V SA/Wa 1472/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Prezes Agencji Rynku Rolnego z dnia ... czerwca 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy na ograniczenie produkcji mleka p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy J. P. (dalej: "Skarżący" lub "Strona"), reprezentowany w postępowaniu sądowym przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowego. Skarżący oświadczył, że jest bezrobotny, nie posiada majątku, jest zadłużony na kwotę 2,5 mln. zł. Żona Skarżącego również pozostaje bez pracy. Małżonkowie wychowują dwoje małoletnich dzieci i korzystają z pomocy rodziców. Na formularzu PPF Skarżący wykazał dom o pow. 81 m.kw. i wartości około 80.000 zł, działkę siedliskową o pow. 1,4 ha i wartości około 50.000 zł. Działka jest zabudowana domem oraz budynkami gospodarczymi. Wykazał również nieruchomość rolną – trwały użytek zielony o wartości około 30.000 zł (0,97 ha). Do miesięcznych dochodów rodziny Skarżący zaliczył świadczenia rentowe otrzymywane przez rodziców w łącznej wysokości 1.660 zł oraz świadczenie "500+" w wysokości 1.000 zł. Skarżący wymienił również zobowiązania i stałe wydatki w łącznej kwocie 4.620 zł, w tym raty kredytów i pożyczek, wydatki na paliwo, media, żywność, lekarstwa. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów Skarżący przedstawił decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2017 r., informacje dotyczące zadłużenia, w tym przedsądowe wezwanie do zapłaty, upomnienie wraz z wezwaniem do uiszczenia należności, ostateczne wezwania do zapłaty wraz z ostrzeżeniem o zamiarze przekazania do biur informacji gospodarczej – informacji o zobowiązaniu dłużnika, ugody bezodsetkowe wraz z harmonogramem spłaty zadłużenia, wyciągi z rachunku bankowego, fakturę wystawioną przez Cyfrowy Polsat S.A., paragony fiskalne. W piśmie z 28.09.2017 r. Skarżący dodatkowo wskazał, że w latach 2006-2016 otrzymał dopłaty rolnicze w łącznej wysokości 20.000 zł, w ramach gospodarstwa rolnego uprawia warzywa, hoduje drób, króliki i bydło – "na własne potrzeby", posiadane nieruchomości rolne przynoszą miesięczny dochód w wysokości 2.000 zł. Do stałych wydatków rodziny Strona zaliczyła koszty mediów - 105 zł, opłaty za mieszkanie – 54 zł rocznie, wydatki na wyżywienie – 50 zł dziennie, ubranie – 150 zł miesięcznie, leki 20 zł na miesiąc. Na Skarżącym ciąży dług w łącznej wysokości 2,5 mln zł, w tym tytułem kredytów, nie opłaconych faktur i jest wobec niego prowadzona egzekucja komornicza, w ramach której doszło do sprzedaży nieruchomości. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić jednak należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł i jest to jedyny koszt sądowy ponoszony na obecnym etapie postępowania. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły. Na formularzu PPF Skarżący oświadczył, że łączne dochody rodziny wynoszą 2.660 zł i składają się na nie świadczenia socjalne (1.000 zł) oraz świadczenia rentowe rodziców (1.660 zł). Odpowiadając na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz złożenie dodatkowych informacji oświadczył, że podstawą utrzymania rodziny jest również gospodarstwo rolne, a dochód z tytułu jego prowadzenia wynosi 2.000 zł miesięcznie. Równocześnie, w tym samym piśmie wskazał, że hodowla bydła, królików, drobiu oraz uprawa warzyw jest prowadzona jedynie na własne potrzeby rodziny. W tym zakresie stwierdzić należy, że Skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji majątkowej, ponieważ w związku z nieprecyzyjnymi i sprzecznymi wyjaśnieniami nie można jednoznacznie stwierdzić, czy na prowadzonej nieruchomości rolnej jest prowadzona zarobkowa działalność rolnicza. Skarżący na formularzu PPF do dochodów rodziny zaliczył również świadczenia rentowe, nie przedstawił jednak decyzji przyznających świadczenia, ich wysokości i faktycznej wypłaty. Strona nie udokumentowała również wydatków na niezbędne utrzymanie rodziny. Przedstawiła paragony fiskalne – jako dowód kosztów wyżywienia, nie przedstawiła jednak innych dokumentów, np. faktur potwierdzających koszty utrzymania domu lub wydatków na media. Skarżący przedstawił natomiast fakturę VAT wystawioną przez P. C. S.A. oraz plik dokumentów potwierdzających zadłużenie z tytułu niespłacanych kredytów oraz świadczeń publicznoprawnych. Na formularzu PPF Skarżący oświadczył, że zarówno on, jak i jego żona są osobami bezrobotnymi, poszukującymi pracy. Nie przedstawił jednak zaświadczeń o zarejestrowaniu w urzędzie pracy. Wyjaśnił jedynie, że nie może uzyskać statusu osoby bezrobotnej ze względu na posiadane gospodarstwo rolne. Analizując przedstawione na formularzu PPF zestawienie zobowiązań i stałych wydatków wskazać należy, że koszty spłaty kredytów, pożyczek nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przez kosztami sądowymi. W postanowieniu z dnia 9 lutego 2005 r. o sygn. akt OZ 1363/04 Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty zaciągnięte przez Skarżącego nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego. Uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji majątkowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu szeregu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym (kredyty, pożyczki) i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia takich zobowiązań. Innymi słowy rzecz ujmując, Skarżący ma prawo do zadłużenia, a także do wystąpienia z wnioskiem o prawo pomocy, jednakże powoływanie się na konieczność zaspokojenia zadłużenia przed kosztami sądowymi nie znajduje racji bytu zarówno w świetle instytucji prawa pomocy, jak też konstytucyjnych wartości gwarantujących równe traktowanie wszystkich obywateli (art. 32 Konstytucji RP). W orzecznictwie znane jest również stanowisko, zgodnie z którym, skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Oprócz powyższego wskazać należy, że Skarżący odpowiedział na wezwanie do przedłożenia dokumentów oraz złożenia dodatkowych dokumentów, ale nie można uznać, że udzielona odpowiedź, a w szczególności przedłożone dokumenty stanowią pełne wykonanie wezwania z 15 września 2017 r. W tym zakresie zauważyć należy, iż Wnioskodawca przedstawił wyciąg z rachunku bankowego za maj 2017 r., podczas gdy wezwanie dotyczyło wyciągów za okres od 1 lipca 2017 r. do dnia otrzymania wezwania tj. 19.09.2017 r. Ponieważ Skarżący nie wykazał i nie udokumentował precyzyjnie i wiarygodnie miesięcznych dochodów i wydatków na konieczne utrzymanie nie jest możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie powołane okoliczności stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.