V SA/Wa 1415/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi [...] przy udziale [...] na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie rozłożenia na raty należności z tytułu nienależnie pobranych płatności; 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] ; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz [...] kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z ... czerwca 2017 r. nr ... Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z ... lutego 2017r. nr ... o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozłożenia na raty kwot ustalonych decyzjami wymienionymi w przedmiotowej decyzji jako nienależnie pobranych z tytułu płatności bezpośrednich za lata 2004-2012. Zaskarżone postanowienie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych: Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. stosownymi decyzjami ustalił kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za lata 2004-2012. Pismem z 29 grudnia 2016 r. A. K. i H. K. zwrócili się o rozłożenie na raty należności ustalonych wspomnianymi decyzjami. Postanowieniem z ... lutego 2017 r. Prezes ARiMR na podstawie m.in. art. 61a § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie rozłożenia na raty należności ustalonych decyzjami Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. do zwrotu wskazując, że żądanie wnioskodawców, nie może być wszczęte ze względu na brak materialnej podstawy ze względu na treść § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej. Od postanowienia tego zażalenie wniósł A. K. a następnie korzystając z treści art. 10 k.p.a. A. K. oraz H. K. wnieśli do akt sprawy pismo z ... maja 2017 r., w którym przedstawili swoje stanowisko w sprawie oraz wnieśli o uzupełnienie materiału dowodowego. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z ... czerwca 2017 r. utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy. Minister ponownie ustalił stan faktyczny sprawy i wskazał, że A.K. oraz H. K. ubiegają się o rozłożenie na raty spłaty należności ustalonych uprzednio decyzjami [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...]. Minister stwierdził, że Sąd Rejonowy w R. II Wydział Karny wyrokiem z ... lipca 2014 r. (sygn. akt II ...) uznał, że H. K. jest winny oszustwa przy uzyskiwaniu przez A. K. płatności do gruntów rolnych za lata 2004 -2012. Wskazał, że zgodnie z art. 61a § 1 k.p.a., jeżeli żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Tą inną uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowanie jest bezprzedmiotowość postępowania możliwa do zidentyfikowania już na podstawie analizy samego żądania, przy czym postępowanie administracyjne jest bezprzedmiotowe, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej ingerencji, organu administracyjnego. Wskazał, że problematykę umarzania na wniosek dłużnika należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej regulują przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 oraz z 2015 r. poz. 1652). Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia, przepisów niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do korzyści majątkowych z tytułu należności, które powstały na skutek przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, stwierdzonym prawomocnym wyrokiem, przy czym z treści ww. przepisu wynika, że norma zawarta w tym przepisie odnosi się do przedmiotu przestępstwa a nie do podmiotu, który dopuścił się popełnienia przestępstwa, dlatego argumenty A. K. zawarte w zażaleniu, że to nie on popełnił przestępstwo, nie mogą mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia. W związku z powyższym Minister uznał, że wniosek stron nie może zostać rozpatrzony merytorycznie na podstawie przepisów powyższego rozporządzenia gdyż należności, których rozłożenia na raty się ubiegają uzyskane zostały w wyniku przestępstwa popełnionego przez H. K. a ponadto brak jest innych przepisów, które regulowałyby umarzanie, odraczanie lub rozkładanie na raty spłaty należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej przypadających agencjom płatniczym z tytułu wypłaconych przez nie: a) środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej "Sekcja Gwarancji", Europejskiego Funduszu Rolniczego Gwarancji, Europejskiego Funduszu Rolniczego Rozwoju Obszarów Wiejskich, b) krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy. W tym stanie rzeczy Minister wskazał, że skoro nie rozstrzygał o zasadności merytorycznej wniosku o rozłożenie na raty, wnioski stron dotyczące uzupełnienia materiału dowodowego należy uznać za bezzasadne. Od postanowienia tego skargę wnieśli A.K. i W.K. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia ewentualnie o orzeczenie co do istoty sprawy oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego zarzucając: 1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 209 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r., o finansach publicznych (Dz. U. 2009, Nr 157, poz. 1240), poprzez jego nie zastosowanie i nie rozłożenie na raty spłacenia należności wynikających z decyzji o nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...]. . pomimo iż zarówno skarżącemu, jak i jego matce W.K., przysługiwało takie prawo, ewentualnie możliwość częściowego umorzenia tej należności, naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie § 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21.12.2010 r., w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż wniosek stron o rozłożenie na raty należności nie może zostać rozpatrzony w oparciu o wyżej przytoczone rozporządzenie, gdyż zostały one uzyskane w wyniku przestępstwa popełnionego przez H. K., pomimo iż wobec skarżącego i jego matki nie zapadł żaden wyrok skazujący, naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 61 a § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że brak jest podstawy prawnej do wydania decyzji w zakresie żądania wnioskodawcy, co w konsekwencji powoduje, iż jest ono bezprzedmiotowe, naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i § 2 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a, poprzez brak wyczerpującego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz nie podjęcie wszystkich czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, w szczególności poprzez błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie brak jest innych przepisów, które regulowały by umarzanie, odraczanie lub rozkładanie na raty spłaty należności od osób fizycznych, osób prawnych, jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej przypadających agencjom płatniczym z tytułu wypłaconych przez nie środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej i krajowych środków publicznych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z tych funduszy - pomimo iż wyżej powołany przepis prawny, wyraźnie wskazuje, że należności i wierzytelności przypadające agencjom płatniczym mogą być, w szczególnie uzasadnionych przypadkach umarzane w całości lub części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 § 1 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie i nie rozstrzygnięcie o zasadności merytorycznej wniosku o rozłożenie na raty, pomimo iż stanowił on dowód będący uzupełnieniem materiału dowodowego, który należało rozpatrzyć pod kątem merytorycznym i który to mógł się przyczynić do wyjaśnienia okoliczności niniejszej sprawy, 5. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na utrzymaniu w mocy postanowienia Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ....02.2017 r., nr ..., pomimo iż istniały przesłanki do jego uchylenia i wszczęcia postępowania w sprawie rozłożenia na raty należności wynikających z w/w decyzji. W uzasadnieniu skargi skarżący opisali stan sprawy wskazując, że żadne z nich nie zostało skazane wyrokiem Sądu, który dotyczyłby należności wynikających z decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. za lata 2004-2012 , którymi przyznane zostały płatności bezpośrednie na nazwisko A. K. . Skarżący podkreślili, że Sąd Rejonowy w R. II Wydział Karny, wyrokiem z ....07.2014 r. uznał, że H. K., ojciec skarżącego A.K. winny jest popełnienia oszustwa przy uzyskaniu przez skarżącego płatności do gruntów rolnych w latach 2004-2012. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. decyzjami zobowiązał A.K. i H.K. do solidarnego zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za lata 2004-2012 o łącznej wysokości ... zł powiększonej o odsetki. H. K., w dniu 10 października 2016 r., dokonał wpłaty kwoty ...zł na rzecz ARiMR, która to kwota stanowiła całość szkody wyliczonej przez organ, w efekcie czego została ona zaliczona na poczet kwoty należności głównej oraz odsetek naliczonych jak dla zaległości podatkowych za okres od 14 września 2016r. do 10 października 2016 r. W tym stanie rzeczy organ administracyjny jest zobowiązany nie tylko wszcząć postępowanie administracyjne wobec A. K. i W.K., ale również wydać decyzję administracyjną wobec tych osób rozstrzygającą co do meritum sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: skargę należało uwzględnić. Na wstępie Sąd zauważa, że W. K., która była jedną z osób skarżących, nie posiadała przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. i nie brała udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Stronami postępowania byli A. K. i H.K., którzy złożyli wniosek o rozłożenie na raty należności, określonych w decyzjach, których byli adresatami. Tym samym nie miała ona interesu prawnego w złożeniu skargi w związku z czym Sąd prawomocnym postanowieniem z 5 października 2017 r. odrzucił skargę W. K.. W konsekwencji w postępowaniu sądowym udział brali A.K. jako skarżący i H.K. jako uczestnik postępowania. Rozważając zasadność złożonej skargi Sąd uznał, że jakkolwiek większości jej zarzutów i ich uzasadnienia nie podziela, zasadne jest stanowisko skargi, z którego wynika brak podstaw organu do wydania zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego. Sąd zgadza się przy tym ze stanowiskiem organów, że jedyną podstawą prawną pozwalającą na rozważenie wniosku o rozłożenie na raty nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności bezpośrednich za lata 2004-2012, w dacie rozstrzygania przez organy, były przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania na raty spłat należności przypadających agencjom płatniczym w ramach Wspólnej Polityki Rolnej (Dz. U. Nr 258, poz. 1747 oraz z 2015 r. poz. 1652). W związku z powyższym organy przy ocenie zasadności złożonego wniosku o rozłożenie nienależnie pobranych płatności na raty, musiały mieć na uwadze również § 2 tego rozporządzenia, który stanowi, że "przepisów niniejszego rozporządzenia nie stosuje się do korzyści majątkowych z tytułu należności, które powstały na skutek przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, stwierdzonym prawomocnym wyrokiem". Sąd zgadza się także z tym stwierdzeniem organów, z którego wynika, że treść tego przepisu odnosi się do przedmiotu przestępstwa a nie do podmiotu, który dopuścił się popełnienia przestępstwa, zatem nie ma znaczenia, że A. K. nie został skazany przez Sąd za przestępstwo związane z pobranymi należnościami. Tym niemniej treść przedmiotowego § 2 rozporządzenia jednoznacznie stanowi, że przepis ten odnosi się tylko do tych korzyści majątkowych, które powstały na skutek przestępstwa lub przestępstwa skarbowego stwierdzonego prawomocnym wyrokiem. Treść prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w R. II Wydział Karny z ... lipca 2014 r. (sygn. akt II K ... ) w sposób wyraźny odnosi się do kwot, które nie są tożsame z kwotami nienależnie pobranych płatności dotyczących poszczególnych lat 2004-2012, o jakich jest mowa w ostatecznych decyzjach Kierownika Biura Powiatowego ARiMR. Z treści wspomnianego wyroku wynika, że dotyczy on przestępstwa, w wyniku którego uzyskano korzyści majątkowe wielokrotnie niższe niż te, których dotyczą decyzje o zwrocie, i które jak wynika z uzasadnienia decyzji o zwrocie należności - były wypłacone. Zdaniem Sądu treść § 2 rozporządzenia należy rozumieć ściśle a nie rozszerzająco niezależnie od tego, że wyrok odnosi się do wniosków o płatność za poszczególne lata, a H. K. został skazany za oszustwo polegające na uzyskiwaniu określonych kwot na podstawie, tych właśnie nierzetelnych wniosków. Tak więc o ile oczywiście organ powinien był wydać decyzje dotyczące zwrotu rzeczywiście pobranych kwot w oparciu o złożone nierzetelne wnioski, o tyle odmowa wszczęcia postępowania w przedmiocie rozpatrzenia wniosku w zakresie rozłożenia na raty całości tych kwot, jest nieprawidłowa. Zdaniem Sądu odmowa wszczęcia postępowania powinna dotyczyć wyłącznie kwot stwierdzonych prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w R. z ... lipca 2014 r. , zaś w odniesieniu do nadwyżki ponad te kwoty, wniosek powinien zostać rozpatrzony merytorycznie. Mając powyższe okoliczności na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.