V SA/Wa 1454/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Cezary Kosterna (spr.), , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 marca 2010 r. sprawy ze skargi K. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - [...] w W. z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie: odmowy stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w sprawie odmowy potwierdzenia represji. 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. L. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy). Przedmiotem rozpoznania w sprawie niniejszej jest skarga pani K. L. na decyzję Nr [...] z [...] sierpnia 2009 r. Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes IPN), którą to decyzją organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję nr [...] z [...] czerwca 2009 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej nr [...] wydanej w dniu [...] października 2004 r. przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej -Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, utrzymującej w mocy decyzję Nr [...] z [...] września 2004 r. o odmowie potwierdzenia, że Pani K. L. została aresztowana w dniu [...]. i przebywała na komisariacie [...] w W. za działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. Decyzja będąca przedmiotem skargi została wydana w następujących okolicznościach: Pismem wniesionym [...] lutego 2009 r. Skarżąca wniosła "o skuteczne wzruszenie decyzji ostatecznej Prezesa IPN nr [...] z [...] października 2004 r. i wydanie pozytywnej decyzji potwierdzającej podleganie represjom, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach". Po pouczeniu przez organ, jakie środki prawne mogą być zastosowane do wzruszenia ostatecznej decyzji, Pani L. sprecyzowała, że wnosi zarówno o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego ze względu na nowe dowody w postaci wyroków sądów powszechnych i udostępnione przez IPN akta, oraz o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa IPN nr [...] z [...] października 2004 r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa ze względu na wydanie tej decyzji bez podstawy prawnej. Postanowieniem nr [...] z [...] maja 2009 r. Prezes IPN wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej wydanej [...] października 2004 r. uznając, że wobec wskazania przez Panią L. dwóch trybów (wznowienie postępowania i stwierdzenie nieważności) w pierwszej kolejności należy rozpoznać wniosek o stwierdzenie nieważności. Postanowieniem Nr [...] z [...] października 2009 r. Prezes IPN zawiesił postępowanie w przedmiocie wniosku Pani L. w tej części, w jakiej wnosiła ona o wznowienie postępowania. Decyzją nr [...] z [...] czerwca 2009 r. Prezes IPN odmówił stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej nr [...] z [...] października 2004 r. Prezes IPN dokonując analizy sprawny nie stwierdził zaistnienia żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, które są określone w art. 156 § 1 kpa. Wskazał, że stronie w postępowaniu zakończonym decyzją Nr [...] zapewniono czynny udział, a stan faktyczny został ustalony w oparciu o obszerną dokumentację potwierdzającą, że [...] została niesłusznie aresztowana, a funkcjonariusze W. w W. dopuścili się w stosunku do niej przemocy. Skarżąca w toku tego postępowania wprawdzie kwestionowała niektóre ustalone fakty, jednak analiza jej zarzutów prowadził organ do wniosku, iż różnice dotyczyły w zasadzie oceny faktów i ich znaczenia dla sprawy. Dalej organ stwierdził, że decyzja Nr [...] była wydana przez właściwy organ, zawiera wymagane ustawą elementy decyzji administracyjnej, została też właściwie doręczona skarżącej z odpowiednim pouczeniem. Nie można się też dopatrzeć rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji. Decyzja była skierowana do właściwej osoby, nie dotyczyła też kwestii rozstrzygniętych inną decyzją administracyjną. Ze względu na treść decyzji, nie może być mowy o jej niewykonalności, jak też jej wykonanie nie może prowadzić do popełnienia czynu zagrożonego karą. Organ wskazał, że skarżąca nie dostarczyła żadnej argumentacji na rzecz tezy, iż kwestionowana decyzja została wydana bez podstawy prawnej, a zgodnie ze wskazanym przez organ wyrokiem Sądu Najwyższego z 17 grudnia 