V SA/Wa 1419/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska (spr.), , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy umorzenia należności z tytułu kary pieniężnej. 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. M. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Decyzją z [...] lipca 2009 r., nr [...] zaskarżoną przez J. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] maja 2009 r. nr [...]. Zaskarżoną decyzję wydano w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. nr [...] [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego nałożył na J. K. karę pieniężną w wysokości [...] zł tytułem naruszenia przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym. Wnioskiem z dnia 14 września 2006 r. uzasadnionym trudną sytuacja materialną, J. K. zwrócił się o umorzenie należności z tytułu nałożonej kary pieniężnej. Rozpatrując powyższy wniosek decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. o nr [...][...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego odmówił umorzenia wnioskodawcy kary pieniężnej w kwocie [...] zł. Główny Inspektor Transportu Drogowego – orzekający w wyniku złożenia przez wnioskodawcę odwołania – decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. o nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Na powyższą decyzję organu odwoławczego z dnia [...] stycznia 2007 r. J. K. wniósł skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku rozpoznania tejże skargi uchylił decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2007 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie została dostatecznie wyjaśniona, w zaskarżonej decyzji Główny Inspektor Transportu Drogowego stwierdził jedynie, że z przedstawionych przez stronę dokumentów nie wynika, że postępowanie egzekucyjne mogłoby okazać się nieskuteczne, przy czym nie wyjaśnił co stanowiło podstawę do przyjęcia takiego stanowiska. Rozpoznając sprawę ponownie Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. uchylił decyzję z dnia [...] listopada 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu zwrócił uwagę na konieczność ustalenia aktualnej sytuacji majątkowej strony i jej zdolności do uiszczenia nałożonej kary pieniężnej. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego odmówił J. K. umorzenia należności pieniężnej w kwocie [...] zł, wynikającej z decyzji z dnia [...] listopada 2004 r. Uzasadniając rozstrzygnięcie tej treści zauważył, że kierując się wytycznymi zawartymi w wyroku WSA w Warszawie, jak i w decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2009 r. podjęto czynności mające na celu ustalenie aktualnych możliwości płatniczych wnioskodawcy. J. K. wezwano zatem – pismem z dnia 13 marca 2009 r. – do nadesłania w szczególności zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu w roku 2008 (ewentualnie innych dokumentów potwierdzających wysokość osiągniętego dochodu we wskazanym okresie), dokumentacji wskazującej na możliwość (lub jej brak) podjęcia pracy zarobkowej, a także dokumentacji potwierdzającej istnienie i wysokość zobowiązań wnioskodawcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie J. K. nadesłał pismo, w którym zwrócił się o umorzenie kary pieniężnej w całości, podnosząc, że ze względu na trudną sytuacje finansową nie jest w stanie spłacić dłużnej należności. Podniósł także, iż ma na utrzymaniu niepracującą od kilku lat żonę, która nie posiada prawa do zasiłku dla bezrobotnych oraz, że płaci alimenty na córkę w kwocie 350,00 złotych miesięcznie. Podkreślił, że jego pensja nie pozwala na pokrycie wszystkich wydatków w tym świadczeń alimentacyjnych oraz opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego w związku z czym jest zmuszony korzystać z pomocy rodziny. Do nadesłanego pisma wnioskodawca załączył kopię informacji PIT-11 o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. wskazującą na osiągnięcie w 2008 roku dochodu w wysokości 12.177.00 zł, zaświadczenie z dnia 17 marca 2009 r., wystawione przez Z. S.C., potwierdzające okoliczność zatrudnienia wnioskodawcy na podstawie umowy o pracę zawartej w dniu [...] maja 2007 r. na czas określony do dnia [...] grudnia 2010 r., a także wskazujące na otrzymanie przez stronę w ciągu ostatnich trzech miesięcy średniego wynagrodzenia w wysokości 1.226.00 zł brutto. W zaświadczeniu tym wskazano też, że wynagrodzenie wnioskodawcy nie jest obciążone z tytułu wyroków sądowych lub innych tytułów, dłużnik nie znajduje się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę, ani w okresie próbnym, zaś zakład nie znajduje się w stanie upadłości ani likwidacji. Do pisma wnisokodawca dołączył ponadto kopię faktury VAT nr [...] z dnia [...].02.2009.r. wystawionej przez Z. Sp. z o.o. w D. na kwotę 44,46 zł, wraz z potwierdzeniem uiszczenia należności z niej wynikającej, a także potwierdzenia: uiszczenia opłaty za gaz w wysokości 100,05 złotych na rzecz P. S.A. – W., kwoty 75,29 złotych za energię elektryczną na rzecz E. S.A. z siedzibą w G., kwoty 350,00 złotych tytułem alimentów na