V SA/Wa 142/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Dorota Mydłowska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2010r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru cła; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. W dniu [...] stycznia 1998 r. firma "E." M. B. (wskazana w polu 8 SAD – jako Odbiorca) zgłosiła, za pośrednictwem Agencji Celnej, do procedury dopuszczenia do obrotu importowane z W. [...] - JDA SAD nr [...]. Do zgłoszenia celnego załączono m.in. deklarację wartości celnej, fakturę nr [...] z [...] stycznia 1998 r. na kwotę [...] wystawioną przez firmę D. fakturę nr [...] z [...] stycznia 1998 r. na kwotę [...] wystawioną przez firmę L., świadectwa pochodzenia: [...], [...]. W wyniku działań kontrolnych podjętych przez służby celne w Polsce i we W. stwierdzono zaniżenie wartości celnej sprowadzonego z W. towaru, wobec czego Dyrektor Urzędu Celnego w W. postanowieniem z [...] grudnia 2000 r. wszczął z urzędu postępowanie celne w sprawie weryfikacji ww. zgłoszenia. Następnie decyzją z [...] stycznia 2001 r., nr [...] uznał powyższe zgłoszenie celne za nieprawidłowe i dokonał ponownego określenia wartości celnej towaru i wymiaru należności celnych. Jako podstawę ponownych ustaleń przyjął dane wynikające z dokumentów uzyskanych przy współpracy z władzami W. Za wartość transakcyjną uznał zatem cenę należną wynikającą z faktur zaksięgowanych u eksportera, a nie faktur załączonych do zgłoszenia celnego. Z ustaleń dokonanych przez polskie służby celne wynikało bowiem, iż ceny wyszczególnione na fakturach wystawionych przez firmy L. i D., przedkładanych do przedmiotowego zgłoszenia celnego nie są zgodne z wartościami widniejącymi na fakturach ujawnionych w księgowości ww. [...] eksporterów, te ostanie opiewają na wyższe wartości. Mianowicie przedmiotowej sprawy dotyczą ujawnione faktury: nr [...] z [...] stycznia 1998 r. na kwotę [...] tj. [...] wystawiona przez firmę D. nr [...] z [...] stycznia 1998 r. na kwotę [...] wystawiona przez firmę L. W odwołaniu od powyższej decyzji M. B. podniosła, iż firma "E." praktycznie była firmą prowadzoną przez W. P., właściciela firmy "A.", który również prowadził całą księgowość firmy. Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z [...] marca 2002 r. działając na podstawie art. 233 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) oraz art. 23 § 1, 85 § 1, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. Nr 23, poz. 117 ze zm.) - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W motywach wyjaśnił, że z analizy faktur nadesłanych przez [...] służby celne oraz tych, które załączono do zgłoszenia celnego nr [...] z [...] stycznia 1998 r. wynika, iż: 1. jeśli chodzi o faktury nr [...] z [...] stycznia 1998 r. to: - podczas gdy faktura przedstawiona do ww. zgłoszenia celnego określa towar w sposób ogólny, faktura ujawniona w firmie "D." zawiera szczegółowy opis towaru z podaniem symbolu towaru, rodzaju asortymentu, ilości poszczególnych asortymentów, ceny za sztukę, ogólnej ceny za dany asortyment oraz składu surowcowego; - kwoty, na jakie opiewają obie faktury różnią się zasadniczo ([...], tj. [...] w fakturze ujawnionej i [....] w fakturze załączonej do zgłoszenia celnego); - w fakturze załączonej do zgłoszenia celnego widnieje zapis dotyczący wyprzedaży, brak go natomiast w fakturze ujawnionej w wyniku weryfikacji; - są identyczne pod względem numeru, daty wystawienia, ilości towaru, ilości opakowań, wagi, nadawcy i odbiorcy. 