1993 sygn. III ARN 50/93 r. "decyzja ostateczna korzysta z domniemania prawidłowości oraz zgodności z prawem i dlatego strona wnosząca o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji powinna w sposób pewny i nie budzący wątpliwości wykazać okoliczność stanowiącą podstawę nieważności". Skarżąca wystąpiła do Prezesa IPN z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. W swoim wniosku twierdziła, że w wywodzie Prezesa IPN mającym być uzasadnieniem odmowy potwierdzenia na jej osobie represji politycznych za działalność niepodległościową nie ma żadnej podstawy prawnej, a decyzja ta została wydana jedynie na podstawie indywidualnej oceny Prezesa IPN. Skarżąca kwestionuje zawarte w uzasadnieniu decyzji Nr [...] Prezesa IPN stwierdzenia, że wierszyk, który powielała ośmiesza panujące stosunki w zakładzie pracy. Powołuje się na uzasadnienie w wyrokach Sądu Rejonowego w W. i Sądu Okręgowego w W., w których padają stwierdzenia, że przepisywała wrogie ulotki i rozdawała je pracownikom, że została zatrzymana przez [...] z powodu przepisywania i rozdawania ulotek wrogich państwu. Skarżąca powołuje się również na to, że nie była w sprawie reprezentowana przez prawnika, bo żaden nie chciał mieć nic wspólnego z jej sprawą. Wskazuje na represje, jakim były poddawane przez [...] dzieci w domu dziecka w S., gdzie przebywała. Ponownie rozpoznając sprawę decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2009 r. Prezes IPN utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. Powtórzył wcześniej podnoszone argumenty. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy wskazał, że zarzuty o wydaniu decyzji bez podstawy prawnej a jedynie w oparciu o wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego, świadczą o niezrozumieniu znaczenia przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Podstawą wydania decyzji nr [...] był przepis art. 8 ust. 3 pkt 2 lit. a ustawy o kombatantach, przy uwzględnieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Dalej organ wskazał, że powoływane przez skarżącą wyroki sądów powszechnych były znane organowi przy wydawaniu decyzji nr [...]. Zawarte tam w uzasadnieniach wyroków ogólnikowe stwierdzenia o sporządzaniu ulotek wrogich państwu nie mogły prowadzić do zignorowania przez organ bogatego materiału dowodowego, którego ocena prowadziła do wniosku, że skarżąca nie prowadziła działalności politycznej bądź religijnej w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach. W skardze na decyzję Prezesa IPN Nr [...] Skarżąca powtórzyła zarzut wydania decyzji ostatecznej Nr [...] bez podstawy prawnej, zaś zaskarżonej skargą decyzji nr [...] zarzuciła niezgodne ze stanem faktycznym stwierdzenia, które jej zdaniem są również naruszeniem prawa. W skardze Skarżąca stwierdza, że sprawa odmowy potwierdzenia represji przez Prezesa IPN nigdy nie była rozpatrywana przez żaden sąd, bo skarga wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego została odrzucona ze względu na nieuiszczenie wpisu. Nie kwestionuje podstawy prawnej do wydania decyzji administracyjnej (art. 4 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit a ustawy o kombatantach), lecz bezpodstawną, niezgodną ze stanem faktycznym ocenę działalności politycznej i religijnej związanej z walką o suwerenność i niepodległość kraju, czego następstwem jest pozbawienie jej uprawnień kombatanckich. Skarżąca zarzuca pominięcie wyroków sądów pracy, które potwierdzają jej aresztowanie za działalność polityczną i religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, przy jednoczesnym oparciu się na aktach postępowania związanego z unieważnieniem orzeczenia [...] zakończonego postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z [...] sygn. akt [...]