V SA/Wa 140/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Rysz, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę Przedmiotem skargi z 19 lipca 2006 r., wniesionej przez M.R. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2006 r. o nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 23 lutego 2006 r. M.R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami za [...] rok. W uzasadnieniu podał, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia, bo ma na utrzymaniu [...] osobową rodzinę, spłaca raty KRUS i do Urzędu Gminy i ma długi za leczenie zmarłej żony. Decyzją z [...] maja 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 i 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. M.R. jest zatrudniony, a jego wynagrodzenie według dokumentu ZUS RCA w miesiącu lutym 2006r. wyniosło brutto [...] zł. Żona dłużnika A.L. zmarła dnia [...].09.2000r. Nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. W Rejestrze Gruntów na terenie W. ustalono, że żona dłużnika figuruje jako właściciel nieruchomości z gruntem ornym. Dom jest dwukondygnacyjny. Zobowiązany prowadzi według oświadczenia wspólne gospodarstwo domowe z rodziną. Jedna córka uczy się, druga córka wychowuje dziecko natomiast syn i zięć pracują dorywczo. Dłużnik ma inne wymagalne zobowiązania. Według układu ratalnego zawartego z Kasą Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...].05.2003r. kwota zadłużenia dłużnika została rozłożona na [...] rat. Również według decyzji Wójta Gminy I. z dnia [...].12.2005r. zaległość podatkowa dłużnika została rozłożona na raty. W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych - po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności - doszedł do przekonania, że przesłanki całkowitej nieściągalności, jak i te uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zostały spełnione. Materiały załączone do wniosku mogą świadczyć o przejściowych problemach finansowych strony osiągającej dochody. Również pełnoletni członkowie rodziny mają możliwość zarobkowania. Ponadto dłużnik i jego dzieci są spadkobiercami ustawowymi zmarłej pani A.R. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma możliwość dalszego przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M.R. podtrzymał, iż znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Wyjaśnił, że po śmierci żony ma na utrzymaniu [...]-osobową rodzinę za [...] zł . Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Prezes ZUS, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] maja 2006 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, iż M.R. prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...] w okresie od [...] roku. Z tego tytułu zobowiązany był opłacać składki na wskazane ustawą ubezpieczenia. Niedopełnienie powyższego obowiązku spowodowało powstanie zaległości, od których naliczane są odsetki za zwłokę. Aktualnie M.R. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera świadczeń rentowo-emrytalnych, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę; zgodnie z raportem ZUS RCA za miesiąc luty podstawa wymiaru składki wyniosła [...] zł. Wnioskodawca jest wdowcem - żona dłużnika pani A.R. zmarła [...] września 2000 roku . Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie zostało przeprowadzone. A.R. nadal figuruje w rejestrze gruntów jako właściciel nieruchomości z gruntem ornym. Dom zajmowany przez dłużnika i jego rodzinę jest dwukondygnacyjny, otynkowany. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwie pełnoletnie córki (jedna kontynuująca naukę, druga opiekująca się dzieckiem), pełnoletni syn pracujący dorywczo oraz zięć także pracujący dorywczo. Oprócz zobowiązań z tytułu składek M.R. posiada inne zobowiązania, w tym z tytułu podatków oraz wobec KRUS (wskazane zaległości zostały - na wniosek dłużnika - rozłożone na raty). Opierając się na zgromadzonym w sprawie materialne dowodowym organ stwierdził, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma możliwość prowadzenia przeciwko zobowiązanemu czynności egzekucyjnych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity - Dz. U. 2002, nr 110, poz. 968 z późn. zm.). Organ nie neguje faktu, iż sytuacja materialna strony jest trudna, a kwota zobowiązania znaczna. Stwierdza tym samym, iż M.R. nie posiada aktualnie możliwości jednorazowego, natychmiastowego uiszczenia całości zadłużenia. Spłata należności z tytułu składek może być jednak dokonywana także stopniowo - możliwość taką przewiduje art. 29 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który stanowi, że ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie Zakład może na wniosek dłużnika rozłożyć należności na raty uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu trudności finansowe strony nie mają charakteru trwałego przesądzającego o niemożliwości zaspokojenia wierzyciela. M.R. posiada źródło dochodu i ma możliwość dalszego zarobkowania. Strona prowadzi gospodarstwo domowe z innymi pełnoletnimi członkami rodziny, z których dwoje (syn oraz zięć) podejmuje prace dorywcze a więc także uzyskuje dochody oraz należy wraz z dziećmi do kręgu spadkobierców ustawowych po zmarłej żonie, której przysługiwało prawo własności opisanej powyżej nieruchomości. Zdaniem organu okoliczności te dają podstawę do przyjęcia, iż z chwilą odzyskania stabilizacji finansowej wnioskodawca będzie mógł przystąpić do stopniowej spłaty należności składkowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, M.R. zakwestionował obowiązek opłacania zaległości ZUS. Powołał się na załączone do skargi zaświadczenie ZUS z [...].07.2000 r. nazwane "decyzją ZUS", z którego w jego ocenie wynika, że nie ma zaległości w ZUS. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 23 lutego 2006 M.R. wniósł o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż zainteresowany uzyskuje dochód i przysługuje mu ustawowe prawo do dziedziczenia wraz z dziećmi nieruchomości wraz z gruntem ornym po zmarłej żonie. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów z tytułu pracy, stan majątkowy rodziny, w tym posiadany przez zmarłą żonę zainteresowanego budynek wraz z gruntami rolnymi [...] ha, liczbę i wiek osób prowadzących wspólnie ze skarżącym gospodarstwo domowe i ich potencjalne możliwości zarobkowania, spłacane w ratach zobowiązania finansowe wobec KRUS i Urzędu Gminy . Do wszystkich tych okoliczności i dowodów odniósł się w decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia mimo braku całkowitej nieściągalności (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Za chybiony należy uznać podniesiony w skardze zarzut, że skarżący nie posiada zaległości, o czym ma świadczyć zaświadczenie z dnia [...] lipca 2000 r. załączone do skargi. W zaświadczeniu z dnia [...].07.2000r. Nr [...] ZUS Oddział w K. potwierdził jedynie fakt podlegania M.R. obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd wyjaśnia, iż jako sąd administracyjny kompetentny był jedynie do oceny pod względem legalności zaskarżonej decyzji, tj. decyzji wydanej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Nie miał natomiast podstaw prawnych do oceny, czy wysokość zadłużenia wobec ZUS została przez ten organ prawidłowo ustalona. Mając wątpliwości co do określonej przez organ kwoty należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami strona winna ze stosownym wnioskiem w tym zakresie wystąpić do organu w celu otrzymania decyzji wymiarowej. Na marginesie Sąd zauważa, iż złożenie wniosku przez stronę o umorzenie należności z tytułu składek winno nastąpić dopiero wówczas, gdy zgadza się ona z kwotą zadłużenia, a jedynie z różnych względów nie jest w stanie jej pokryć. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.