V SA/Wa 143/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Jóźków Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska-Szary (spr.) Asesor WSA - Piotr Kraczowski Protokolant - Rafał Dul po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi L.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) oddala skargę. 2) Zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. H.O. – Indywidualna Kancelaria Adwokacka [...] - kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższoną o 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Przedmiotem skargi z 28 lipca 2006 r., wniesionej przez L.Z. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r. o nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] listopada 2004 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 17 września 2004 r. L.Ż zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami za [...] rok. powołując się na trudna sytuację materialną, zdrowotna i rodzinną. Poinformował, że jest osobą bezrobotną obciążona wieloma długami. Ma przy tym problemy zdrowotne, leczy się w [...] i ma chory [...]. Decyzją z [...] listopada 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 2 oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 138, poz. 887 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Część zadłużenia jest zabezpieczona poprzez wpis hipoteczny na nieruchomości, posiadającej księgę wieczystą Nr [...], w związku z czym istnieje możliwość prowadzenia skutecznej egzekucji z ww nieruchomości. Organ wskazał też, że wnioskodawca wprawdzie powołuje się na zły stan zdrowia, jednak nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności i należy przypuszczać, że zła sytuacja ma charakter przejściowy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L.Ż. powtórzył argumenty zawarte we wniosku o umorzenie należności. Podniósł, że nie pracuje, ponieważ nie pozwala mu na to stan zdrowia, zaś na pomoc rodziny nie może liczyć. Rodzice utrzymują się z renty i są chorzy. Wyjaśnił, ze zabezpieczenie zaległości z tytułu składek nie istnieje, gdyż "budynek został mu odebrany na spłatę rat za samochód’. Decyzją z [...] listopada 2004 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Od niniejszej decyzji Prezesa Zakładu, Z.Ł wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 4 maja 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 311/05 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w których w I instancji orzekał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, był Minister Polityki Społecznej. Tym samym Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję Zakładu z [...] listopada 2004 r., naruszył przepisy określające właściwość organu odwoławczego w tychże sprawach. Po rozpatrzeniu skargi kasacyjnej od ww wyroku wniesionej przez Prezesa ZUS, Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 października 2005 r. sygn. akt II GSK 221/05 oddalił skargę kasacyjną. Dalej, postanowieniem z [...] marca 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek L.Ż. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami. W uzasadnieniu postanowienia podniósł, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z [...] maja 2006 r. Prezes ZUS, prowadząc ponownie postępowanie w sprawie, zwrócił się do strony z prośbą o wypowiedzenie się czy nadal podtrzymuje swój wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie umorzenia zadłużenia wobec ZUS. W przypadku podtrzymania wniosku organ wezwał stronę o dodatkowe dokumenty potwierdzające aktualną sytuację materialno-finansową. L.Ż., po kilkukrotnych wnioskach o przesunięcie terminu, stawił się osobiście w I/ZUS w dniu [...].06.2006r. i dostarczył: zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w O. z dnia [...].05.2006 r. stwierdzające, że ww. jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, zaświadczenie lekarza rodzinnego z dnia [...].05.2006 r. stwierdzające, że zobowiązany leczy się z powodu [...] i [...], zaświadczenie lekarza rodzinnego z dnia [...].06.2006 r. stwierdzające, że zobowiązany leczy się z powodu [...]. Ponadto, spisano z zobowiązanym kwestionariusz o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, z którego wynika, że aktualnie nie posiada on żadnego dochodu ani żadnych składników majątkowych podlegających egzekucji. Decyzją z [...] lipca 2006 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] listopada 2004 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że na podstawie zgromadzonej w trakcie postępowania dokumentacji stwierdzono, że w przypadku wnioskodawcy nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, dająca podstawę jednoznacznego stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia. Ze złożonej dokumentacji wynika wprawdzie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, bez prawa od zasiłku i nie posiada żadnych składników majątkowych podlegających egzekucji. Jednakże w dalszym ciągu ZUS posiada ustanowione zabezpieczenia zadłużenia wpisem hipoteki przymusowej na nieruchomości, którą zainteresowany, pomimo istniejącego wpisu hipoteki, zbył na rzecz swoich rodziców oraz wpisem zastawu ustawowego na samochodzie marki [...] rok prod. [...]. Zabezpieczenia te umożliwiają ZUS-owi dochodzenia swoich należności z przedmiotów zabezpieczenia bez względu na to, czyją stały się własnością. Organ wskazał ponadto, ze względu na wiek ([...] lat) L.Ż. ma potencjalne możliwości podejmowania pracy zarobkowej. Nie przedstawił bowiem żadnych orzeczeń lub zaświadczeń lekarskich, które jednoznacznie potwierdziłyby, że jest trwale niezdolny do pracy. Organ podniósł ponadto, że przedawnienie dochodzenia należności zgodnie z art.24 ust.4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych upływa po 10 latach, licząc od dnia w którym należności stały się wymagalne. Jednakże termin ulega dalszemu przedłużeniu, w wypadku przerwania czy też zawieszenia biegu terminu przedawnienia (art.24 ust.5a-5c i ust.6 tejże ustawy). Stąd też, należność ta może być dochodzona jeszcze przez okres co najmniej kilku lat. Organ podkreślił również, że w przypadku nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności zadłużenia, umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić tylko na podstawie art.28 ust.3a cytowanej ustawy, w myśl którego, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przy czym sytuacje, w których zachodzi ważny interes osoby zobowiązanej zostały w sposób wyczerpujący określone w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141, poz.1365). W myśl § 3 ust.l pkt.1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu nieopłaconych składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W oparciu o posiadaną dokumentację, nie stwierdzono w przypadku zobowiązanego żadnej szczególnej sytuacji, o której mowa w powołanych przepisach.. Prezes ZUS wskazał również, że zgodnie z art.30 powołanej wcześniej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie podlegają umorzeniu składki finansowane przez ubezpieczonych, nie będących płatnikami składek. Oznacza to, że ta część zadłużenia, która dotyczy składek finansowanych ze środków zatrudnianych przez zobowiązanego pracowników (50 % należnych składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenie rentowe, całość składek na ubezpieczenie chorobowe oraz całość składek na ubezpieczenie zdrowotne), z mocy prawa nie podlega umorzeniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, L.Ż. wniósł o jej uchylenie zarzucając, że decyzja jest krzywdząca, ogólnikowa i niezgodna z prawdą. Skarżący podkreślił, że spełnia wszystkie warunki do umorzenia zaległości. Ze względu na stan zdrowia i sytuację rodzinną, a w szczególności obowiązek płacenia alimentów w kwocie [...],- zł na córkę, nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Zmuszony był do sprzedaży samochodu i budynku na pokrycie długów. Wskazał, że nie ma wykształcenia i w wieku [...] lat trudno znaleźć mu pracę. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 23 września l 2004 r. L.Ż. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na to, iż zadłużenie na FUS za okres [...], FUZ za okres [...], FP i FGŚP za okres [...], jest zabezpieczone wpisem hipotecznym na nieruchomości położonej w O., posiadającej księgę wieczystą Nr [...] oraz wpisem zastawu ustawowego na samochodzie marki [...] rok prod. [...]. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Jak wynika z materiału dowodowego sprawy skarżący w okresie od [...].11.2002 r. do [...].12.2003 r. zatrudniał pracownika i część zaległości dotyczy składek finansowanych ze środków zatrudnianego pracownika, a więc z mocy prawa nie podlega umorzeniu. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. W szczególności w oparciu o materiał dowodowy nie sposób było uznać, że zachodzi przesłanka, określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Dla jej wystąpienia niezbędne jest nie tylko istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego, ale także skutek tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący przedstawił jedynie zaświadczenia lekarskie wystawione przez lekarza rodzinnego potwierdzające fakt leczenia się z powodu [...] i [...] oraz [...]. Z zaświadczeń tych nie wynika jednak, że choroby te pozbawiają zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Również zaświadczenie o zarejestrowaniu skarżącego jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku nie wskazuje, aby przyczyną takiego stanu była właśnie przewlekła choroba. W konsekwencji prawidłowa była kwalifikacja prawna tych okoliczności dokonana przez organy orzekające, które wskazały na te elementy stanu faktycznego i wyciągnęły z nich wniosek, iż nie została spełniona wskazana wyżej przesłanka umorzenia. Również podnoszone przez skarżącego jako przesłanka umorzenie względy rodzinne, a w szczególności fakt rozwodu i obowiązek płacenia alimentów na dziecko nie mogą być uznane za wystarczające dla uwzględnienia wniosku. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia mimo braku całkowitej nieściągalności, lub z przewlekłą chorobą zobowiązanego pozbawiającą go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia). Z wymienionych powodów Sąd nie podziela zarzutów skargi dotyczących naruszenia zarówno przepisów procesowych z uwagi na braki w postępowaniu dowodowym, jak i przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 3a-3b u.s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec ZUS. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.