. Skarżąca powołuje w skardze powołuje jako dowody represji na niej i jej rodzinie znajdujące się w IPN akta spraw sądowych, prokuratorskich, Okręgowej Komisji Badania Zbrodni p-ko Narodowi Polskiemu i IPN. Odpowiadając na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie. Powtórzył wcześniej prezentowaną argumentację. Wskazał, że przy wydawaniu decyzji nr [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji nr [...] organ zebrał obszerny materiał dowodowy i rozpatrzył go rzetelnie i wnikliwie, opisując w uzasadnieniu przesłanki jakimi się kierował stosownie do treści obowiązków wynikających z art. 7, 8, 9, 10, 77 § 1 i art. 80 kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył do następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Sądy administracyjne, zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zmianami), dokonują kontroli zgodności z prawem decyzji organów administracyjnych – w tej sprawie: Prezesa IPN. Kontrola ta nie może polegać na tym, że Sąd dokona merytorycznego rozstrzygnięcia zastępując w tym organy, gdyż zadaniem sądu jest kontrola, czy organy właściwie rozpoznały i zinterpretowały treść przepisów prawa mających zastosowanie w sprawie, czy dokonały ustaleń faktycznych zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami dotyczącymi postępowania, oraz czy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego właściwie zastosowały prawidłowo zinterpretowane prawo. Sąd ma przy tym na uwadze, że organ może oceniać dowody według swego uznania, mając na względzie obowiązujące w tym zakresie przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zmianami, dalej: k.p.a.), przy czym to swobodne uznanie nie może wykraczać nie tylko poza granice wytyczone prawem, ale również poza granice zdrowego rozsądku i zasad logiki. W sprawie niniejszej przedmiotem oceny była przede wszystkim nie tyle pierwotna decyzja administracyjna, jaką była decyzja Prezesa IPN nr [...] (i utrzymana tą decyzją w mocy decyzja pierwszoinstancyjna odmawiająca skarżącej potwierdzenia represji), lecz decyzja nr [...] i utrzymana nią mocy decyzja Nr [...] odmawiające stwierdzenia nieważności pierwotnej decyzji merytorycznej nr [...]. Takie granice rozpoznania wyznacza treść art. 134 § 1 Ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zmianami – dalej: p.p.s.a.). Decyzja z 2004 r. znalazła się o tyle w polu widzenia sądu, o ile prawidłowość jej oceny przez Prezesa IPN w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności w kontekście badania przesłanek nieważności, była przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie. Przesłanki pozytywne stwierdzenia nieważności określa przepis art. 156 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4) została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Biorąc pod uwagę treść skargi i innych pism skarżącej znajdujących się w aktach sądowych i administracyjnych, Sąd uznał, że wyjaśnienie przez organ braku przesłanek wymienionych w pkt 1 i pkt 3-7 § 1 art. 156 k.p.a. jest wyczerpujące, nie budzące wątpliwości sądu, ale też i nie kwestionowane przez Skarżącą. W tej sytuacji należało się skupić na zarzucanym w istocie przez Skarżącą decyzji odmownej Prezesa IPN z 2004 r. wydaniu jej bez podstawy prawnej czy też z rażącym naruszeniem prawa. Chodzi tu zarówno o przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania. Podstawą prawnomaterialną wydania decyzji z 2004 r. były przepisy art. 4 ust. 4 i art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zmianami). Taka była podstawa prawna decyzji odmownych z 2004 r., a więc oczywiście nieuzasadniony jest zarzut wydania takiej decyzji bez podstawy prawnej. To sama skarżąca wystąpiła o wydanie potwierdzenia represji w trybie wskazanych wyżej przepisów ustawy o kombatantach i na podstawie tych przepisów organ potwierdzenia tych represji odmówił. Te same przepisy prawa materialnego mogą stanowić zarówno podstawę wydania decyzji pozytywnej, korzystnej dla strony, jak i negatywnej – w tym przypadku odmawiającej potwierdzenia represji. Uzyskanie decyzji negatywnej na podstawie określonych przepisów prawa materialnego nie może stanowić o niezastosowaniu tych przepisów, a tym samym o uznaniu, że decyzja odmowna wydana przy zastosowaniu tych przepisów była decyzją wydaną bez podstawy prawnej. Zdaniem Sądu organ zarówno w postępowaniu objętym bezpośrednio kontrolą w sprawie niniejszej jak i w postępowaniu prowadzącym do wydania decyzji odmownych w 2004 r. prawidłowo interpretował przepisy prawa materialnego – w szczególności art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Zgodnie z tym przepisem podstawą uznania represji jest doznanie tych represji za działalność polityczną związana z walką o suwerenność