza, że wystąpienie którejkolwiek przesłanki - wskazanej ustawą (art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s.) i rozporządzeniem (§ 3 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) - nie skutkuje automatycznie umorzeniem zadłużenia. Podkreślić należy, iż skarżący jest właścicielem nieruchomości rolnych i otrzymuje rentę rolniczą w wysokości 270 zł, z czego utrzymuje rodzinę (żona i troje dzieci). W ocenie Sądu uznać należy, iż wykazany majątek tj. gospodarstwo rolne pozwala na uzyskanie dochodu, jeżeli nawet nie na skutek własnej działalności rolniczej to w następstwie dzierżawienia gruntów. Pobocznie wskazać należy, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 roku w/s III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.