V SA/Wa 1422/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Dorota Mydłowska (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Protokolant - Marcin Kwiatkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2010r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w [...] przy udziale uczestnika postępowania R.M. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisja Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia odebrania rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia; oddala skargę. Przedmiotem skargi z dnia 14 sierpnia 2009 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w G., jest decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (dalej "Prezesa IPN") Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], którą odmówiono potwierdzenia, że R. M., jako dziecko odebrany został rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco. Pismem z dnia 2 października 2007 r. R. M. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o sprawdzenie czy w archiwum IPN znajdują się dotyczące go dokumenty. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż zaświadczenie jest potrzebne Urzędowi do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Pismem z dnia 4 marca 2009 r. wezwano Wnioskodawcę do usunięcia braków formalnych ww. pisma z dnia 2 października 2007 r. oraz sprecyzowania charakteru prawnego tego pisma poprzez wskazanie, o co zwraca się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. W piśmie poinformowano również o przeprowadzeniu kwerend archiwalnych we wnioskowanym zakresie w zasobach archiwalnych Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w G., Ł., P., W. i K., wskazując przy tym, iż nie odnaleziono żadnych materiałów dotyczących Wnioskodawcy. W piśmie z dnia 20 marca 2009 r. R.M. wyjaśnił, iż ubiega się o potwierdzenie okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą o kombatantach" tj. potwierdzenie, że jako dziecko został odebrany rodzicom w celu eksterminacji bądź przymusowemu wynarodowieniu. Podał, iż był osadzony bez wyroku w [...] miejscowości W. oraz w miejscowości B. (dawna [...]), nie wniósł jednak o potwierdzenie pobytu w tych miejscowościach. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił R.M. potwierdzenia, że jako dziecko został odebrany rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. W uzasadnieniu decyzji powołano przepisy prawa oraz przesłanki warunkujące uzyskanie wnioskowanego potwierdzenia. Powołując się na zebrany materiał dowodowych wskazano, iż przytaczany przez Wnioskodawcę fakt odłączenia go od rodziców w celu poddania eksterminacji bądź przymusowego wynarodowienia, nie został potwierdzony. Ustalono bowiem, iż Wnioskodawca został wywieziony z ojczystego kraju ([...]) wskutek wybuchu wojny domowej. Ustalono przy tym, iż represje, którym podlegał Wnioskodawca, niewątpliwie bolesne i dotkliwe dla dziecka w swych skutkach, nie miały jednak charakteru eksterminacyjnego. Zdaniem organu nie doszło także wobec Wnioskodawcy do jego wynarodowienia. Powołując się na źródła historyczne wskazano tutaj, iż dzieci [...] przywiezione do Polski uczęszczały do szkół w których kierownictwo było [...], uczyły się tam historii, geografii folkloru i języka [...]. Pismem z dnia 15 czerwca 2009 r. Wnioskodawca zwrócił się do Prezesa IPN o ponowne rozpatrzenie sprawy. Postanowieniem z dnia [...]czerwca 2009 r. nr [...] Prezes IPN stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji nr 1[...]z dnia [...] maja 2009 r. Pismem z dnia 24 czerwca 2009 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w G. działając na podstawie art. 183 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego zgłosił udział w ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Następnie po uzyskaniu odpisu ww. postanowienia z dnia [...] czerwca 2009 r., włączony do sprawy Prokurator Prokuratury Okręgowej w G., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję z dnia [...] maja 2009 r. nr [...]. Zaskarżonej decyzji wnoszący skargę zarzucił, iż wydane zostało rozstrzygnięcie bez uwzględnienia dowodów oferowanych przez Wnioskodawcę, a tym samym z naruszeniem art. 7, art. 75 § 1 i art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono m.in., iż Wnioskodawca w szkole w Ł. był uczony w języku [...] i nigdy nie miał możliwości nauki w ojczystym języku [...]. Podkreślono, iż jak wynika z zebranych w sprawie materiałów źródłowych, Wnioskodawca wskutek zaplanowanej międzynarodowej operacji wraz z wieloma tysiącami innych dzieci, został odcięty od korzeni i wywieziony do obcego sobie kraju, w którym nie miał możliwości reaktywowania zerwanych więzi. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej "ppsa", sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, to znaczy zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa. Na wstępie rozważań wskazać także należy, iż skarga w przedmiotowej sprawie złożona została na decyzję wydaną przez organ I instancji. Zważywszy jednak na treść art. 52 § 1 ppsa, pomimo braku wyczerpania w postępowaniu administracyjnym środków zaskarżenia skarga na zaskarżoną decyzję organu I instancji jest dopuszczalna, bowiem wniesiona została przez Prokuratora. Spór w przedmiotowej sprawie dotyczy wniosku o potwierdzenie przez Prezesa IPN okoliczności odebrania R.M. jego rodzicom w celu eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Zdaniem Skarżącego dokonana przez organ administracyjny ocena była przedwczesna, bowiem nie przeprowadzono wszechstronnego postępowania dowodowego. Wyjaśnić tutaj należy, iż ww. żądanie Wnioskodawcy zmodyfikowane zostało na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a następnie w tak ograniczonym zakresie podtrzymane w złożonej przez Prokuratora skardze. Od momentu otrzymania decyzji z dnia [...] maja 2009 r. R.M. zawęził bowiem swoje żądanie do potwierdzenia odebrania go rodzicom jedynie w celu przymusowego wynarodowienia. Zważywszy jednak na zaskarżenie decyzji organu I instancji w całości, oraz mając na uwadze, iż Prezes IPN rozpatrujący sprawę jako organ I instancji, związany był treścią pierwotnego żądania zawartego w przedmiotowym wniosku, dokonać należało oceny zaskarżonej decyzji w zakresie żądań wskazanych we wniosku wszczynającym to postępowanie. Przechodząc zatem do merytorycznej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia wskazać należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach przepisy ustawy stosuje się także do tych osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Zgodnie natomiast z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. b powołanej ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes IPN potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 2. Należy podzielić pogląd wyrażony w zaskarżonej decyzji, iż materiał dowodowy prawidłowo zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do uznania, że Skarżący został jako dziecko odebrany rodzicom w celu eksterminacji. Prezes IPN, nie naruszając zasady ogólnej prawdy obiektywnej, ustalił stan faktyczny, który nie pozwala także na przyjęcie tezy Skarżącego, iż Zainteresowany został odebrany rodzicom z intencją wynarodowienia, o czym świadczyć ma fakt, zaplanowanej międzynarodowej operacji, polegającej na umieszczeniu Zainteresowanego wraz z tysiącami innych, w ośrodkach wychowawczych poza ojczystym krajem. Organ orzekający w sprawie, opierając się na analizie zebranych w sprawie informacji dotyczących osoby R. M., jak również uwzględniając dokumentację historyczną, zasadnie uznał, iż represje, w wyniku których R. M. został pozbawiony opieki rodziców nie mogą być uznane za tożsame w rozumieniu przepisu art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach z pojęciem "odebrania rodzicom w celu poddania eksterminacji lub wynarodowienia". Wykładnia gramatyczna art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach wskazuje bowiem, iż ustawodawca uzależnił uznanie represji, którym podlegała osoba odebrana rodzicom jako dziecko, za represje o charakterze eksterminacyjnym, od wykazania okoliczności potwierdzających rzeczywiste intencje i czynności o charakterze eksterminacyjnym. Odnosząc się do kwestii odebrania Wnioskodawcy rodzicom w celu eksterminacji, wskazać należy, iż z ustaleń faktycznych sprawy wynika, że represje, którym podlegał Skarżący, niewątpliwie bolesne i dotkliwe w swych skutkach, nie miały jednak charakteru eksterminacyjnego. Eksterminacja to polityka zagłady, ludobójstwa, zbrodniczego niszczenia grup ludzkich z powodów rasowych, narodowościowych, religijnych. Zasadne jest w tym kontekście stanowisko organu, który uznał, iż warunki życia w których przyszło funkcjonować Wnioskodawcy na pewno nie były łatwe, jednakże nie prowadziły do utraty zdrowia lub życia. Powoływana okoliczność oddania Wnioskodawca z uwagi na działania wojenne w ojczystej Grecji pod opiekę ośrodka dla dzieci z terenów objętych działaniem wojennym, przeczy tezie o eksterminacyjnym charakterze działań władz w odniesieniu do osoby Wnioskodawcy. Do spełnienia okoliczności wymienionych w art. 4 ust. 2 powołanej ustawy, musi bowiem zaistnieć fakt odebrania dziecka rodzicom z wyraźną intencją jego eksterminacji (pozbawienia życia). Działania władz wobec Wnioskodawcy nie wyczerpują jednak znamion takiego czynu. Prawidłowa zdaniem Sądu była także ocena organu w zakresie przesłanek stwierdzenia wynarodowienia. Przede wszystkim wskazać tutaj należy, iż ojczyste władze Zainteresowanego odpowiedzialne za jego odebranie rodzicom, nie uczyniły tego w celu wynarodowienia. Jak wynika bowiem z powoływanych w uzasadnieniu organu I instancji opracowań historycznych, uchodźcy [...] w tym także dzieci, znaleźli się w Polsce w latach 40-tych na skutek wojny domowej. Przytoczono tutaj występujące w nauce historii teorie wyjaśniające powody przesiedlania dzieci [...] do krajów Europy Wschodniej, przy czym dwie spośród trzech przedstawianych tez wskazują, iż ostatecznym celem wysyłania dzieci poza granice państwa był ich powrót po ustabilizowaniu sytuacji w ojczystym kraju (ewakuacja dzieci celem ich ochrony, oraz wg drugiej teorii indoktrynacja dzieci w duchu ideologii komunistycznej celem wprowadzenia po ich powrocie do [...] ustroju komunistycznego). Trzecia występująca w nauce teza, którą sformułowano w latach 90 - tych ubiegłego wieku, także nie wskazywała na zamierzone wynaradawianie wywożonych dzieci. Zgodnie z tym wyjaśnieniem, faktycznym zamiarem władz [...] w przedmiotowym wywozie dzieci, było bowiem pozyskanie rezerw (rodziców odciążonych opieką nad dziećmi) dla [...]. Należy tutaj podkreślić, iż przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach mówi o odebraniu dziecka rodzicom w celu eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia, a więc o świadomej czynności wymierzonej przeciwko dziecku "skazanemu" na eksterminację lub wynarodowienie. Najważniejszy staje się tutaj cel tej czynności, a mianowicie zamierzona eksterminacja lub wynarodowienie dziecka. Ratio legis tego przepisu sprowadza się do rzeczywistych intencji i czynności o charakterze wynarodowienia lub eksterminacji, a nie okoliczności poszkodowania dziecka w wyniku trwającej wojny domowej, nawet gdy dana osoba poniosła tak bolesne konsekwencje (jak całkowite oderwanie od rodziny) na które powołuje się Skarżący. Poprzez wynarodowienie należy rozumieć niszczenie i pozbawianie dzieci poczucia przynależności do narodu ojczystego np. poprzez zacieranie pochodzenia, zmianę danych personalnych itp. Jedną z przesłanek procedury wynarodowienia było w minionym okresie niezwiązane z ochroną dziecka oddzielenie od rodziny, zacieranie wszelkich śladów pochodzenia, tak aby nie miało ono żadnego z nią kontaktu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powołując się na wiedzę historyczną organ administracyjny szczegółowo wyjaśnił, iż celem ośrodków wychowawczych, w których przebywały dzieci [...] i [...]– oprócz troski o zdrowie, bezpieczeństwo, wyżywienie, itp. było umożliwienie wszystkim wychowankom w wieku szkolnym wypełnienia obowiązku szkolnego oraz przygotowanie do określonego zawodu. Podkreślić należy, iż jak wynika z poczynionych ustaleń co do zasady dzieci [...] uczyły się języka [...] i [...]. W związku z powyższym, należy stwierdzić, że ze zgromadzonych w sprawie dokumentów nie wynika, by Zainteresowany został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia. Wojna domowa na terenie ojczystego kraju Zainteresowanego, a nie przesłanka wynarodowienia lub eksterminacji była przyczyną dramatycznych przeżyć R. M. polegających na odebraniu go rodzicom i umieszczenia w ośrodku na terenie Polski. Reasumując, należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera - zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.- dalej "kpa") - wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 kpa. Tym samym w ocenie Sądu podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego w zakresie powoływanych dowodów, nie zasługiwały na uwzględnienie. Z tych względów, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną.