V SA/Wa 1471/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Mirosława Pindelska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. V SA/Wa 1471/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi O. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. V SA/Wa 1471/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. O. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka podała, iż jej kapitał zakładowy wynosi 50.000,00 zł oraz wykreśliła rubryki dotyczące określenia wartości środków trwałych według bilansu za ostatni rok oraz wysokości zysku bądź straty za ostatni rok obrotowy. Skarżąca wskazała, iż posiada dwa rachunki bankowe, w tym jeden w banku [...]. W uzasadnieniu Strona podniosła, nie posiada majątku, nie prowadzi działalności, a zaniechania byłego zarządu uniemożliwiają jej sporządzenie sprawozdań. Dodała również, że jej rachunki bankowe są niewykorzystane, zaś zablokowane na nich środki są dla niej niedostępne. Zarządzeniem z dnia [...] września 2017 r. starszy referendarz sądowy wezwał Spółkę do złożenia dodatkowego oświadczenia poprzez udzielenie odpowiedzi na zadane pytania oraz nadesłanie dokumentów pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi pełnomocnik Spółki złożył pismo z dnia [...] września 2017 r., do którego załączył wyjaśnienia złożone przez Prezesa Zarządu Spółki oraz dwa wyciągi łączone z rachunku prowadzonego w [...] bank za miesiące lipiec i sierpień 2017 r. W oświadczeniu Prezesa Zarządu wskazano, iż [...] rachunek Spółki został zablokowany, Spółka nie posiada żadnych środków trwałych ani dokumentów zakupu, nie zatrudnia pracowników, zaś Prezes nie otrzymuje wynagrodzenia. Wyjaśnił przy tym, iż w latach 2015 i 2016 działalność Spółki była zawieszona wobec czego nie prowadzono żadnej rachunkowości. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Opierając się na zgromadzonym materiale dowodowym referendarz sądowy uznał, że Spółka nie wykazała spełnienia przesłanki z art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej "p.p.s.a.". Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o jego zmianę oraz przyznanie jej prawa pomocy we wskazanym zakresie. Spółka podniosła, że bezsporny jest fakt zawieszenia prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, czego naturalną konsekwencją jest brak uzyskiwania przez nią jakichkolwiek przychodów, czyli brak środków niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego. Zdaniem Strony odmowa przyznania jej prawa pomocy blokuje jej dostęp do sądu gwarantowany przepisami Konstytucji RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 259 § 1 p.p.s.a., od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., OZ 944/04, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie Stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalności gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów także sądowych (vide: postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 61/04, GZ 64/04 niepubl.). W myśl bowiem art. 84 Konstytucji każdy na obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienia od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 niepubl.). Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy z wysokością ciążących na nim kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego koszty jakie musi ponieść Spółka to uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W ocenie Sądu, w świetle przedstawionych przez Skarżącą (zarówno we wniosku, jak i nadesłanych dokumentach) okoliczności ustalenia referendarza odnośnie stanu majątkowego Spółki są prawidłowe, zatem zasadne jest stwierdzenie, że Spółka nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Jak słusznie zauważył referendarz Spółka nie wykonała prawidłowo wezwania z dnia [...] września 2017 r. do nadesłania dokumentów i złożenia wyjaśnień. Strona została wezwania do złożenia następujących dokumentów: zeznań podatkowych CIT-8 za rok 2015 i 2016, rocznego sprawozdania finansowego za rok 2016, bilansu za rok 2016, rachunku zysków i strat za rok 2016, pełnych wyciągów z posiadanych przez Spółkę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu od 1 czerwca 2017 r. do dnia otrzymania wezwania, ewentualnie dokumentu bankowego, z którego wynika zamknięcie, zajęcie bądź blokada rachunku, kopii raportów kasowych z okresu od 1 czerwca 2017 r. do dnia otrzymania wezwania, informacji o posiadanych lub zbytych nieruchomościach i ruchomościach o wartości ponad 5.000 zł – w latach 2016-2017, informacji o wysokości wynagrodzenia pobieranego przez Prezesa Zarządu Spółki z podaniem składników innych świadczeń otrzymywanych w związku z pełnioną funkcją, aktualnego wykazu pracowników Spółki ze wskazaniem wysokości ich miesięcznego wynagrodzenia oraz innych dokumentów, które mogłyby potwierdzić, że Spółka nie jest w stanie ponieść wydatku w wysokości 100 zł tytułem wpisu sądowego od skargi. Skarżąca przesłała jedynie dwa wyciągi łączone z rachunku prowadzonego w [...] Bank za miesiące lipiec i sierpień 2017 r. W ocenie Sądu przesłane dokumenty oraz złożone wyjaśnienia są zdecydowanie niewystarczające do rzetelnego ustalenia faktycznej sytuacji majątkowej Spółki. Aby móc ocenić sytuację strony i na jej podstawie prawidłowo rozpoznać wniosek Sąd musi zapoznać się z dokumentami świadczącymi o jej sytuacji, nie można tego uczynić na podstawie domniemań. W ustawie p.p.s.a. jednoznacznie wskazano, iż to wnioskodawca ma obowiązek wykazać fakty, na których opiera swój wniosek. Nie można przerzucić tego obowiązku na Sąd, bowiem tylko strona skarżąca ma interes prawny aby na podstawie dostarczonych dokumentów uzyskać prawo pomocy. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, jeżeli wnioskodawca nie dostarczył wymaganych dokumentów, nie podjął nawet próby częściowego wypełnienia wezwania, czyli uchylił się od podania danych dotyczących dochodów i wydatków, to ocena Sądu jest konsekwencją działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej (postanowienie z dnia 26 czerwca 2014 r. sygn. akt: I Fz 190/14, z dnia 28 listopada 2014 r. sygn. akt: II Fz 984/13 CBOSA). Co do wyjaśnień Spółki, że z powodu działań poprzedniego Zarządu nie dysponuje dokumentacją pozwalającą na sporządzenie sprawozdań finansowych Sąd w całości podziela stanowisko referendarza, który oparł się na orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jak wskazał NSA negatywne skutki zaniedbań nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla braku wywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych dla prawidłowej oceny sytuacji finansowej Spółki. Spółka nie wykazała przy tym w żaden sposób, aby podjęła działania faktyczne lub prawne mające na celu odzyskanie dokumentacji podatkowo – księgowej, która pozwoliłaby w pełny sposób określić jej sytuację finansową, w tym kwestie związane z ewentualnymi wierzytelnościami i ich wysokością. Co więcej, jak zasadnie podniósł referendarz, skoro Spółka nie dysponuje pełną dokumentacją podatkowo – księgową, to nie wiadomo na jakiej podstawie buduje twierdzenie o własnej sytuacji finansowej. Twierdzenia te są w konsekwencji nieweryfikowalne, zatem istnieją zatem zasadne wątpliwości co wiarygodności oświadczeń Strony. Dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych a podmiot prowadzący działalność gospodarczą, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na ten cel. Osoba prawna nie może po prostu powoływać się na to, że w danym momencie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów postępowania sądowego, lecz powinna także wykazać, że nie ma ich, pomimo podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby je zdobyć na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Sąd podziela też stanowisko wyrażone w orzecznictwie, iż podmiot, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, choćby zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej i pomimo tego broni swoich interesów w ramach postępowań sądowych, powinien partycypować w kosztach takich postepowań. Podmiot tego rodzaju powinien bowiem przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., sygn. akt I OZ 809/07). Przerzucenie ciężaru (ryzyka) prowadzenia działalności na Skarb Państwa winno należeć do rzadkości, kiedy w inny sposób nie można zagwarantować stronie dostępu do sądu. Wymaga też podkreślenia, na co także zwrócił uwagę referendarz, że w dacie złożenia wniosku ([...] września 2017 r.) Skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego (doradcę podatkowego) R.B. wnosząc równocześnie o ustanowienie tej osoby jej jako pełnomocnika z urzędu. W dniu [...] października 2017 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika informujące o tym, iż w dniu [...] października 2017 r. Spółka wypowiedziała mu stosunek pełnomocnictwa w niniejszej sprawie. Sąd zgadza się z referendarzem, że wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Stronę musiało mieć negatywny wpływ na rozpoznanie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Działanie Skarżącej świadczy o instrumentalnym podejściu do instytucji prawa pomocy, tym bardziej, że Spółka nie wyjaśnia powodów dla których dobrowolnie zrezygnowała z usług tego samego pełnomocnika, o którego ustanowienie jednocześnie wnioskuje. Ze względu na powyższe Sąd uznał, że w przypadku Skarżącej nie zaistniały przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., uprawniające do przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym, zatem zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia starszego referendarza sądowego z dnia 15 listopada 2017 r. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a.