V SA/Wa 1450/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2008 r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił E. L. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż z ustaleń o możliwościach płatniczych wynikało, że E. L. posiada nieruchomości, w stosunku do których skierowano wnioski o wpis hipoteki. W związku z powyższym, nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) – dalej powoływana jako u.s.u.s. Ponadto w uzasadnieniu decyzji wskazano, iż na mocy art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych upoważniony jest do podejmowania czynności zmierzających do ściągnięcia należności przez okres 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. W związku z tym na ZUS ciąży ustawowy obowiązek podejmowania wszelkich czynności mających na celu wyegzekwowanie należności. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, zgodnie z pouczeniem, do Sądu Okręgowego. Postanowieniem z dnia [...] września 2004r. Sąd przekazał sprawę do rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Po rozpoznaniu ww. odwołania wniesionego przez E. L., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS z dnia [...] lutego 2004 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] września 1996 r. mylnie objęła E. L. ubezpieczeniem społecznym rolników od dnia [...] lipca 1996 r. Konsekwencją pomyłki KRUS było wydanie przez Inspektorat ZUS w I. w dniu [...] października 1997 r. decyzji stwierdzającej, iż strona nie podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Fakt popełnienia błędu został ujawniony w KRUS dopiero w 2001 r. i anulowano decyzję o objęciu E. L. ubezpieczeniem społecznym rolników. W związku z powyższym, w dniu [...] stycznia 2002 r. ZUS wydał decyzje, w których wskazał, iż E. L. podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzonej działalności. W skardze z dnia 31 stycznia 2005 r. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. E. L. zarzucił zaskarżonej decyzji błędną ocenę przesłanek umorzenia zaległych składek oraz przyjęcie, iż w sprawie tej nie występuje ważny interes osoby zobowiązanej. Przede wszystkim skarżący podniósł, iż zaległości w opłacaniu składek powstały z winy innego organu ubezpieczeń społecznych. Wyrokiem z dnia 11 maja 2005r., sygn. akt III SA/Wa 658/05 WSA w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Sąd wskazał Ministra Polityki Społecznej jako organ właściwy do ponownego rozpatrzenia sprawy umorzenia należności z tytułu składek. Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 listopada 2005r., sygn. akt II GSK 242/05 oddalił skargę kasacyjną. Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z [...] kwietnia 2006 r. przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w związku ze zmianą tego przepisu od dnia 24 sierpnia 2005 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z [...] lutego 2004 r. W uzasadnieniu wskazano, iż odległy termin przedawnienia należności składkowych, który może pozwolić na zmianę sytuacji dochodowej skarżącego w perspektywie następnych lat, stanowi w rozpatrywanym przypadku istotną okoliczność przemawiającą za odmową umorzenia zobowiązań składkowych. Dodatkowo organ zauważył, iż wprawdzie obecna sytuacja skarżącego jest trudna, jednak posiada on nieruchomości na których dokonano zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki przymusowej, co może umożliwić wyegzekwowanie zaległości. Organ stwierdził również, że istotne znaczenie przy ocenie istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) mają ustalenia czy trudności płatnicze zostały spowodowane działaniem czynników, na które płatnik nie może mieć wpływu, np. w wyniku klęski żywiołowej, przewlekłej choroby zobowiązanego lub członków rodziny lub też innego nadzwyczajnego zdarzenia pozbawiającego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. W przedmiotowej sprawie nie wskazano istnienia przesłanek września 2006r. (data nadania) na powyższą decyzję E. L. wniósł o jej uchylenie. Skarżący nie zgodził się z argumentacją Prezesa Zakładu i wskazał, że zaległości w opłaceniu składek powstały nie z jego winy, tylko innego organu ubezpieczeń społecznych, a za umorzeniem zaległości przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia składek. Skarżący utożsamia ważny interes z nie ponoszeniem negatywnych skutków finansowych błędnych decyzji organów ubezpieczeń społecznych. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2007 r. syg.akt. V SA/Wa 312/07 WSA w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia [...] sierpnia 2006 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że niezbędny zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określa w znacznej mierze przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W ocenie Sądu, Prezes działający w imieniu Zakładu powinien był ustalić wysokość osiąganych przez skarżącego dochodów oraz wysokość ponoszonych przez niego wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W rozpoznanej sprawie organ odwoławczy obowiązku tego nie wykonał. Przede wszystkim nie wyjaśnił wszystkich nasuwających się wątpliwości, co do osiąganych przez skarżącego dochodów i stanu jego majątku. Mianowicie organ nie ustalił jakie są rzeczywiste, bądź też szacunkowe dochody (zaświadczenie z Urzędu Gminy) skarżącego z prowadzonego gospodarstwa rolnego, czy skarżący bądź jego małżonka korzystali bądź korzystają z dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych. Sąd wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie Zakład winien ustalić z czego skarżący się utrzymuje, czy jest zatrudniany przez innych rolników, a jeśli tak to na jakich zasadach, jakie otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, bądź też czy wynajmuje sprzęt służący do prowadzenia gospodarstwa rolnego i czy ma z tego dochód. Brak jest również wyjaśnienia sytuacji rodzinnej skarżącego, mianowicie, czy na datę wydania decyzji pełnoletnie dzieci usamodzielniły się i uzyskują dochody, czy prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Brak jest również przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia wydatków skarżącego, jakie zobowiązany jest ponosić na utrzymanie siebie i swojej rodziny. W uzasadnieniu decyzji organu II instancji zabrakło kompleksowego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową, zdrowotną i rodzinną skarżącego, a więc związanych z przesłanką umorzenia zawartą w § 3 ust. 1 pkt 1ww. rozporządzenia o umarzaniu składek. Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7 - 9, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto Sąd stwierdził, że organ orzekający winien również rozważyć możliwość umorzenia części należności w przypadku stwierdzenia braku podstaw do umorzenia w całości należności z tytułu składek np. w postaci odsetek. Podkreślił , iż ustawodawca przewidział możliwość częściowego umarzania należności, zarówno co do poszczególnych składek, jak i samych odsetek. Sąd wskazał, iż ponownie podejmując decyzję w sprawie należy także i taką ewentualność rozważyć, szczegółowo ją uzasadniając. Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Prezes ZUS ( działając w imieniu Zakładu) uchylił decyzję z dnia [...] lutego 2004 r. w części dotyczącej należności za okres od dnia 1 czerwca 1998 r . do dnia 7 września 1998 r. i umorzył należności za ten okres w łącznej kwocie 2 758,77 zł oraz utrzymał w mocy ww. decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od dnia 1 kwietnia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2002 r. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający stwierdził, że mając na uwadze uzasadnienie Wyroku WSA w Warszawie w sprawie o syg.akt V SA/Wa 312/07 podkreślające przyczynę powstania zadłużenia umorzył należności z tytułu składek za okres do 31 grudnia 1998 r., pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, uznając iż przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Następnie, dokonując analizy sprawy pod kątem istnienia przesłanek wynikających z art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którymi należności mogą być umarzane w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności Zakład stwierdził, iż istnieje majątek, z którego można egzekwować należności w postaci nieruchomości, na której dokonano zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki przymusowej oraz ciągnik [...], na którym dokonano wpisu zastawu ustawowego w celu zabezpieczenia należności. Rozpatrując możliwość umorzenia zadłużenia w świetle przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne , organ orzekający stwierdził, że w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w tych przepisach. Zakład ustalił, iż z dokumentów zgromadzonych przez Zakład oraz dostarczonych przez wnioskodawcę wynika, że z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego wnioskodawca w 2003 r. uzyskał dochód w kwocie [...] zł , w 2004 r. [...] zł, w 2005 r. [...] zł, w 2006 r. [...] zł. Ustalił, że ponadto wnioskodawca otrzymuje dopłaty do gruntów rolnych, które w 2004 r. wyniosły [...] zł, w 2005 r. [...] zł, w 2006 r. [...] zł. Ustalił również, że dłużnik nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem pełnoletnich dzieci, które prowadzą samodzielne gospodarstwa. Dłużnik podał, że w związku z klęską suszy był zmuszony zaciągnąć kredyty preferencyjne na wznowienie produkcji . Wnioskodawca i jego małżonka nie korzystają z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej Gminy L. Dłużnik wskazał, że wydatki ponoszone z tytułu prowadzenia gospodarstwa rolnego i na utrzymanie rodziny wynoszą [...] zł. Dłużnik przedłożył rachunki za energię elektryczną, zużycie wody oraz za zakup preparatu [...] . Nie przedłożył natomiast rachunków za inne wskazane przez siebie wydatki takie jak zakup paliwa, zakup opału na zimę, wywóz obornika oraz inne koszty utrzymania rodziny, które uprawdopodobniłyby, że dochody