V SA/Wa 1417/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA – Marek Krawczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1417/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 1417/17 Postanowieniem z dnia 24 października 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca wniosła sprzeciw na powyższe postanowienie. Podniosła, że przeciwko niej prowadzone są dwa postepowania egzekucyjne oraz ze zmuszona jest ponosić bardzo wysokie koszty prowadzenia działalności gospodarczej, co zdaniem Skarżącej zostało udowodnione w złożonej do Sądu dokumentacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na wstępie wskazać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego, dlatego powinnością wnioskodawcy jest dokładne i zgodne z prawdą, przedstawienie własnej sytuacji majątkowej oraz wykazanie, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W ocenie Sądu, analizując sytuację majątkową i rodzinną Skarżącej, należało się zgodzić z referendarzem sądowym, że Skarżąca nie wskazała na żadną okoliczność, która uniemożliwiłaby jej uiszczenia kwoty ... zł tytułem wpisu od skargi. W ocenie Sądu słusznie zauważył referendarz sądowy, że Skarżąca Wnioskodawczyni wskazała, iż gospodarstwo domowe prowadzi z dwójką dzieci, posiada dom o pow. 300 m2, natomiast nie posiada innych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około ... zł. Skarżąca przedstawiła również swoje zobowiązania stałe i miesięczne wydatki, do których zaliczyła: kredyt – ... zł; gaz – ... zł; prąd – ... zł; wodę – ... zł; wyżywienie – ... zł; środki czystości – ... zł oraz koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Analiza wydatków rodziny wnioskodawczyni doprowadziła referendarza do trafnego wniosku, że nie można przyjąć by wnioskodawczyni wraz z rodziną znajdowała się w stanie ubóstwa, skoro posiada on majątek nieruchomy o znacznej wartości, jak również stałe źródło dochodów z tytułu działalności gospodarczej. Wskazać w szczególności należało, iż wnioskodawczyni osiąga miesięcznie dochody o znacznej wartości – koło ... zł. Jak wynika z kolei z przedłożonego sprawozdania F-01/I-01 za okres od początku 2017 r. do końca II kwartału 2017 r., przychód skarżącej w tym okresie wyniósł ... zł. Wszystkie wskazane wartości wielokrotnie przewyższają zatem wysokość ciążących na skarżącej kosztów sądowych w sprawie. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, obowiązek partycypacji w kosztach postępowania dotyczy w szczególności strony, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. postanowienie NSA z dnia 7 kwietnia 2006 r. o sygn. akt I OZ 452/06). W postanowieniu z dnia 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż fakt uzyskiwania przez wnioskodawcę stałego miesięcznego dochodu przesądza o tym, iż udział w kosztach sądowych nie doprowadzi do uszczerbku w utrzymaniu koniecznym. Jednocześnie podniesiono, iż należy rozgraniczyć pojęcie "uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny" oraz "uszczerbku na majątku". Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 14 lipca 2006 r. sygn. akt II OZ 726/06; z dnia 25 listopada 2013 r. o sygn. akt I OZ 1132/13; orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, nie można przyjąć że zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Referendarz prawidłowo zauważył, że jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13, skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. NSA podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Analiza wydatków jakie ponosi rodzina wnioskodawczyni doprowadziła referendarza do słusznego wniosku, że jest ona w stanie ponieść opłatę sądową w wysokości 2.570 zł, skoro jej miesięczny dochód (około ... zł) przewyższa znacznie te wydatki, które można zaliczyć do niezbędnych do utrzymania, jak wydatki na wyżywienie, opłaty związane z mieszkaniem i środkami czystości (łącznie obliczone na kwotę 2.800 zł). Referendarz trafnie przypomniał, iż opłaty sądowe winny być traktowane na równi z pozostałymi wydatkami, które nie są niezbędne dla egzystencji (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r. o sygn. akt II OZ 830/06). Instytucja prawa pomocy znajduje bowiem zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy wnioskująca strona nie posiada majątku, który mogłaby przeznaczyć na udział w kosztach sądowych, a nie w przypadku, gdy środki takie wprawdzie posiada ale przeznacza je na spłatę innych zobowiązań. Na szczególną uwagę zasługuje stwierdzenie referendarza, że nie godzi się by prawa pomocy udzielać stronom, których sytuacja majątkowa jest na tyle dobra, że mogą pozwolić sobie na zaciąganie zobowiązań prywatnych (kredytów, pożyczek), których celem nie jest podstawowa egzystencja czy zdrowie. Instytucja prawa pomocy została bowiem przewidziana przez ustawodawcę dla osób najuboższych, które nie posiadają majątku ani środków na wydatki związane z podstawowym utrzymaniem, a które tym bardziej nie mogą sobie pozwolić nawet na wnioskowanie o pożyczkę (kredyt) z uwagi na brak zdolności kredytowej. Gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to konieczność spłacania takich zobowiązań zawsze stanowiłaby przeszkodę w ponoszeniu kosztów sądowych. Ponadto uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając przy tym prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji finansowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Próby wykorzystywania omawianej instytucji w opisanej sytuacji oceniać należy negatywnie również z tego względu, że wiążą się one z przeniesieniem kosztów w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, skoro to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Sąd stwierdza, że referendarz sądowy w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej Skarżącej. Powyższej oceny Skarżąca skutecznie nie podważyła w sprzeciwie. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.