2. jeśli chodzi o faktury nr [...] z [...] stycznia 1998 r. to: - kwoty, na jakie opiewają obie faktury różnią się zasadniczo ([...] w fakturze ujawnionej i [...] w fakturze załączonej do zgłoszenia celnego); - są identyczne pod względem numeru, daty wystawienia, ilości towaru, ilości opakowań, wagi, nadawcy i odbiorcy; - różnią się ceną jednostkową: [...] w fakturze załączonej do zgłoszenia celnego i [...] w fakturze ujawnionej. Ponadto wskazał także, iż kontrola przeprowadzona przez [...] służby celne w firmach eksporterów wykazała, że firma "D." przyjmowała należności przelewami bankowymi i gotówką wwożoną do W. bezpośrednio przez legalnego przedstawiciela firmy "E.". W świetle powyższego uznał, iż organ celny miał podstawę do przyjęcia, że ujawnione w firmach "D." i L. faktury zawierają rzeczywistą cenę importowanego przez firmę "E." M. B. towaru. Strona nie przeprowadziła bowiem w toku postępowania administracyjnego przeciwdowodu, który zanegowałby skutecznie powyższą ocenę. Tak więc w sytuacji gdy organy celne dysponowały dokumentami o innej treści - w zakresie ceny tego samego towaru importowanego - przy wywozie z W. i przy wjeździe do Polski zasadnym stało się ustalenie wartości celnej towaru przy użyciu metody wartości transakcyjnej. Dysponując fakturami uzyskanymi od [...] służb celnych możliwe stało się określenie wartości celnej przy użyciu właśnie tej metody. Organ odwoławczy uznał zatem, iż kwoty widniejące na ujawnionych fakturach odzwierciedlają rzeczywistą wartość dokonanej transakcji. Prezes GUC dostrzegł również, że M. B. nie zaprzeczyła w odwołaniu wynikom przeprowadzonej zagranicznej kontroli w siedzibach eksporterów. Podniosła natomiast zarzut, iż firma "E.", będąca importerem w niniejszej sprawie, nie jest Jej własnością, gdyż praktycznie prowadził ją W. P.. Organ odwoławczy zwrócił jednak uwagę na to, że to właśnie M. B. imiennie reprezentuje firmę "E." zarejestrowaną pod wskazanym adresem - świadczą o tym wszystkie dokumenty zgromadzone w aktach sprawy (zgłoszenie celne, faktury, EUR. 1, dokumenty bankowe, oświadczenie o kosztach transportu, rachunki uproszczone, DWC, regon, wpis do ewidencji działalności gospodarczej, NIP, upoważnienie dla agencji celnej, zgłoszenie wywozowe). Prezes GUC wskazał również, iż nie jest władny do ustalenia rzeczywistych powiązań w strukturze firmy. Organy celne w swoich ustaleniach opierają się jedynie na posiadanych dokumentach. Zgodnie z art. 3 § 1 pkt 3 Kodeksu celnego dłużnikiem jest każda osoba zobowiązana do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego. Z dokumentów załączonych do przedmiotowej sprawy wynika, iż dłużnikiem jest firma "E." M. B.. Według bowiem art. 209 § 3 Kodeksu celnego w przypadku objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu dłużnikiem jest zgłaszający (zgłaszający to osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu na swoją rzecz, we własnym imieniu na cudzą rzecz, albo osobą, w której imieniu dokonuje się zgłoszenia celnego - art. 3 § 1 pkt 23 Kodeksu celnego). W niniejszej sprawie zgłaszającym jest firma "E." M. B., w imieniu której jako przedstawiciel bezpośredni działała agencja celna "O.", [...] W. (na podstawie upoważnienia [...] z [...] stycznia 1998 r., którego udzieliła firma "E." M. B.). Zgłoszenie celne nr i data jw. było składane na rzecz firmy "E." M. B., a zatem bez wątpienia to Ona jest dłużnikiem w sprawie, a jako dłużnik, zgodnie z art. 3 § 1 pkt 3 Kodeksu celnego, tylko Ona jest zobowiązana do zapłacenia kwoty wynikającej z długu celnego. Dostrzeżono też, że Strona w trakcie postępowania odwoławczego wniosła o odroczenie wydania decyzji do czasu wyjaśnienia sprawy prowadzonej w Prokuraturze Rejonowej [...] a dotyczącej podrabiania Jej podpisów m.in. na dokumentach celnych, przelewach bankowych i fakturach (notatka służbowa z [...] marca 2002 r. i pismo Strony z [...] marca 2002 r.). Prezes GUC odmawiając wstrzymania wydania swojej decyzji wyjaśnił, że postępowanie celne i postępowanie karne (karne skarbowe) są postępowaniami odrębnymi i ich zakres nie jest tożsamy. Postępowanie prowadzone przez Prokuraturę dotyczy ustalenia, czy zostało popełnione przestępstwo karne (karne skarbowe), nie stwierdzenie tego faktu pozostaje bez wpływu na prawidłowość ustalenia wartości celnej i wymiaru cła, które dokonane zostaje na podstawie właściwych przepisów prawa celnego. Prezes GUC zauważył również, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego, poza wynikami weryfikacji zagranicznej w siedzibie eksporterów, zgromadzono również materiał porównawczy w postaci zgłoszeń celnych wraz z fakturami innych importerów, dotyczący [...] sprowadzonych do Polski w czasie zbliżonym do przedmiotowej dostawy, na tych samych warunkach dostawy ([...]) i o tym samym pochodzeniu ([...]). Analiza zebranych dokumentów wskazuje jednoznacznie, że wartość towaru deklarowana przez Stronę jest znacznie zaniżona (w materiale porównawczym ceny jednostkowe [...] kształtują się na poziomie od [...] do [...], podczas gdy Strona deklaruje [...]). W skardze - żądającej uchylenia decyzji Prezesa GUC – M. B. podniosła, że: - firma "E." została założona na jej nazwisko, przy czym jej faktycznym właścicielem był W. P., u którego ona była zatrudniona jako zwykły pracownik; - dokumenty, które tyczyły prowadzonej firmy, nie były przez skarżącą wystawione, a cała działalność była prowadzona w W. przy ul. [...] przez W. P.; on też fałszował dokumenty, co ma potwierdzić prowadzone w sprawie dochodzenie przez Prokuraturę Rejonową [...]; - nikogo nie zatrudniała i nikogo nie upoważniła do działania w swoim imieniu; nie prowadziła żadnych rozmów z [...] kontrahentami i nie była też w tym kraju. Bywał tam natomiast - ze swoimi współpracownikami – W. P.; - W. P. prowadził całą dokumentację związaną z jej firmą i to on podejmował wszelkie decyzje; - organy celne całkowicie - w trakcie kontroli - pominęły zagadnienie fałszowania przez W. P. podpisów skarżącej pod - rzekomo przez nią wystawionymi dokumentami - co rzutuje na poczynione w sprawie ustalenia; - w efekcie podupadła na zdrowiu i nie jest w stanie uregulować dochodzonych od niej należności; fakty te udokumentowano stosownymi zaświadczeniami lekarskimi. W odpowiedzi na skargę - żądając oddalenia wniesionego środka zaskarżenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami zaskarżonego aktu administracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy - zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tegoż aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej, obejmującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwianiem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia: w przypadku zaś sądów administracyjnych sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje - w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych - kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność tego organu. Nie może zatem - co do zasady - zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega też wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być żywo zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych, stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparatu administracyjnego państwa. Stopień zaś akceptacji owego działania organów administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa. III. W powyższym kontekście - stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. - należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie przez Sąd usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa materialnego uzasadnione będzie wtedy, gdy - w wypadku prawidłowego zastosowania tych norm - rozstrzygnięcie byłoby inne. Zaznaczyć trzeba, że naruszenie prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływu na wynik sprawy. IV. W powyższym kontekście podstawowe znaczenie ma kwestia - podnoszona w skardze - fałszowania podpisów skarżącej przez W. P., a także - co wynika z opinii biegłego wydanej w ramach prowadzonego dochodzenia przez Prokuraturę Rejonową [...] - przez jego współpracowników. Nie ulega wątpliwości, że zasada prawdy materialnej skodyfikowana w Ordynacji podatkowej, wymaga aby stosowanie norm prawa materialnego było poprzedzone rzetelnym przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego i ustaleniem istotnych dla sprawy okoliczności. Brak rzetelności organów celnych - w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego - próbował sanować Sąd, czego odzwierciedleniem jest treść protokołu rozprawy, z którego wynika, iż część podpisów wnoszącej skargę - co stwierdziła skarżąca - jest sfałszowana . V. Skarżąca oświadczyła wprawdzie na rozprawie w dniu 8 marca 2010 r., że podpis pod upoważnieniem ogólnym bezterminowym [...] z [...] stycznia 1998 r. udzielonym Agencji Celnej "O." jest jej autorstwa, to jednak należałoby ją przesłuchać w kwestii, w jakich okolicznościach doszło do podpisania tego dokumentu; konieczne jest wtedy ustalenie relacji i powiązań - o czym mowa w skardze - pomiędzy nią a W. P. i jego pracownikami. Być może potwierdzona zostanie teza, że skarżąca podpisała upoważnienie z [...] stycznia 1998 r. a W. P. – korzystając z kserokopii tego dokumentu - prowadził samodzielnie niczym nieograniczoną działalność "na konto" skarżącej. Powyższe może potwierdzać oświadczenie skarżącej złożone do protokołu rozprawy, iż nie napisała ani nie podpisała oświadczenia dotyczącego zagranicznych kosztów transportu, które ma niewątpliwie wpływ na wartość celną towaru, a także nie dokonywała roboczego tłumaczenia faktur załączonych do zgłoszenia celnego. Tak więc weryfikacji poddać należy twierdzenie skarżącej, że nie zatrudniała pracowników a także, że nie udzielała pełnomocnictwa do działania w jej imieniu i nie wszczynała żadnych postępowań celnych. Można to uczynić poprzez przesłuchanie skarżącej oraz analizę dokumentów firmy "E.". Konieczne jest także ustalenie, w jaki sposób doszło do zawarcia objętego sprawą kontraktu, w jaki sposób uregulowano należności (czy doszło do przekazania pieniędzy poza granicę kraju z pominięciem banku krajowego) i skąd pochodziły na to środki. Prześledzenie przepływów finansowych, a także przesłuchanie świadków przestępczych działań może dać odpowiedź na podstawowe pytanie, kto jest rzeczywistym importerem, zwłaszcza - co podkreśliła w skardze M. B. - że nigdy nie była we W. i nie zawierała żadnych kontraktów. VI. Korzystając z opinii biegłego należy zweryfikować stanowisko skarżącej - zaprezentowane na rozprawie - odnośnie sfałszowania wskazanych w protokole dalszych dokumentów. Gdyby jej twierdzenia okazały się prawdziwe należy dokonać oceny tego faktu pod kątem wpływu tego przestępstwa na treść poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych oraz wpływu na wynik sprawy. VII. Mając na uwadze treść art. 145 § 1 pkt 1c) oraz art. 152 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji. VIII. W związku z wydanym w sprawie wyrokiem i uchyleniem decyzji Prezesa GUC - stosownie do treści art. 6 p.p.s.a. - należy pouczyć skarżącą o możliwości zwrócenia się z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie zapadłych decyzji podatkowych (podstawa - art. 240 § 1 pkt 7 Ordynacji podatkowej), przy czym na uwadze należy mieć treść art. 245 § 1 pkt 3 tejże ustawy.