nie wystarczają na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych. Prezes ZUS ustalił, że z zebranych dokumentów nie wynika, aby trudna sytuacja finansowa dłużnika była wynikiem poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub w następstwie innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności pozbawiło dłużnika możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, dowody nie dały również podstawy do stwierdzenia, że choroba bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny nie miał możliwości podejmowania czynności zarobkowych umożliwiających opłacanie należności. Powyższą decyzję z dnia [...] marca 2008 r. E. L. zaskarżył w części dotyczącej odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od 1 kwietnia 1999 r . do dnia 31 grudnia 2002 r. i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w tej części . W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podniósł, że zaległości w ogóle by nie powstały gdyby nie błędy i pomyłki ZUS, do czego Prezes ZUS - w jego ocenie - w ogóle się nie ustosunkował w zaskarżonej decyzji. Podniósł, że z prowadzonego gospodarstwa rolnego osiąga bardzo niskie dochody, ponieważ będące w jego posiadaniu grunty rolne są oznaczone jako klasa [...], w związku z czym aby uzyskać w miarę dobre plony musi bardzo dużo inwestować w nawozy i środki ochrony roślin. Dochody z gospodarstwa pozwalają mu jedynie zaspokoić najważniejsze potrzeby swoje i rodziny, natomiast nie może już spłacić dużych zaległości. Podkreślił, że w jego rozumieniu ważnym interesem jego jako obywatela i osoby obowiązanej do opłacania składek jest, to aby nie ponosił negatywnych skutków finansowych błędnych decyzji organów ubezpieczeń społecznych. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: ppsa, w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Należy zaznaczyć ,że zgodnie z art.153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Dlatego dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w tym postępowaniu Sąd obok badania zaskarżonego orzeczenia pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi oraz z normami prawa materialnego, skontrolował czy orzekając w sprawie, działający w imieniu ZUS Prezes ZUS wykonał wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 czerwca 2007 r. syg.akt V SA/Wa 312 /07. Oceniając zaskarżoną decyzję według ww. zasad Sąd nie dopatrzył się, aby decyzja ta została wydana z naruszeniem norm prawa stanowiących podstawę jej wydania. Należy zatem stwierdzić, iż zarzuty zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie. Organ orzekający przeprowadził postępowanie dowodowe i poczynił ustalenia dotyczące sytuacji materialnej i osobistej skarżącego. Ustalenia znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Rozważając możliwość umorzenia zadłużenia skarżącego organ orzekający prawidłowo ustalił, że wobec posiadanego przez skarżącego majątku, na którym w formie hipoteki i zastawu zostały zabezpieczone należności ZUS, w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności zadłużenia. Postępując zgodnie ze wskazówkami Sądu organ orzekający ustalił wysokość dochodów osiąganych przez skarżącego, w tym wysokość uzyskiwanych dopłat do gruntów rolnych. Ustalił również, iż na utrzymaniu skarżącego pozostaje tylko jego niepracująca żona, dzieci natomiast prowadzą już samodzielne gospodarstwa. Rozważył również wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącego na prowadzenie gospodarstwa i utrzymanie rodziny, wskazując które wydatki zostały udokumentowane, a na ponoszenie których skarżący, poza swoim oświadczeniem nie przedstawił żadnych dowodów. Rozważając możliwość umorzenia zadłużenia w kontekście przepisów art. 28 ust. 3 a i 3 b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ orzekający prawidłowo ustalił, że zgromadzone dowody nie dały podstawy do stwierdzenia, że choroba bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiły skarżącemu podejmowanie czynności zarobkowych umożliwiających opłacanie należności oraz, że nie miały także miejsca nadzwyczajne zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Wykonując zalecenie Sądu w zakresie rozważenia możliwości umorzenia części zadłużenia, w kontekście twierdzeń skarżącego o przyczynieniu się innego organu do powstania zadłużenia, organ orzekający , uznając iż przemawia za tym ważny interes zobowiązanego, umorzył należności z tytułu składek przypadające za okres do 31 grudnia 1998 r. Zdaniem Sądu, decyzja w niniejszej sprawie wydana została na podstawie przepisów prawa i zawiera - zgodnie z dyspozycją art.107 § 3 kpa - wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne, oparte na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który uzasadnia oceny i rozstrzygnięcia orzekającego w sprawie organu, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art.80 kpa. W związku z powyższym Sąd uznał , iż w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.