rzecz B. K.oraz kwoty 17,00 złotych tytułem abonamentu telefonicznego za miesiąc marzec. Pismem z dnia 26 marca 2009 r. organ I instancji zwrócił się do wnioskodawcy o nadesłanie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodu osiągniętego w roku 2008 oraz stosownego zaświadczenia potwierdzającego okoliczność, iż małżonka wnioskodawcy jest osobą bezrobotną, bez prawa do otrzymania zasiłku, a także pozostałej dokumentacji uzasadniającej umorzenie dłużnej należności. W odpowiedzi na powyższe wnioskodawca nadesłał m.in. zaświadczenie z dnia 31 marca 2009 r. wystawione przez Powiatowy Urząd Pracy w D. stwierdzające, iż jego małżonka I. K. nie figuruje w rejestrze osób bezrobotnych, kopię legitymacji ubezpieczeniowej dla członków rodziny pracownika – J. K., w której od dnia 30 stycznia 2009 r. figuruje jego małżonka, zaświadczenie o wysokości dochodu podatnika w podatku dochodowym od osób fizycznych potwierdzające osiągnięcie w 2008 roku przez wnioskodawcę dochodu brutto w wysokości 12.177,00 złotych. Wnioskodawca nadesłał również oświadczenie, w którym stwierdził w szczególności, iż jego małżonka jest od kilku lat osobą niepracującą oraz, że pozostaje na jego utrzymaniu. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] organ I instancji odmówił wnioskodawcy umorzenia należności pieniężnej w kwocie [...] zł wynikającej z decyzji z dnia [...] listopada 2004 r. W uzasadnieniu wskazano, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie może stanowić wystarczającej podstawy dla uznania, iż w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się należnej kwoty oraz nie może stanowić podstawy dla zastosowania wnioskowanego ułatwienia płatniczego. Zebrana dokumentacja potwierdzająca zdolność wnioskodawcy do wykonywania pracy zarobkowej oraz jej wykonywanie i osiąganie dochodów stanowi podstawę dla uznania, iż postępowanie egzekucyjne, zostanie przeprowadzone skutecznie. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący ponownie zwrócił się o umorzenie zaległej należności opisując swoją trudną sytuację finansową i rodzinną. Po rozpoznaniu odwołania Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że na podstawie przedstawionych przez stronę dokumentów organ nie powziął uzasadnionego przypuszczenia, iż w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, a postępowanie egzekucyjne w tej sprawie okaże się nieskuteczne. Organ odwoławczy podkreślił, że w niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne nie zostało wszczęte, zatem tym bardziej nie można mówić o przypuszczeniu bezskuteczności egzekucji. Zebrana dokumentacja potwierdzająca zdolność wnioskodawcy do wykonywania pracy zarobkowej oraz jej wykonywanie i osiąganie dochodów stanowi podstawę dla uznania, iż postępowanie egzekucyjne zostanie przeprowadzone skutecznie. Odnosząc się do dokumentów dotyczących wydatków strony związanych z comiesięcznym utrzymaniem i świadczeniem alimentacyjnym na rzecz córki, organ II instancji wskazał, iż potwierdzają one fakt znajdowania się strony w trudnej sytuacji finansowej i życiowej, okoliczności te jednak nie mogą w świetle przepisów ww. art. 42 ustawy o finansach publicznych stanowić podstawy dla umorzenia nałożonej kary pieniężnej. Organ zauważył również, że zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, na które powołuje się strona, nie mogą mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych, jakimi bez wątpienia są kary pieniężne nałożone za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. W skardze na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego J. K. wniósł o umorzenie w całości nałożonej kary pieniężnej w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu skargi zawarł obszerną polemikę z argumentacją zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Skarżący przedstawił również swoją sytuację finansową wskazując w szczególności, że uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 955 zł netto z czego po opłaceniu alimentów na córkę oraz pozostałych comiesięcznych wydatków pozostaje około 350-360 zł miesięcznie. Kwota ta musi natomiast wystarczyć na utrzymanie skarżącego i jego bezrobotnej żony. W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie podniesienia wymaga, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Skarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, co uzasadnia by w pierwszej kolejności dokonać oceny działań podejmowanych przez organ administracyjny w postępowaniu z wniosku skarżącego, jak również prawidłowości zastosowanych przepisów proceduralnych. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji z uwagi na naruszenie przepisów postępowania jest – stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. – tylko takie ich naruszenie, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, a co więcej wpływ istotny. W ocenie Sądu stan faktyczny, na gruncie którego orzekały organy administracyjne, został ustalony w sprawie prawidłowo. Analiza akt postępowania nie potwierdza aby zapadłe decyzje wydano w wyniku wadliwie przeprowadzonego postępowania dowodowego, charakteryzującego się brakiem staranności, które miałoby w konsekwencji doprowadzić do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy poprzez błędną interpretację zebranych dowodów. Organ prowadzący postępowanie działał zgodnie z zasadą praworządności i na podstawie wówczas obowiązujących przepisów prawa. Dopełnił powinności: tak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego, jak i prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena zebranych w sprawie dowodów, w tym analiza materiałów obrazujących sytuację materialną skarżącego, znalazła swój wyraz w uzasadnieniu skarżonej decyzji i zdaniem Sądu jest ona zgodna z prawem. Argumentacja skargi jak i analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, że mogłyby one mieć istotny wpływ na podjęte rozstrzygnięcie. Odnosząc się do zastosowanych w sprawie przepisów prawa materialnego zauważyć należy, iż zgodnie z obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji art. 42 ust. 1 ustawy z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2005 r., Nr 249, poz. 2104 ze zm.) – należności pieniężne, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, przypadające państwowym jednostkom budżetowym, państwowym zakładom budżetowym, państwowym gospodarstwom pomocniczym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości lub w części, a ich spłata odraczana lub rozkładana na raty, z zastrzeżeniem ust. 7, gdy: 1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawiła ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej wysokość 6.000 zł; 2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie; 3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne; 4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z ww. przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego" (posługuje się sformułowaniem "mogą być umarzane"), co oznacza, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który nawet w przypadku stwierdzenia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 42 ust. 1 pkt 1 - 4 ustawy może, ale nie musi, umorzyć należności. Innymi słowy odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. uchwała SN z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285; uzasadnienie wyroku WSA w Warszawie z 23 stycznia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 2737/06, LEX 302417). Odnosząc się do zawartego w skardze wniosku o umorzenie zaległej należności podkreślić należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. O tym, czy należności powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz właściwy w sprawie organ administracji publicznej, który - jak zaznaczono powyżej - może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Mając na uwadze zarówno stan faktyczny jak i stan prawny niniejszej sprawy, stwierdzić należy, iż organ w postępowaniu administracyjnym słusznie uznał, iż nie zachodzi żadna z obligatoryjnych przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 42 ust. 1 ustawy o finansach publicznych. Jak wskazano powyżej organ administracyjny prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy. W toku prowadzonego postępowania strona była wzywana do przedłożenia dokumentów potwierdzających okoliczność wystąpienia przesłanek wymienionych w powołanym wyżej przepisie. Z dokumentacji nadesłanej w odpowiedzi na wezwania organu wynika, że skarżący jest zatrudniony i pobiera z tego tytułu regularne wynagrodzenie, które nie jest zajęte. Orzekające w niniejszej sprawie organy miały więc podstawę do stwierdzenia, że nie zachodzi sytuacja określona w art. 42 ust. 1 pkt 3 ustawy o finansach publicznych. W okolicznościach sprawy brak było bowiem podstaw do przyjęcia, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie co do tego, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów postępowania. Postępowanie takie w stosunku do skarżącego nie zostało w ogóle wszczęte, więc nie można też mówić o jego nieskuteczności. Na koniec Sąd zauważa, iż odmowa umorzenia należności pieniężnej nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej – zobowiązany może więc występować o umorzenie należności tak długo, jak długo należności te istnieją (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399). Jakkolwiek pogląd ten wypowiedziano w oparciu o przepisy Ordynacji podatkowej, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o finansach publicznych. Wnioskodawca będzie musiał jednak wykazać, iż w sprawie wystąpiły nowe okoliczności faktyczne, które uzasadniają ponowne złożenie wniosku. Wskazać także należy, iż od 1 stycznia 2010 r. zaczęła obowiązywać ustawa o finansach publicznych z 27 sierpnia 2009 r. (Dz. U. Nr 157, poz. 1240), która zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych. Przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2010 r. przyjęły liberalniejsze dla wnioskodawców kryteria do umorzenia wnioskowanych należności. Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego też na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku