V SA/Wa 1462/13

Referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu [...] 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. S. na pismo Agencji Rynku Rolnego z dnia [...] 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. S. S. wystąpił z wnioskiem – sporządzonym na formularzu PPF z dnia [...] 2013 r. – o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wnioskodawca wskazał, iż gospodarstwo domowe prowadzi z żoną oraz trójką dzieci, posiada dom o pow. 120 m2, nieruchomość rolną o pow. 42 ha, zabudowania gospodarcze, ciągnik i kombajn, natomiast nie posiada zasobów pieniężnych. Skarżący wykreślił rubrykę nr 10 wniosku – "Dochody". W uzasadnieniu podniósł, iż prowadzi gospodarstwo rolne, które nie przynosi zysku i jest zadłużone, zaś na jego utrzymaniu pozostaje rodzina, w tym dwóch studiujących synów oraz trzeci syn nieuleczalnie chory. W dodatkowym oświadczeniu z dnia [...] 2013 r. wnioskodawca wskazał, iż środki na utrzymanie siebie i rodziny czerpie z dopłat bezpośrednich, zaś dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. 42 ha praktycznie nie osiąga. Skarżący oświadczył, iż raz w roku otrzymuje dopłaty w wysokości 50.000 zł. Nadto wskazał, iż osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie osiągają żadnych dodatkowych dochodów. Miesięczne wydatki jego rodziny wynoszą około 5 tysięcy zł. Do pisma załączył m. in. wyciągi z dwóch rachunków bankowych. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Prawo pomocy stanowi wyjątek od obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., może zostać ono przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi lub sądowi rozpatrującemu wniosek. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, sąd na podstawie art. 255 p.p.s.a., ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Oceniając wniosek zgodnie z powyższymi regulacjami, uznać należało, iż nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skarżący nie wykazał tego, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przed wyłożeniem motywów dla których odmówiono przyznania prawa pomocy w niniejszej sprawie podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należało, iż oświadczenia wnioskodawcy – złożone na urzędowym formularzu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu – nie mogą być uznane za wyczerpujące i rzetelne. Zauważyć bowiem należy, iż ani we wniosku ani w dodatkowym oświadczeniu skarżący nie wskazał jaka jest miesięczna wysokość jego dochodu. Nie można przyjąć za wystarczające w tym zakresie stwierdzenia, że "środki na utrzymanie czerpie z dopłat bezpośrednich". Pomoc finansowa dla rolników (w tym dopłaty bezpośrednie) winna być przeznaczana na prowadzenie gospodarstwa rolnego (produkcję rolną), wobec czego ze swej natury nie może stanowić źródła dochodu. Zatem nie można przyjąć, że wnioskodawca utrzymuje się z kwoty 50.000 zł, którą otrzymuje raz w roku tytułem dopłat ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej. Oświadczenie w tym zakresie uznać należy za nierzetelne. Świadczy zresztą o tym również kolejne oświadczenie wnioskodawcy, mianowicie dotyczące ponoszonych wydatków. Skoro bowiem jedynym dochodem – według oświadczenia strony – są dopłaty w wysokości 50.000 zł rocznie, to nie sposób przyjąć za wiarygodne by rodzina wnioskodawcy ponosiła miesięczne wydatki w wysokości około 5.000 zł. W tym stanie rzeczy nie można było ustalić jaka jest miesięczna wysokość dochodów osiąganych aktualnie przez wnioskodawcę. Niezależnie od tego zauważyć także należało, iż skarżący nie wskazuje jak kształtują się jego wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem. Za niewystarczające uznać trzeba ogólne stwierdzenie "wydaję na pilne wydatki około 5 tys. zł". Należy bowiem mieć na uwadze to, iż rozpoznając prawo pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędna dla utrzymania, do których można zaliczyć wydatki na mieszkanie, wyżywienie, ubranie, czy leczenie. Skarżący został wezwany do przedstawienia tego rodzaju wydatków w zarządzeniu z dnia 9 grudnia 2013 r. (punkt 5) zarządzenia), mimo tego nie udzielił wyczerpującej odpowiedzi. Skoro zatem wnioskodawca nie wskazuje ani wysokości swoich aktualnych dochodów ani ponoszonych wydatków, które uznać można za niezbędne dla utrzymania, to dokonanie porównania, o którym była wyżej mowa, jest niemożliwe. Ustosunkowując się do podnoszonego przez wnioskodawcę zadłużenia wskazać konsekwentnie należy, iż zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych pożyczek czy kredytów nie mogą być traktowane jako wydatki niezbędne dla utrzymania. Nie można bowiem przyjąć jakoby takie zobowiązania miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami (v. postanowienie s. apel. z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 publ. Wokanda 93 2/32). Z kolei w postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy (orzeczenia NSA dostępne na stronie internetowej, pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Przedstawione wątpliwości powodują, iż nie można dokonać oceny, czy strona spełnia ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. W konsekwencji powoduje to, że wniosek nie może zostać uwzględniony. Niezależnie od powyższego wskazać można, iż analiza wyciągów z rachunków bankowych skarżącego nie pozwala zaliczyć go do kategorii osób żyjących w ubóstwie, które nie posiadają środków na utrzymanie. Zauważyć bowiem należy, iż według stanu na dzień [...] 2013 r. posiadał on środki pieniężne w wysokości [....]zł. W tym zakresie należało mieć na uwadze, iż przedstawiony wyciąg opatrzony został podpisem pracownika banku w dniu [..] 2013 r., mimo tego, że obejmuje okres tylko do dnia [...] 2013 r. Prowadzi to do przyjęcia, że na dzień złożenia dodatkowego oświadczenia wnioskodawca dysponował wskazaną kwotą pieniężną. Reasumując, jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi to winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z wyłożonych względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.