V SA/Wa 1462/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Zawiślak po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. S. na pismo Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego; postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wnioskiem z dnia 2 grudnia 2013 r. S. S. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz trójką dzieci, posiada dom o pow. 120 m2, nieruchomość rolną o pow. 42 ha, zabudowania gospodarcze, ciągnik i kombajn, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych. Wnioskodawca podniósł ponadto, iż gospodarstwo rolne nie przynosi zysku i jest zadłużone, zaś na jego utrzymaniu pozostaje rodzina, w tym dwóch studiujących synów oraz trzeci syn nieuleczalnie chory. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem z 9 grudnia 2013 r. wezwano go do dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie konkretnych informacji oraz złożenie określonych dokumentów. W wykonaniu ww. wezwania referendarza sądowego wnioskodawca wskazał, iż środki na utrzymanie siebie i rodziny czerpie z dopłat bezpośrednich, zaś dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. 42 ha praktycznie nie osiąga. Żadnych dochodów nie osiągają również osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca oświadczył ponadto, iż raz w roku otrzymuje dopłaty w wysokości 50.000 zł. Miesięczne wydatki na niezbędne utrzymanie jego rodziny wynoszą natomiast około 5 tysięcy zł. Do pisma załączył m. in. wyciągi z dwóch rachunków bankowych oraz decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w N. z dnia 27 listopada 2013 r. o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem dnia z 17 stycznia 2014 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie przedstawił wyczerpujących i rzetelnych informacji dotyczących swoich możliwości płatniczych. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw wskazując, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Tym samym już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę, powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego – w całości. W konsekwencji prowadzi to do ponownego rozpatrzenia wszystkich żądań zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przez Sąd (por. postanowienie NSA z dnia 23 grudnia 2004 r., sygn. akt FZ 375/04). Na gruncie obowiązujących przepisów dotyczących postępowań sądowych, obowiązuje zasada, zgodnie z którą koszty sądowe, jak również koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika pokrywa strona dochodząca swych roszczeń. Regulacje postępowania sądowoadministracyjnego pozwalają skarżącym, nie posiadającym wystarczających środków finansowych koniecznych do ochrony ich interesu prawnego na ubieganie się o przyznanie tzw. prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy przysługuje osobie, która wykaże że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym – pkt 1. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jest zatem możliwe wyłącznie wobec osób charakteryzujących się ubóstwem, do których przykładowo należy zaliczyć osoby bezrobotne bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia. Powyższe uregulowanie wprost przenosi na stronę ciężar wykazania przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. To zatem w interesie strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy leży przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem wniosku (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., I FZ 63/05). Ocena przytoczonych okoliczności należy zaś do Sądu. Należy podkreślić, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych skarżącego w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jego sytuacji majątkowej, ponieważ informacja zawarta w formularzu PPF jest często niewystarczająca do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej strony. Jeżeli oświadczenie wnioskodawcy, co do jego sytuacji majątkowej, okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, wnioskodawca ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jego sytuację rodzinną, majątkową czy dochody (art. 255 p.p.s.a.). Należy w tym miejscu podnieść, że w przedmiotowej sprawie tryb, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a., został wykorzystany – w zarządzeniu z dnia 9 grudnia 2013 r. Skarżący jednak, pomimo ww. wezwania jakie, w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, wystosował do niego referendarz sądowy, uchylił się od rzetelnego wyjaśnienia własnej sytuacji finansowej. Z nadesłanego oświadczenia wynika bowiem, że skarżący wraz z rodziną utrzymuje się jedynie z otrzymywanej raz w roku (tytułem dopłat bezpośrednich) kwoty 50.000 zł. Pomijając nawet fakt, iż ww. dopłaty powinny być przeznaczone na prowadzenie produkcji rolnej, zauważyć należy, że zestawienie kwoty tych dopłat z miesięcznymi wydatkami na utrzymanie rodziny skarżącego (około 5000 zł) wskazuje, iż skarżący posiada inne źródło dochodu, którego nie ujawnia. Poza tym, odnosząc się do wskazanej kwoty 5000 zł skarżący wskazał jedynie, iż przeznacza ją na "pilne wydatki". Na podstawie tak enigmatycznego sformułowania nie można zaś wywnioskować, o jakie w istocie wydatki chodzi. Podkreślenia natomiast wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod uwagę brane są jedynie wydatki niezbędne dla utrzymania, tj. wydatki na mieszkanie, wyżywienie, ubranie oraz leczenie. Należy przy tym zaznaczyć, iż skarżący powołanym powyżej zarządzeniem z dnia 9 grudnia 2013 r. (pkt 5) został wezwany do przedstawienia ponoszonych wydatków w taki właśnie sposób. Wskazać ponadto należy, iż z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych skarżącego nie wynika, iż jest on osobą żyjącą w ubóstwie. Według stanu na dzień 9 listopada 2013 r. posiadał on na ww. rachunkach środki pieniężne w wysokości 8.515,40 zł. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.