V SA/Wa 1439/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant ref. staż. - Filip Bochniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2015 r. sprawy ze skargi D. G. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności oddala skargę. 1) Decyzją z dnia [...].11.2014 r. Dyrektor Lubuskiego OR ARiMR – stosownie do treści art. 104 k.p.a., art. 29 ust. 1, 2, 8 ustawy z dnia 09.05.2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98,poz. 634 ze zm.) w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 17.10.2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego PROW na lata 2007-2013 (Dz. U. nr 200, poz. 1443), art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 07.03.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z EFR na rzecz ROW (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) – ustalił Dawidowi Gajewskiemu kwotę 75.000 zł nienależnie pobranych płatności. W motywach wskazano, że zgodnie z decyzją o przyznaniu pomocy z dnia [...].12.2010 r. w/w był zobowiązany m.in. do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji. Za takie nie uznano przedłożonego świadectwa uzyskania tytułu zawodowego rolnika z dnia [...].11.2012 r., nr [...]. 2) W efekcie wniesionego odwołania Prezes ARiMR – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 09.05.2008 r. o ARiMR – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach dostrzeżono, że dokument wystawiony zgodnie z § 21 rozporządzenia ME i N z dnia [...].02.2006 r. w sprawie uzyskania i uzupełnienia przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych (Dz. U. Nr 31, poz. 216) przez Technikum Uzupełniające "LIDER" w Tuchorzy nie potwierdza posiadania przez D. G. wykształcenia rolniczego (zasadniczego zawodowego, średniego lub wyższego), o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MR i RW z dnia 17.10.2007 r. Strona zadeklarowała we wniosku o przyznanie pomocy z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" posiadanie wykształcenia średniego nierolniczego oraz przedstawiła świadectwo uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie rolnik, co jest równoznaczne zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ME iN z uzupełnieniem wiedzy w formie pozaszkolnej. Takie wykształcenie wymagało dodatkowo odpowiedniego stażu pracy w rolnictwie, zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 6 ust. 4 rozporządzenia MR i RW z dnia 17.10.2007 r. Tymczasem D. G. złożył jedynie zaświadczenie Gminy P. informujące, iż od najmłodszych lat pomagał w prowadzeniu gospodarstwa a od lipca 2007 r. pracował w gospodarstwie rodziców. Dokument ten nie może być uznany za posiadanie stażu pracy w rolnictwie, o których mowa w art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 20.04.2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.), zgodnie z § 6 ust. 4 rozporządzenia MR i RW z dnia 17.10.2007 r. W efekcie – zgodnie z § 20 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia MR i RW z dnia 17.10.2007 r. w przypadku niespełnienia warunku, o którym mowa w § 18 ust. 1 pkt 6 – zwrotowi podlega 100 % pomocy, czyli w przypadku nieprzedłożenia dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia jest to 75 000 zł wraz ze stosownymi odsetkami. 3) W skardze postulującej uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zarzucono: a) sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych ze zgromadzonym materiałem dowodowym polegającą na ustaleniu, że skarżący nie spełnił obowiązków wynikających z rozporządzenia MR i RW z dnia 17.10.2007 r., co skutkowało nakazaniem skarżącemu zwrotu pobranej pomocy finansowej w kwocie 75.000 zł, podczas gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności z dokumentu w postaci świadectwa uzyskania tytułu zawodowego z dnia [...].11. 2012 r. wynika, że skarżący zdobył wykształcenie rolnicze średnie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1ww. rozporządzenia, a więc spełnił nałożone na niego obowiązki; b) naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i nakazanie skarżącemu zwrot pobranej pomocy finansowej w kwocie 75.000 zł, podczas gdy środki te zostały przez skarżącego zużyte zgodnie z umową, tj. na modernizację, poprawę rentowności i dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego, w związku z czym cele udzielenia pomocy finansowej zostały spełnione, a skarżący wypełnił wszystkie pozostałe nałożone na niego obowiązki oraz faktycznie wykonywał czynności stażysty związane ze świadczeniem pracy w gospodarstwie rolnym od 2007 r., wobec czego zaskarżona decyzja jest sprzeczna z interesem społecznym, interesem obywatela (skarżącego), a także zasadami współżycia społecznego oraz sprawiedliwości społecznej; c) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 6 k.p.a. (zasada praworządności) w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez nakazanie skarżącemu zwrotu pobranej pomocy finansowej, podczas gdy środki te zostały przez skarżącego zużyte zgodnie z umową, m.in. na dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego, w związku z czym cele udzielenia pomocy finansowej zostały spełnione, a skarżący wypełnił nałożone na niego obowiązki oraz faktycznie wykonywał czynności stażysty związane ze świadczeniem pracy w gospodarstwie rolnym od 2007 r., wobec czego zaskarżona decyzja jest sprzeczna z prawem, z interesem społecznym oraz interesem obywatela (skarżącego), o których mowa w art. 7 k.p.a., zasadami współżycia społecznego wskazanymi w art. 5 k.c. oraz zasadami sprawiedliwości społecznej, o których mowa w art. 2 Konstytucji RP, a tym samym narusza zasadę praworządności, skodyfikowaną w art. 6 k.p.a. oraz zasadę konstytucyjną, iż organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 k.p.a.); d) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej) poprzez wyciąganie niekorzystnych dla skarżącego konsekwencji i uniemożliwienie skorzystania przez niego z unijnych środków finansowych, a także uznanie, iż zasadne jest nakazanie skarżącemu zwrotu pobranej i zużytej zgodnie z umową dotacji, w sytuacji gdy skarżący wypełnił nałożone na niego obowiązki, a cele udzielenia pomocy finansowej zostały spełnione. Skarżący dostrzegł, że przedłożone świadectwo uzyskania tytułu zawodowego jest potwierdzeniem uzyskania tytułu zawodowego zgodnie z § 21 rozporządzenia ME i N z dnia 3.02.2006 r., co w powiązaniu z zaświadczeniem, że od najmłodszych lat pracował w gospodarstwie rodziców sprawia, że nie jest w ogóle zobowiązany do odbycia co najmniej trzyletniego stażu pracy w rolnictwie. Skarżący uznał, że zdobył wykształcenie rolnicze średnie, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia MR i RW z dnia 17.10.2007 r. na dowód czego w przepisanym terminie przedstawił świadectwo uzyskania tytułu zawodowego z dnia [...] 11.2012 r. wydane przez Państwową Komisję Egzaminacyjną powołaną przy Technikum Uzupełniającym "L." w T. Zdaniem skarżącego, zdobyte przez niego wykształcenie jest nie tylko tytułem kwalifikacyjnym lub zawodowym w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia MR i RW , ale stanowi potwierdzenie zdobycia wykształcenia rolniczego średniego, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia. W związku z powyższym nie zachodzi konieczność odbycia przez skarżącego trzyletniego stażu pracy w rolnictwie, którego potwierdzenia domagał się organ. Zdaniem Skarżącego organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie pomocy z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" posiadanie wykształcenia średniego nierolniczego oraz przedstawił świadectwo uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie rolnik, co jest równoznaczne zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia ME i N z uzupełnieniem wiedzy w formie pozaszkolnej (kurs). Jednakże rozporządzenie ME i N z dnia 03.02.2006 r., na które powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji straciło moc z dniem 1 września 2012 r. W związku z powyższym nie sposób uznać, ze zdobyte przez skarżącego wykształcenie średnie zawodowe jest jedynie uzupełnieniem wiedzy w formie pozaszkolnej. Wskazuje na to chociażby § 4 ust. 2 obecnie obowiązującego rozporządzenia ME i N z dnia 11.01.2012 r. w sprawie kształcenia ustawicznego w formach pozaszkolnych, który stanowi, że minimalna liczba godzin kształcenia na kwalifikacyjnym kursie zawodowym jest równa minimalnej liczbie godzin kształcenia zawodowego określonej w podstawie programowej kształcenia w zawodach dla danej kwalifikacji. Skarżący zwrócił uwagę, że celem dotacji, na podstawie którego skarżący otrzymał pomoc finansową w kwocie 75.000 zł było ułatwienie młodemu rolnikowi rozpoczęcia prowadzenia przez niego działalności w tym sektorze. Zgodnie z pkt 18 i 20 preambuły do rozporządzenia Rady (WE) nr 12157/1999 celem pomocy udzielonej w ramach wspólnotowej pomocy inwestycyjnej jest zmodernizowanie gospodarstw rolnych i poprawa ich rentowności. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 czerwca 2013 r, sygn. akt II CSK 642/12 stwierdził ponadto, że przyznanie szczególnych korzyści młodym rolnikom miało ułatwić im nie tylko założenie gospodarstw, ale także ich strukturalnie dostosowanie. W niniejszej sprawie cele udzielonej pomocy zostały spełnione. W szczególności Skarżący zużył je na zmodernizowanie, poprawę rentowności i dalsze prowadzenie gospodarstwa rolnego. Ponadto spełnił on wszystkie inne wymagania, przede wszystkim w przepisanym terminie zdobył i przedłożył organowi tytuł zawodowy w zawodzie rolnika, a więc uzupełnił swoje wykształcenie i podniósł kwalifikacje zawodowe. Nie przedłożył jedynie zaświadczenia o odbytym stażu pracy, o którym mowa w § 6 ust. 4 ww. rozporządzenia MR i RW z dnia 17.10. 2007 r. w formie tam przewidzianej. Jednakże staż pracy faktycznie odbył i to w o wiele większym zakresie niż wymagany, bowiem od 2007 r. świadczył pracę w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez jego rodziców, co potwierdził pisemnie urząd gminy w wydanym zaświadczeniu. Nie bez znaczenia jest również fakt, że w związku z niedopełnieniem przez Skarżącego powyższego obowiązku ani organ, ani żaden inny podmiot nie poniósł szkody w związku z wypłaceniem skarżącemu pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom", gdyż wypłacone środki zostały przeznaczone na cel wskazany w umowie (okoliczność bezsporna). Na podmiotach publicznych jakimi m.in. są Dyrektor Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR oraz Prezes ARiMR spoczywa obowiązek dbania o to, by kierując się interesem powszechnym nie krzywdzić nikogo swoim postępowaniem (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV CSK 621/12, niepubl.). W niniejszej sprawie najistotniejszą kwestią wydaje się ustalenie, czy pomimo naruszenia obowiązku polegającego na nieprzedstawieniu przez skarżącego zaświadczenia dokumentującego odbycie trzyletniego stażu zgodnie z § 6 rozporządzenia MR i RW z 17.10.2007 r. w formie w tych przepisach przewidzianej, przy jednoczesnym spełnieniu wszystkich innych obowiązków oraz zużyciu otrzymanych środków finansowych zgodnie z umową na modernizację gospodarstwa rolnego, zrealizowany został cel udzielonej pomocy. W świetle powyższych rozważań nie budzi wątpliwości fakt, że taki cel został osiągnięty, w związku z czym wydanie zaskarżonej decyzji dokonane zostało z naruszeniem interesu społecznego oraz interesu obywatela (skarżącego), o których mowa w art. 7 k.p.a., zasadami współżycia społecznego, o których mowa w art. 5 k.c. oraz zasadami sprawiedliwości społecznej, o których mowa w art. 2 Konstytucji RP. Powyższe zasady zostały przez ustawodawcę ustanowione w celu umożliwienia uznania sprzeczności żądania osoby powołującej się na prawo podmiotowe z wartościami chronionymi przez te zasady, a co za tym idzie – w celu umożliwienia organom państwowym przeciwdziałania szkodliwym i niesprawiedliwym w okolicznościach konkretnej sprawy skutkom stosowania przepisów prawa. W stanie faktycznym niniejszej sprawy zarządzenie przez organ zwrotu dotacji w kwocie 75.000 zł byłoby sprzeczne z powyższymi zasadami, tj. w szczególności w poczuciem sprawiedliwości i zaufaniem społeczeństwa, a w szczególności rolników ( w tym młodych rolników) do uczciwego postępowania ARiMR. Zaskarżona decyzja organu prowadzi również do naruszenia art. 8 k.p.a, tj. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Ponadto - zdaniem Skarżącego - organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że nie wystąpiły okoliczności zawierające się w kategorii siły wyższej, które wyłączają obowiązek skarżącego zwrotu otrzymanej pomocy finansowej. Skarżący wskazał, że na mocy rozporządzenia Komisji (WE) nr 814/2004 istnieją przesłanki do wyłączenia odpowiedzialności skarżącego z tytułu otrzymanej pomocy finansowej. A mianowicie, art. 39 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności, które należy uwzględnić w indywidualnych przypadkach, Państwa członkowskie mogą uznać, w szczególności następujące kategorie "siły wyższej" [...]. Przepis powyższy wymienia sześć kategorii siły wyższej (art. 39 ust. 1 pkt a-f). Wystąpienie którejkolwiek z nich jest podstawą do zwolnienia beneficjenta udzielonej pomocy od obowiązku zwrotu przyznanych mu środków, mimo niewywiązania się z przewidzianych w umowie wymagań warunkujących przyznanie tych środków. Sformułowanie "bez uszczerbku dla rzeczywistych okoliczności, które należy uwzględnić w wyjątkowych przypadkach" trzeba rozumieć w ten sposób, że mogą zaistnieć takie indywidualne okoliczności (przypadki), które usprawiedliwiają niewywiązanie się przez rolnika z umowy, mimo niewystąpienia którejkolwiek z kategorii siły wyższej wymienionych w katalogu zawartym w tym przepisie. Katalog przyczyn wymienionych jako siła wyższa nie wyczerpuje wszystkich przyczyn usprawiedliwiających zwolnienie od obowiązku zwrotu w całości lub w części otrzymanego świadczenia, gdyż mogą wystąpić jeszcze inne, niewymienione okoliczności, które także mogą uzasadniać zwolnienie od tego obowiązku. Rzecz jasna, muszą być to okoliczności wyjątkowe, zbliżone w swej istocie do kategorii wymienionych w ww. katalogu, a więc takie, których, pomimo podjętych przez zobowiązanego starań, nie dało się przezwyciężyć. Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt IV CSK 621/12, podmioty prawa publicznego, od których wymaga się troski o ochronę interesów państwa, powinny dbać o to, by kierując się interesem powszechnym, nie krzywdzić nikogo swoim postępowaniem. Sąd Najwyższy uznał za właściwe, w ramach konstrukcji nadużycia prawa podmiotowego, położenie akcentu na cele przepisów i treści społecznej i gospodarczej stosunku prawnego łączącego strony. W niniejszej sprawie wymaga to uwzględnienia nie tylko przyczyn i rozmiaru naruszenia umownego obowiązku, ale także czy pomimo tego naruszenia, polegającego jedynie na nieprzedstawieniu wymaganego dokumentu poświadczającego odbycie praktyki zawodowej, w sytuacji gdy skarżący faktycznie wykonywał wszystkie prace związane bezpośrednio z wykonywanym zawodem i udzieloną pomocą finansową, przy jednoczesnym przeznaczeniu przez skarżącego całej uzyskanej pomocy na modernizację gospodarstwa rolnego, zrealizowany został cel pomocy, udzielonej w ramach wspólnotowej pomocy inwestycyjnej, jednoznacznie określony w pkt 18 i 20 preambuły do rozporządzenia Rady (WE) nr 12157/1999. Wynika z nich, że celem tej pomocy jest zmodernizowanie gospodarstw rolnych i poprawa ich rentowności, a przyznanie szczególnych korzyści młodym rolnikom miało ułatwić im nie tylko założenie gospodarstw, ale także ich strukturalne dostosowanie (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 2013 r., II CSK 642/12). Zrealizowanie przez skarżącego wszystkich innych obowiązków, a zwłaszcza przeznaczenie uzyskanych środków na zmodernizowanie gospodarstwa rolnego oraz dalsze jego prowadzenie mają znaczenie dla oceny działania skarżącego i powinny zostać wzięte pod uwagę przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy. 4. W odpowiedzi na skargę - żądając jej oddalenia - podniesiono argumenty zbieżne z motywami rozstrzygnięć. 5. W efekcie podjętych przez Sąd ex officio działań Skarżący przedłożył świadectwa ukończenia Liceum Ogólnokształcącego w Międzychodzie i świadectwo dojrzałości traktując jako podstawę spełnienia warunku, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 17.10.2007 r. 6. Organ – pismem z dnia [...].9.2015 r. – wskazał, że nadal nie stanowi to podstawy do uznania, iż został spełniony warunek uzyskania wykształcenia średniego rolniczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: I. Zgodnie z treścią art. 175 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.) sądy administracyjne - podobnie jak powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy – zostały powołane do sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Z art. 184 tego aktu normatywnego wynika, że sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności publicznej obowiązującej również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Różnica pomiędzy sprawowaniem kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne a załatwieniem sprawy wynikającej z działalności administracji publicznej przez sądy powszechne jest dość oczywista. Te ostatnie bowiem przejmują sprawę wynikającą z działalności administracji publicznej do dalszego jej załatwienia; w przypadku zaś sądów administracyjnych – co do zasady - sprawa, której przedmiot jest związany z działalnością organów administracji publicznej, nie przestaje być sprawą, której załatwienie należy cały czas do kontrolowanego przez Sąd organu. Sąd administracyjny bowiem dokonuje – w ramach sprawowanych funkcji orzeczniczych – kontroli (oceny) tej działalności. Sąd ten na skutek zaskarżenia aktu (decyzji, postanowienia) lub czynności, a także bezczynności organu administracji publicznej nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia; ma jedynie skontrolować i ocenić działalność ( a niekiedy bezczynność) tego organu. Nie może zatem – co do zasady – zastępować organu administracji publicznej i merytorycznie rozstrzygać sprawy. II. Określając zakres kognicji zauważyć należy, że sądy administracyjne, w tym wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie (akt ten cyt. jest dalej jako p.p.s.a.). Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. Nie ulega wątpliwości, że podstawowym celem tejże kontroli jest eliminowanie z porządku prawnego aktów (zwłaszcza decyzji i postanowień), a także czynności organów administracji publicznej niezgodnych z prawem i dążenie do przywrócenia stanu, który nie będzie z nim pozostawał w sprzeczności. Ta funkcja kontroli sądowej jest istotna zarówno z punktu widzenia podmiotu skarżącego, jak i całego aparatu administracyjnego państwa, który winien być zainteresowany w eliminowaniu z obrotu prawnego niezgodnych z prawem aktów i czynności swoich funkcjonariuszy. Prawidłowość podejmowanych działań, a tym samym legalność działania organów administracyjnych – w pierwszym rzędzie weryfikowana poprzez pryzmat podstawowych zasad postępowania administracyjnego - stanowi bowiem istotny element efektywności i ważną przesłankę istnienia społecznej akceptacji działania aparaty administracji rządowej, jak też samorządowej, przenoszony jest na ocenę funkcjonowania całego państwa ( vide P. Piszczek: Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego w świetle orzecznictwa NSA, Episteme 2008, nr 79, s. 21-54). III. W powyższym kontekście – stosownie do treści art. 145 § 1 p.p.s.a. – należy zwrócić uwagę, iż nie każdy akt administracyjny, który dotknięty jest wadliwością automatycznie zostanie usunięty z obrotu prawnego. Ustawodawca bowiem przyjął, iż Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie (w całości lub w części) może tak orzec, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy; c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza nieważność aktu administracyjnego (w całości lub w części), jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeksu postępowania administracyjnego – Dz. U z 2013 r., poz. 267 ze zm. ( dalej k.p.a.) lub w innych przepisach (np. w art. 247 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa- Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - dalej o.p.). Orzeka także wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych ustawach. Reasumując należy stwierdzić, iż uchylenie aktu administracyjnego z racji naruszenia prawa nie powoduje uchylenia aktu administracyjnego, gdy wystąpi w postaci rażącej, albowiem wówczas stwierdza się nieważność decyzji lub postanowienia. Wreszcie "inne naruszenie przepisów postępowania" skutkuje uchyleniem aktu administracyjnego, o ile uchylenie to mogło mieć (a więc wcale nie musiało mieć) wpływ na wynik sprawy. Za usprawniające tok postępowania administracyjnego należy uznać rozwiązanie przyjęte przez ustawodawcę w art. 145 § 3 p.p.s.a. polegające na tym, że w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 tego przepisu, Sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza to postępowanie. IV. Kolejną - istotną zmianą - służącą usprawnieniu postępowania administracyjnego jest przyznanie sądom administracyjnym uprawnienia do merytorycznego orzekania (art. 145a p.p.s.a.), które stanowi odstępstwo od funkcjonującego równolegle modelu kasacyjnego. Celem zmian jest przyznanie sądowi – w zakresie objętym art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz pkt 2 p.p.s.a. - uprawnienia zobowiązania organu w kwestii wydania decyzji lub postanowienia o wskazanym rozstrzygnięciu w określonym przez Sąd terminie. O ile okoliczności sprawy będą uzasadniały wydanie stosownego rozstrzygnięcia, Sąd nie tylko może uchylić zaskarżony akt administracyjny, ale wskazać - w wiążący sposób - tryb załatwienia sprawy, albo jej rozstrzygnięcie. Regulacja ta przyznaje więc Sądowi prawo do merytorycznego rozstrzygnięcia, które jest jednak wyłączone, gdy przepisy pozostawiają to uznaniu organu. V. Istotnym – z punktu widzenia zakresu przedmiotowego kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne I instancji – jest art. 134 p.p.s.a. Z przepisu tego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną – wprowadzony został wyjątek od tej zasady dotyczący skarg na pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego. Przeprowadzona zmiana wynika z brzmienia dodanego art. 57a p.p.s.a., który wprost stanowi o związaniu sądu administracyjnego granicami skargi oraz powołaną podstawą prawną w tego rodzaju sprawach. VI. Pomocnicze zastosowanie przy wykładni przepisu art. 134 p.p.s.a. może mieć antyczna zasada "Ius est ars boni et aequi" (prawo jest sztuką stosowania tego, co dobre i słuszne) - paremia sformułowana przez starożytnego rzymskiego prawnika Celsusa, a przytoczona przez innego jurystę Ulpiana (D. 1.1.1.- vide T. Mommsen rec.: Corpus Iuris Civilis. Digesta, Berolini apud Weidmannos MDCCCCIL) - odnosząca się do najbardziej podstawowych aspektów moralnych prawa. Oznacza ogólną dyrektywę, iż wartości dobra (bonum) i słuszności (aequium) stanowią dla systemu prawa wartości fundamentalne, a prawo powinno być interpretowane i stosowane zawsze z ich uwzględnieniem. Także i dzisiaj ta konstatacja winna stanowić cenne źródło inspiracji w stosowaniu prawa. Odwoływanie się do niegdyś wypracowanych koncepcji znajduje oparcie w poglądach doktryny. Trafnie zwrócił uwagę H. Kupiszewski (H.Kupiszewski: Prawo rzymskie a współczesność, Warszawa 1988, s. 16), że współczesne oblicze Europy – w zakresie jego wizerunku duchowego i kulturowego – wsparte jest na trzech filarach, a mianowicie najszerzej pojmowanej filozofii greckiej, chrześcijaństwie i prawie rzymskim. Dostrzegając zasadę "Ius est ars boni et aequi" Sąd winien de facto realizować postulat A. Zybertowicza (A. Zybertowicz: Najgorsza część zła, W Sieci 2015, nr 15, s. 114) wskazujący na potrzebę "skorygowania administracji publicznej, by jej pracownicy czuli się częścią maszynerii służącej obywatelom i przedsiębiorcom, a nie przede wszystkim szukającej potknięć. Zmiany sądownictwa, by na rozprawę nie przychodziło się po wyrok, ale po sprawiedliwość- by sędziowie od siebie samych wymagali czegoś więcej niż przestrzegania procedur, dostrzegali ludzkie problemy i roztropnie je osądzali." VII . Dla oceny skargi kluczowe znaczenie ma treść § 6 rozporządzenia MRiRW z dnia 17.10.2007 r., który stanowi, co następuje: "Warunek dotyczący kwalifikacji zawodowych, o których mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. d, uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada: 1) wykształcenie rolnicze zasadnicze zawodowe, średnie lub wyższe lub 2) tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub 3) wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie albo wykształcenie wyższe inne niż rolnicze i ukończone studia podyplomowe w zakresie związanym z rolnictwem, albo wykształcenie średnie inne niż rolnicze i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie, lub 4) wykształcenie podstawowe, gimnazjalne lub zasadnicze zawodowe inne niż rolnicze i co najmniej 5-letni staż pracy w rolnictwie, lub 5) kwalifikacje rolnicze wymagane przy udzielaniu pomocy młodym rolnikom w państwie, którego obywatelstwo posiada, w ramach analogicznego działania współfinansowanego przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) - jeżeli nie posiada obywatelstwa polskiego. 2. Szczegółowy wykaz kierunków studiów, zawodów i specjalności oraz tytułów kwalifikacyjnych w zakresie rolnictwa, a także rodzaje dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji zawodowych określa załącznik do rozporządzenia. 3. Osobie nieposiadającej kwalifikacji zawodowych, o których mowa w ust. 1, może być przyznana pomoc, jeżeli zobowiąże się do uzupełnienia wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. 4. Za staż pracy w rolnictwie uznaje się okres, liczony do dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy, w którym wnioskodawca: 1) podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik lub 2) był zatrudniony w gospodarstwie rolnym, na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczej umowy o pracę, na stanowisku związanym z prowadzeniem produkcji rolnej, 3) odbył staż, o którym mowa w art. 53 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415, z późn. zm.), obejmujący wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem działalności rolniczej." Zgodnie zaś z § 2 ust. 1 pkt 1 lit d) tego aktu normatywnego: "Pomoc finansowa w ramach działania » Ułatwianie startu młodym rolnikom « objętego Programem, zwana dalej »pomoc« jest przyznawana osobie fizycznej, która: (...) b) posiada odpowiednie kwalifikacje zawodowe". Na podstawie § 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia "Beneficjent powinien uzupełnić wykształcenie w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (...)". Natomiast § 19 pkt 6 nakłada wymóg: "Beneficjent powinien przedłożyć w Agencji dokument potwierdzający uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy (...)" . VIII. Wstępnie wskazać należy, że decyzja Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...].12.2010 r. została doręczona w dniu [...].12.2010 r., a zatem termin na złożenie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia upływał w dniu [...].2.2014 r. IX. Beneficjent w dniu [...].10.2013 r. złożył w L. Oddziale Regionalnym ARiMR jedynie świadectwo uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie rolnik - zgodnie z § 21 rozporządzenia MEiN z dnia 03.2.2006 r. Nie przedstawił zaś dokumentów potwierdzających posiadanie stażu pracy w rolnictwie, co pozwoliłoby uznać, zgodnie z treścią § 6 ust. 1 pkt 2 , warunek uzupełnienia wykształcenia za spełniony. Przedłożona dokumentacja nie potwierdza posiadania wykształcenia rolniczego zasadniczego zawodowego średniego lub wyższego, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW. Skarżący zadeklarował we wniosku o przyznanie pomocy z tytułu działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" posiadanie wykształcenia średniego nierolniczego oraz przedstawił świadectwo uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie rolnik, co jest równoznaczne - zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki - z uzupełnieniem wiedzy przez Skarżącego w formie pozaszkolnej (kurs). Takie wykształcenie wymagało dodatkowo odpowiedniego stażu pracy w rolnictwie. W związku z powyższym Strona zobowiązania została przez Dyrektora L. Oddziału Regionalnego pismem z dnia [...] listopada 2013 r. do złożenia dokumentów potwierdzających posiadanie stażu pracy w rolnictwie, zgodnie z § 6 ust. ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MRiRW w związku z § 6 ust. 4 tego rozporządzenia. Tymczasem Skarżący w dniu [...].11.2013 r. złożył jedynie zaświadczenie z Gminy P. z dnia [...].11.2013 r. informujące, iż od najmłodszych lat pomagał w prowadzeniu gospodarstwa rodziców, a od lipca 2007 r. pracował w gospodarstwie rodziców. Powyższy dokument nie może być uznany za dokument potwierdzający posiadanie stażu pracy w rolnictwie, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r. poz. 674, z późn. zm.) zgodnie z § 6 ust. 4 rozporządzenia MRiRW. Z akt sprawy wynika, iż Skarżący nie dopełnił warunku wskazanego w przepisie i 18 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia MRiRW, tj. nie uzupełnił wykształcenia w okresie 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy i nie przedłożył w L. Oddziale Regionalnym ARiMR dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, w terminie 60 dni od dnia upływu 3 lat od dnia doręczenia decyzji o przyznaniu pomocy. Przedstawione przez Beneficjenta świadectwo uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie rolnik wydane przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Egzaminacyjnej, przy Technikum Uzupełniającym "L." w T. nie jest dokumentem potwierdzającym uzyskanie przez Niego wykształcenia rolniczego średniego, a taki dokument byłby konieczny do spełnienia warunku określonego w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW zgodnie, z którym warunek dotyczący posiadania odpowiednich kwalifikacji zawodowych uważa się za spełniony, jeżeli osoba fizyczna posiada wykształcenie rolnicze średnie, w przypadku braku minimum 3 lat stażu pracy w rolnictwie. Tak więc nie jest zasadny zarzut a) i c) skargi. X. Należy również wskazać, iż zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15.12.2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. U. DE L z dnia 23.12.2006 r., z późn. zm.), "(...) państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta: a) śmierć beneficjenta; b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu; wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania; d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa; c) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich; f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego Inwentarza". Zgodnie z § 22 rozporządzenia MRiRW z dnia 17.10.2007 r., innymi, niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006, kategoriami siły wyższej lub wyjątkowymi okolicznościami, w przypadku wystąpienia których zwrot pomocy nie jest wymagany, są: 1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu zawarcia umowy; 2) katastrofa naturalna powodująca trwałe uszkodzenie nieruchomości lub obiektów; 3) wypadek lub awaria skutkująca zniszczeniem budynków, budowli lub innego mienia; 4) wystąpienie organizmów kwarantannowych roślin; 5) rozwiązanie umowy dzierżawy z przyczyn niezależnych od beneficjenta - uniemożliwiające dalsze prowadzenie gospodarstwa zgodnie z założeniami biznesplanu. W sprawie Beneficjenta nie wystąpiły żadne okoliczności wskazane w ww. przepisach prawa. XI. Skarżący we wniosku o przyznanie pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" oraz wniosku o płatność, potwierdził własnoręcznym podpisem, iż znane są Jemu zasady przyznawania i wypłaty pomocy. Nadto pismem z dnia [...].9.2012 r., a następnie pismem z dnia [...]12.2013 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR poinformował Stronę o ostatecznym terminie na złożenie dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia, który mijał w dniu [...].2.2014 r. XII. Wobec powyższego należy wskazać, iż Strona pismem Dyrektora L. Oddziału Regionalnego z dnia [...].9.2012 r. i pismem z dnia [...] 12.2013 r. została skutecznie poinformowana o ostatecznym terminie na złożenie dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia, upływającym w dniu [...] 02.2014 r. Wprawdzie D. G. dostarczył w dniu [...].10.2013 r. świadectwo uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie rolnik jednak pomimo wezwania nie dostarczył dokumentu potwierdzającego okres trzyletniego odbycia stażu pracy w rolnictwie. Wobec powyższego uznać należy, iż Skarżący nie dostarczył dokumentu potwierdzającego uzupełnienie wykształcenia zgodnie z § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MRiRW. Sąd pragnie zauważyć, iż pomimo wezwania pismem z dnia [...] 12.2014 r. D. G. nie dostarczył świadectwa ukończenia szkoły średniej rolniczej, co byłoby potwierdzeniem uzupełnienia i posiadania przez niego odpowiednich kwalifikacji zawodowych, o których mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW. XIII. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez Beneficjenta w skardze należy wskazać, że są one de facto argumentacją powtórzoną z odwołania wniesionego przez Skarżącego, do której organ II instancji odniósł się w całości. Postępowanie dowodowe, mające na celu ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych, występujących w sprawie, zostało przeprowadzone w sposób odpowiadający prawu a dokonana wykładnia prawa materialnego, leżąca u podstaw rozstrzygnięcia jest prawidłowa. Zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 07.3.2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich organ przed którym toczy się postępowanie udziela Stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń oraz informacji, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postepowania. Z dokumentacji niniejszej sprawy nie wynika, aby Skarżący występował do Lubuskiego Oddziału Regionalnego ARiMR o udzielenie jakichkolwiek dodatkowych informacji dotyczących przedmiotowej sprawy. Beneficjent dwukrotnie został poinformowany, jaki dokument powinien dostarczyć do L. Oddziału Regionalnego ARiMR i w jakim terminie. W szczególności pisma z dnia [...].09.2015 r. i z dnia [...].12.2013 r. jednoznacznie wskazują Skarżącemu dzień [...].2.2014 r. jako ostateczny termin przedłożenia dokumentów potwierdzających uzupełnienie wykształcenia. Tak więc nie jest zasadny pkt b) i d) skargi. XIV. W kontekście postulowanego zastosowania art. 5 k.c. - pkt b) i c) skargi – wskazać należy, że na gruncie prawa administracyjnego nie jest on stosowany. Wykorzystanie przez Skarżącego środków pomocowych zgodnie z przeznaczeniem jest bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem nie został spełniony podstawowy warunek – uzupełnienie wykształcenia. Stąd rozstrzygnięcie nie narusza art. 2 Konstytucji RP, jak też zapisów art. 6-8 k.p.a. Na koniec należy zwrócić uwagę, że przedłożone przez Skarżącego dokumenty (k. 75, 77 akt sądowych) nie mogą stanowić potwierdzenia posiadania kwalifikacji zawodowych w zakresie potwierdzenia wykształcenia rolniczego średniego w rozumieniu § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MRiRW, albowiem należy wziąć pod uwagę treść załącznika, zwłaszcza co do wykazu zawodów i specjalności wykształcenia rolniczego średniego. Gdyby ten ostatni pominąć, to stosując rozumowanie reductio ad absurdum można byłoby dojść do wniosku, że ukończenie technikum hotelarskiego lub liceum o profilu wojskowym też oznacza możliwość skutecznego ubiegania się o przedmiotową pomoc w związku z posiadaniem szeroko rozumianego wykształcenia średniego. XV. Mając na uwadze treść art. 151 p.p.s.a należało orzec jak w sentencji.