i niepodległość. Niewątpliwie Pani L. doznała represji w [...] związanej z powieleniem przez nią ulotki z treścią wierszyka o treści nie akceptowalnej dla ówczesnych władz. Jednak by doznane represje były uznane za podlegające przepisowi art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, musza być spełnione kumulatywnie dwie przesłanki: a) muszą być związane z działalnością polityczną, b) działalność polityczna powodująca represje musi być działalnością związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Pewne działalności mogą być działalnościami politycznymi, ale nie związanymi z walką o suwerenność i niepodległość – dla przykładu można wymienić różne ruchy ekologiczne, walkę z segregacją rasową, o równouprawnienie płci itp. Z drugiej strony sama walka o suwerenność i niepodległość nie musi być zarazem działalnością polityczną – to z kolei można wymienić dla przykładu słuchanie w latach [...]-tych ubiegłego wieku radia W., czy uczenie w tym czasie nawet swoich dzieci niezafałszowanej (jak tego powszechnie dokonywano w szkołach, w mediach) historii. Wszelkie przejawy postawy patriotycznej, sprzeciwu wobec sowieckiej dominacji i narzuconego ustroju można by uznać dzisiaj za walkę o suwerenność i niepodległość. Dopiero jednak skumulowanie tych przesłanek: prowadzenie działalności politycznej i czynienie tego z pobudek walki o suwerenność i niepodległość pozwala uznać represje, jakich ktoś w związku z tym doznał, za takie, o których mowa w powoływanym przepisie. Organ w 2004 r. dostrzegł, że Pani L. doznała represji. Ocenił jednak, że represje te nie wynikały z działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość, a były tylko represją za przejaw krytycznej postawy wobec niewłaściwych stosunków w zakładzie pracy. Takiej ocenie nie sposób zarzucić rażącego naruszenia prawa zarówno w zakresie interpretacji prawa materialnego jak i w zakresie zbierania i oceny dowodów. Materiał dowodowy w sprawie był przez organ wyczerpująco zebrany i wnikliwie rozważony, poddano analizie zebrane dowody, treść powielonego przez Skarżącą wierszyka. Wnioskom wywiedzionym z tego materiału dowodowego trudno zarzucić, że były wyciągnięte z rażącym naruszeniem prawa. Sam fakt niewspółmiernej dolegliwości, represji jakich doznała Pani L. w związku z powieleniem krytycznego wierszyka jest oczywiście godny potępienia, jednak nie może przesądzać o zakwalifikowaniu oceny dokonanej w decyzjach Prezesa IPN z 2004 r. jako rażąco naruszającej prawo. Również wskazywane przez Skarżącą doznane przez nią dolegliwości związane z przeżyciami wojennymi, pobytem w domu dziecka i nawet szykanowaniem przez [...] dzieci w domu dziecka prowadzonym przez zakonnice, prawidłowo nie zostały uznane przez organ za powodujące konieczność potwierdzenia represji na podstawie wspomnianych przepisów ustawy o kombatantach. Skarżąca nie wskazywała poza jednym incydentem związanym z powieleniem wierszyka i doznaną w związku z tym represją innych okoliczności, które wskazywałyby na jej działalność polityczną związaną z walką o suwerenność i niepodległość, które mogłyby prowadzić do wniosku, że wskazany incydent i doznana w związku z nim represja, stanowiły tylko jeden z przejawów jej działalności politycznej związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Zatem w zaskarżonej decyzji nr [...] i utrzymanej nią w mocy decyzji [...] , Prezes IPN po wszechstronnym zanalizowaniu przesłanek stwierdzenia nieważności swojej decyzji nr [...] nie dopatrzył się takich przesłanek. Sąd w działaniach Prezesa IPN prowadzących do wydaniu decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności jak też w samych tych decyzjach nie dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, ani naruszeń przepisów postępowania, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się też przesłanek stwierdzenia nieważności wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. w odniesieniu do decyzji merytorycznych Prezesa IPN z 2004 r. Nie stwierdzono też naruszeń prawa dających podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji lub do wznowienia postępowania objętego kontrolą sądu w tej sprawie. Biorąc to wszystko pod uwagę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić.