V SA/Wa 1422/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska – Szary, Sędzia WSA Joanna Zabłocka, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Michał Petranik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2007 r. sprawy ze skargi O. B. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] obejmującą O. B. oraz [...]: K. E. i Z. B. w przedmiocie wydalenia z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] października 2006r. nr [...]; 2. zasądza od Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców na rzecz O. B. kwotę 557 (pięćset pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2007 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 1 oraz art. 90 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 128, poz. 1175 ze zm.) oraz art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; zwanej dalej "k.p.a."), Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców (zwany dalej "Prezesem Urzędu"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] października 2006 r., nr [...] o wydaleniu obywatelki [...] – O. B. (zwanej dalej "Skarżącą") wraz z małoletnią córką K. E. ur. [...] oraz małoletnim bratem Z. B. ur. [...]. Prezes Urzędu w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, iż Skarżąca przebywa w Polsce wraz z małoletnią córką i bratem. Wojewoda L. [...] kwietnia 2005 r. wydał decyzję o udzieleniu Skarżącej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z terminem ważności do 10 kwietnia 2006 r. Skarżąca 3 marca 2006 r. wystąpiła do Wojewody L. z wnioskiem o udzielenie jej kolejnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Wojewoda L. [...] maja 2006 r. wydał decyzję nr [...] odmawiającą udzielenia Skarżącej wnioskowanego zezwolenia. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano na fakt złożenia przedmiotowego wniosku z uchybieniem terminu określonego w art. 61 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach oraz na nielegalny pobyt Skarżącej w Polsce od 11 kwietnia 2006 r. Powyższą decyzję utrzymał w mocy Prezes Urzędu decyzją z [...] lipca 2006 r. nr [...], która została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Następnie Skarżąca 23 września 2006 r. została zatrzymana przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji w G. w związku z nielegalnym pobytem w Polsce. Wobec powyższego Wojewoda M. decyzją z [...] października 2006 r. orzekł o jej wydaleniu z Polski wraz z małoletnimi córką i bratem wskazując, że Skarżąca nie opuściła terytorium naszego kraju przed upływem terminu ważności posiadanego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, a ponadto nie podjęła żadnych kroków mających na celu zalegalizowanie pobytu w Polsce małoletnich córki i brata. Od powyższej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie w którym podniosła, że uchybienie ustawowego terminu do złożenia kolejnego wniosku o udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony nastąpiło z powodu pobytu Skarżącej wraz z dzieckiem w szpitalu. Skarżąca wskazała przy tym na fakt zaskarżenia decyzji o odmowie udzielania jej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Prezes Urzędu w uzasadnieniu prawnym decyzji wyjaśnił, że zgodnie z art. 59 ustawy o cudzoziemcach, cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed upływem terminu ważności zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, chyba że uzyskał kolejne zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony lub zezwolenie na osiedlenie się. Natomiast art. 61 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach stanowi, że cudzoziemiec przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony co najmniej 45 dni przed upływem okresu pobytu oznaczonego w posiadanej wizie lub terminu ważności poprzedniego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Zauważył, iż w myśl art. 61 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach, jeżeli termin do złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, nie zostanie zachowany, cudzoziemiec jest obowiązany opuścić terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przed upływem okresu pobytu oznaczonego w wizie lub na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, w przypadku gdy postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony nie zostało zakończone przed upływem tego okresu pobytu. Zdaniem Prezesa Urzędu Skarżąca nie dopełniła obowiązku opuszczenia terytorium Polski przed upływem terminu ważności posiadanego zezwolenia i świadomie zdecydowała się na nielegalny pobyt w naszym kraju od 11 kwietnia 2006 r. Dodał, iż fakt wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi na decyzję o odmowie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony nie legalizuje pobytu cudzoziemca w Polsce. W związku z powyższym Prezes Urzędu powołując się na treść art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, w myśl którego – cudzoziemcowi wydaje się decyzję o wydaleniu z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli przebywa na tym terytorium bez wymaganej wizy, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, zezwolenia na osiedlenie się lub zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE – wskazał na obligatoryjny charakter tego przepisu i stwierdził zasadność wydania decyzji o wydaleniu. Ponadto Prezesa Urzędu stwierdził, że stan faktyczny i zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, iż w sprawie znajdują zastosowania postanowienia art. 89 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Jak również nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 97 pkt 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128, poz. 1176 ze zm.) do udzielenia jej zgody na pobyt tolerowany. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca – reprezentowana przez adwokata – wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Urzędu i umorzenie postępowania, bądź o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia toczącego się postępowania w przedmiocie wydania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: 1. art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach; 2. art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez pogwałcenie słusznego interesu skarżącej oraz uchybienie obowiązkowi pogłębiania zaufania strony do organów Państwa; 3. art. 77 i art. 107 k.p.a. wobec braku dążenia do uzyskania prawdy obiektywnej; 4. art. 10 § 1 oraz art. 81 k.p.a. wobec uniemożliwienia stronie wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. W motywach skargi Skarżąca wyjaśniła przyczynę spóźnienia (o 7 dni) złożenia wniosku o zezwolenia zamieszkania na czas oznaczony, którą była ciężka choroba małoletniej córki i pobyt wraz z nią w szpitalu. Podkreśliła, iż spełnia wszelkie przesłanki do udzielenia jej dalszego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Ponadto wyjaśniła, iż nie opuściła terytorium Polski przed upływem terminu ważności posiadanego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony ze względu na zły stan zdrowia małoletniej córki po przebytym zapaleniu płuc i związaną z tym potrzebą ciągłej opieki lekarza rodzinnego, na dowód załączyła kopię zaświadczenia lekarskiego. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z 8 sierpnia 2007 r. Skarżąca wniosła o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia toczącego się postępowania w przedmiocie udzielania Skarżącej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Jako uzasadnienie wniosku podała, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2062/06 stwierdził nieważność decyzji Prezesa Urzędu z [...] lipca 2006 r. o odmowie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Powyższe orzeczenie jest prawomocne, a postępowanie dotyczące udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony toczy się ponownie przed organami administracji. Zdaniem Skarżącej wynik tej sprawy będzie miał bezpośredni wpływ na niniejsze postępowanie, gdyż dotyczy legalizacji pobytu w Polsce. Do wniosku załączyła również decyzję z [...] lipca 2007 r. nr [...], którą Prezes Urzędu uchylił decyzję Wojewody L. z [...] maja 2006 r. orzekającą o odmowie udzielania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia z uwagi a potrzebę przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej "p.p.s.a."), w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, iż Skarżąca do 10 kwietnia 2006 r. posiadała zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielone jej ze względu na naukę w studium policealnym, jak również to, że 3 marca 2006 r. wystąpiła do Wojewody L. z wnioskiem o udzielenie jej kolejnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony z uwagi na kontynuowanie nauki na studiach. Z akt sprawy wynika także, iż decyzja Wojewody L. z [...] maja 2005 r. nr [...] o odmowie udzielania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jak również utrzymująca ją w mocy decyzja Prezesa Urzędu z [...] lipca 2006 r. nr [...] zostały wyeliminowane z obrotu prawnego (mocą wyroku WSA w Warszawie z 8 marca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2062/06 oraz decyzją Prezesa Urzędu z [...] października 2007 r. nr [...]) i sprawa udzielenia Skarżącej wnioskowanego zezwolenia nadal się toczy przed organem I instancji (v. protokół rozprawy z 5 października 2007 r. – k. 70 akt sąd.). Jako materialnoprawną podstawę decyzji o wydaleniu organy administracji wskazały przepis art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, powołując się na ustalony w toku postępowania przed organem I instancji nielegalny pobyt Skarżącej na terytorium RP i fakt, że cudzoziemka nie opuściła terytorium Rzeczypospolitej Polskiej po wygaśnięciu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Za trafne należy uznać zarzuty skargi, że decyzja ta została wydana – z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów art. 7 – 8, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. – bez należytego ustalenia stanu faktycznego sprawy i wyjaśnienia sytuacji osobistej i rodzinnej Skarżącej. Wydając decyzję organy nie odniosły się w sposób wyczerpujący do podnoszonych przez Skarżącą okoliczności i dowodów przedłożonych na ich poparcie. Art. 7 k.p.a., nakazuje organom, aby w toku postępowania miały na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Tymczasem w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania kwestia słusznego interesu Skarżącej, jak również jej małoletnich córki i brata, w zasadzie w ogóle nie była rozważana. Brak jakichkolwiek rozważań, które dotyczyłyby zindywidualizowanej oceny słusznego interesu Skarżącej oraz małoletnich nie tylko narusza wspomnianą wyżej zasadę postępowania wynikającą z art. 7 k.p.a., lecz także godzi w ustanowioną w Konstytucji RP zasadę ochrony rodziny i rodzicielstwa – wartości podlegających ochronie prawnej tak w prawie polskim, jak i międzynarodowym. Zgodnie z art. 8 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności podpisanej w dniu 4 listopada 1950 r. w Rzymie (Dz. U. 1993 r. Nr 61 poz. 284 i 285 ze zm.), każdy ma prawo do poszanowania swojego życia rodzinnego. Nie jest dopuszczalna ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Prawo do poszanowania życia rodzinnego nie ma wprawdzie charakteru absolutnego ale ingerencję władzy publicznej w korzystanie z tego prawa powinny usprawiedliwiać okoliczności wskazane w art. 8 ust. 2 Konwencji, a zatem by ingerencja władzy publicznej była konieczna i miała na celu ochronę wartości tam wskazanych (bezpieczeństwa państwowego, bezpieczeństwa publicznego lub dobrobytu gospodarczego kraju, ochronę porządku i zapobiegania przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób). Ograniczenia prawa do życia rodzinnego muszą być proporcjonalne. Zasada proporcjonalności wymaga rozważenia sytuacji osobistej i rodzinnej cudzoziemca, w tym między innymi, długotrwałości pobytu w Polsce, ewentualnych przeszkód do zamieszkania z rodziną w kraju pochodzenia cudzoziemca, w tym skutków wynikających dla rodziny z przeniesienia życia rodzinnego do innego kraju. Przenosząc powyższe uwagi na potrzeby niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż organy administracji przy podejmowaniu decyzji o wydaleniu powinny brać pod uwagę nie tylko sytuację samej Skarżącej, ale także jej małoletniej córki oraz pozostającego pod jej kuratelą małoletniego brata, ponieważ ich sytuacja (zdrowotna, prawna) również wpływa na zasadność wydania tejże decyzji. Ponadto stosownie do art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach – decyzji o wydaleniu cudzoziemca nie wydaje się, a wydanej nie wykonuje się jeżeli zachodzą przesłanki do udzielenia zgody na pobyt tolerowany na podstawie art. 97 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 128, poz. 1176 ze zm.). Stosownie do treści art. 97 ust. 1 pkt 2 ustawy z o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP – cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt tolerowany na terytorium RP, jeżeli jego wydalenie jest niewykonalne z przyczyn niezależnych od organu wykonującego decyzję o wydaleniu lub od cudzoziemca. Niewykonalność wydalenia leżąca po stronie cudzoziemca może wiązać się z jego stanem zdrowotnym czy psychicznym uniemożliwiającym wykonanie decyzji o wydaleniu (v. Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, pod red. J. Chlebnego, Warszawa 2006). Tymczasem w zaskarżonej decyzji, jak też decyzji Wojewody L. pominięto stan zdrowia małoletniej córki Skarżącej, choć z akt sprawy wynika (odwołanie z 6 listopada 2006 r., postanowienie Sądu Okręgowego w R. z [...] października 2006 r. sygn. akt [...]) – i co podniesiono w skardze – że u dziecka rozpoznano obustronne zapalenie płuc i zapalenie krtani, co stanowiło przyczynę nie opuszczenia przez Skarżącą terytorium Polski przed upływem terminu ważności zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. Zdaniem Sądu stan zdrowia dziecka przy podejmowaniu decyzji o wydaleniu powinien być rozważony w kontekście przesłanki z art. 97 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, a brak dokonania tej oceny uzasadnia ponownie zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i w konsekwencji stanowi także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. Nadto Sąd za słuszny uznał zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie Skarżącej wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji. Otóż zgodnie z art. 10 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (§ 1). Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (§ 2). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (§ 3). W niniejszej sprawie okoliczności o jakich mowa w art. 10 § 2 k.p.a. nie wystąpiły, a Wojewoda L., jak też Prezes Urzędu nie poinformowali Skarżącej o zakończeniu postępowania i przed wydaniem decyzji nie umożliwili jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że powyższe zarzuty skargi są trafne. Zaskarżona decyzja i decyzja Wojewody L. naruszają zasadę wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, czyli zasadę prawdy obiektywnej oraz naruszają zasadę pogłębiania zaufania do organów Państwa. Sąd stwierdził, że wymienione uchybienia są istotne i mogły wpływać na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy istnieje konieczność ustalenia powtórnie stanu faktycznego sprawy z zachowaniem zasad postępowania administracyjnego i opisanych wyżej wskazań Sądu. Z powyższych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.