V SA/Wa 1473/17
WyrokWSA w Warszawie2018-04-04
Skład orzekający: Ewa Wrzesińska-Jóźków, Michał Sowiński, Mirosława Pindelska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy dla celów naliczenia części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012, status wychowanka młodzieżowego ośrodka socjoterapii (MOS) jest nabywany od momentu skierowania do ośrodka, czy od momentu faktycznego przybycia i wpisania do księgi wychowanków?Ratio decidendi
Sąd uznał, że status wychowanka MOS dla celów subwencji oświatowej jest nabywany od momentu otrzymania przez dyrektora ośrodka skierowania do tej placówki, nawet jeśli nieletni nie przybył do niej faktycznie na dzień 30 września 2011 r. Brak jest podstaw do odmiennego traktowania okresu między skierowaniem a przybyciem, gdyż ośrodek ponosi koszty związane z gotowością do przyjęcia skierowanego nieletniego. Zastosowanie wykładni funkcjonalnej przepisów jest uzasadnione.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rozwoju i Finansów zobowiązującej Powiat do zwrotu nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012 w wysokości ponad 341 tys. zł. Organ uznał, że Powiat zawyżył liczbę uczniów/wychowanków w systemie informacji oświatowej, co skutkowało nienależnym otrzymaniem subwencji. Skarżący Powiat kwestionował sposób interpretacji pojęcia "wychowanek" przez organ, argumentując, że status ten nabywany jest od momentu skierowania do ośrodka, a nie od faktycznego przybycia.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Ministra Finansów na rzecz Powiatu kwotę 13 071 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska-Jóźków, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz P.K. kwotę 13 071 zł (trzynaście tysięcy siedemdziesiąt jeden złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez Powiat [...] (dalej: Skarżący/Powiat) jest decyzja Ministra Rozwoju i Finansów z [...] czerwca 2017 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2016 r., nr [...], zobowiązującą do zwrotu nienależnie uzyskanej części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012 w wysokości 341.679.00 złotych.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
W dniu [...] grudnia 2016 r. Minister Rozwoju i Finansów wydał decyzję o numerze [...] zobowiązującą Powiat do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012 w wysokości 341.679.00 zł.
Następnie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Minister Rozwoju i Finansów, decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z [...]x listopada 2016 r.
W uzasadnieniu decyzji Organ wyjaśnił, że podstawę do naliczenia kwoty części oświatowej subwencji ogólnej na 2012 r. dla poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego, w tym dla Skarżącego, stanowiły m.in. dane statystyczne dotyczące liczby uczniów (dzieci, wychowanków) w roku szkolnym 2011/2012 wykazywane przez dyrektorów szkół/placówek oświatowych w systemie informacji oświatowej, wg stanu na dzień 30 września 2011 r. i 10 października 2011 r., zweryfikowane przez organ prowadzący (dotujący) szkoły i placówki oświatowe. Dalej wskazano, że w systemie informacji oświatowej wykazywani byli również uczniowie (dzieci i młodzież, wychowankowie) na podstawie orzeczeń oraz opinii, o których mowa w art. 71b ust. 3 i 3a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.); dalej: "u.s.o.". Organ wyjaśnił, że jedyną podstawę do wykazywania uczniów objętych kształceniem specjalnym w systemie informacji oświatowej, według stanu na dzień 30 września 2011 r., a następnie uwzględnienia przy naliczaniu części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012, stanowiły aktualne orzeczenia publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, o potrzebie kształcenia specjalnego.
Następnie, wskazano, iż zgodnie z algorytmem określonym w załączniku do rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2012. wagą P2, P4 oraz P5 mogli być przeliczeni uczniowie posiadający orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, o których mowa w art. 71b ust. 3 ustawy o systemie oświaty. W związku z powyższym, warunków do ujęcia w systemie informacji oświatowej, a następnie uwzględnienia przy naliczeniu części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012 przy ww. wagach nie spełniali uczniowie, którzy według stanu na dzień 30 września 2011 r. nie posiadali orzeczeń, o których mowa w art. 71b ust. 3 u.s.o. Ponadto wagą P2 mogli być przeliczeni również uczniowie szkół podstawowych specjalnych, gimnazjów specjalnych i szkół ponad gimnazjalnych specjalnych w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i młodzieżowych ośrodkach socjoterapii - wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy, którzy nie posiadają orzeczeń, o których mowa w art. 71b ust. 3 ustawy o systemie oświaty.
Jednocześnie, w odniesieniu do wagi P33 wyjaśniono, że mogli być nią przeliczeni jedynie wychowankowie młodzieżowych ośrodków socjoterapii, którzy korzystają z zakwaterowania w tych ośrodkach. W sytuacji, gdy na dzień 30 września 2011 r., tj. na dzień sprawozdawczy, wychowankowie nie zgłosili się do placówki i nie korzystali z zakwaterowywania w ośrodku brak podstaw do wykazania ich w systemie informacji oświatowej, wg stanu na dzień 30 września 2011 r., a tym samym brak podstaw do uwzględnienia ich przy naliczeniu części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012.
Mając na uwadze powyższe oraz wyniki kontroli Urzędu Kontroli Skarbowej w L. Organ stwierdził, iż warunków do wykazania w systemie informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września 2011 r., a następnie uwzględnienia przy naliczeniu części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012, nie spełniali uczniowie/wychowankowie nieposiadający na dzień 30 września 2011 r. aktualnych orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego bądź osoby niezakwaterowane i nieprzebywające w ośrodku na dzień 30 września 2011 r. (a jedynie skierowane) do placówki.
Zaznaczono, że w wyniku błędów w wykazywaniu danych w systemie informacji oświatowej w szkołach/placówkach prowadzonych/dotowanych przez Skarżącą zawyżono liczbę uczniów/wychowanków w:
1. Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym Nr 1 w K.:
- o 1 ucznia liczbę ogółem oraz przeliczonego wagami P7, P8, P4 i P40,
- o 2 liczbę uczniów przeliczonych wagą P5,
- o 3 liczbę uczniów przeliczonych wagą P5 przy jednoczesnym zaniżeniu o 3 uczniów liczby uczniów przeliczonych wagą P4,
- o 1 ucznia liczbę uczniów przeliczonych wagą P2.
2. Młodzieżowym Ośrodku Socjoterapii w N.:
- o 3 uczniów ogółem oraz przeliczonych wagami P1, P2, P26 i P40,
- o 3 uczniów przeliczonych wagą P33.
Organ zauważył, że w wyniku ww. błędów Powiat otrzymał w 2012 r. kwotę części oświatowej subwencji ogólnej wyższą od należnej o 341.679 zł, wskutek zawyżenia liczby uczniów przeliczeniowych o 69,1319 uczniów. Jednocześnie wyjaśniono, że różnica pomiędzy wyliczeniami Urzędu Kontroli Skarbowej w L. (356.034,27 zł) a wyliczeniami powstałymi w wyniku prowadzonego postępowania (341.679 zł) wynika że:
zmiany wskaźnika korygującego Di przy kalkulacji zmniejszenia liczby uczniów ogółem, w tym na terenach wiejskich i w miastach do 5000 mieszkańców przeliczonych dodatkowo wagą P1,
uwzględnienia wagi P40 przy zmniejszeniu liczby uczniów ogółem,
uwzględnienia uzupełnionych przez Powiat dowodów.
Podsumowując wskazano, że po ponownym przeliczeniu, tj. bez uwzględnienia nienależnie uzyskanej przez Powiat za 2012 rok kwoty 341.679 zł, część oświatowa subwencji ogólnej wynosi 38.018.710 zł, zaś kwotę 341.679 zł - stanowiącą różnicę pomiędzy ww. kwotami - należy uznać za nienależną i podlegającą zwrotowi do budżetu państwa.
Skarżący nie zgodził się z powyższą decyzją i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił naruszenie:
1) art. 3 pkt 11 u.s.o., poprzez brak wszechstronnego rozważenia wszystkich aspektów sprawy, mających istotne znaczenie dla ich rozstrzygnięcia, co w konsekwencji doprowadziło do jego naruszenia poprzez nieprawidłową wykładnię i uznanie, że wychowankiem (uczniem) jest nieletni, który przybył do placówki, w następstwie czego Organ przyjął, iż kwota subwencji oświatowej należna jest jedynie wobec podopiecznego, który przebywa w placówce, co skutkuje pozbawieniem Skarżącego możliwości otrzymania finansowania kosztów poniesionych w związku z gotowością placówki do przybycia nieletniego, podczas gdy prawidłowa interpretacja powyższych przepisów nakazuje uznać, iż pojęcie wychowanek (uczeń) obejmuje swoim zakresem także nieletniego, który został skierowany do placówki bez względu na to, czy do niej dotarł, czy też nie, bowiem taka wykładnia pozwala na realizację celowego charakteru przyznawanej subwencji;
2) § 4 ust. 2 i 3 oraz § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 19 lutego 2002 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji poprzez nieprawidłową wykładnię zastosowanego w wyszczególnionych powyżej przepisach materialnych pojęcia "przyjęcie" i uznanie, iż przepisy te nakazywały dokonywania wpisu ucznia (wychowanka) do księgi uczniów (wychowanków) chronologicznie według daty przybycia nieletniego podczas, gdy prawidłowa ich interpretacja wymaga przyjąć, iż pojęcie "przyjęcie" nie powinno być traktowane jako jednoznaczne z pojęciem "przybycie", a co za tym idzie istnieje podstawa do tego, aby wpisu dokonywano w stosunku do uczniów (wychowanków) skierowanych, co znajduje uzasadnienie we wprowadzonych rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 sierpnia 2014 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1170 ze zm.) zmianach w zakresie dokonywanego do księgi uczniów wpisu;
3) § 4 ust 4 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym oraz młodzieżowym ośrodku socjoterapii (Dz. U. Nr 178, poz. 1833, z późn. zm.) poprzez niezastosowanie wskazanego powyżej przepisu rozporządzenia, a który to przepis wskazuje, iż przez okres trzech miesięcy prowadzący zobowiązany jest rezerwować miejsce dla danego nieletniego bez możliwości przyjęcia na to miejsce innego nieletniego, w następstwie czego ponosi koszty, które winne być sfinansowane ze środków subwencji oświatowej.
W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie tego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Wykładnia powołanego przepisu wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony, granicą praw i obowiązków Sądu, wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami, mianowicie: legalnością działań organu oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 198, z późn. zm.), dalej: "ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego", w przypadku gdy ustalona dla jednostki samorządu terytorialnego część oświatowa subwencji ogólnej jest wyższa od należnej, minister właściwy do spraw finansów publicznych, w drodze decyzji zobowiązuje do zwrotu nienależnej kwoty tej części subwencji, chyba że jednostka wcześniej dokonała zwrotu nienależnie otrzymanych kwot subwencji za lata poprzedzające rok budżetowy. Jak wynika z powyższego, wydanie przez Ministra decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej, może nastąpić po zweryfikowaniu przez organ wysokości należnej subwencji i stwierdzeniu, że przysługuje w niższej wysokości niż kwota subwencji uprzednio ustalonej i wypłaconej.
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Przedmiotem prowadzonego przez Ministra Rozwoju i Finansów postępowania był zwrot nienależnie otrzymanej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012. Podstawą ustalenia przez organ kwoty należnej części oświatowej subwencji ogólnej były przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 grudnia 2011 r. w sprawie sposobu podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego w roku 2012 (Dz. U. Nr 288, poz. 1693, z późn. zm.).
Stosownie do art. 28 ust. 5 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, podział części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012 między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego został dokonany przez Ministra Edukacji Narodowej - w myśl § 3 w. wym. rozporządzenia według algorytmu określonego w załączniku do tego rozporządzenia. Zgodnie z § 1 ust. 1 powołanego rozporządzenia, część oświatowa subwencji ogólnej na rok 2012 była dzielona między poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, z uwzględnieniem zakresu realizowanych przez te jednostki zadań oświatowych, określonych w ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
Zakres zadań oświatowych realizowanych przez poszczególne jednostki samorządu terytorialnego, stanowiący podstawę do naliczenia części oświatowej subwencji ogólnej, został określony m.in. na podstawie danych o liczbie uczniów wykazanych przez szkoły w systemie informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września 2011 r., zweryfikowanych i potwierdzonych przez organy prowadzące/dotujące szkoły.
W okresie objętym rozpatrywaną sprawą, podstawę prawną zamieszczania danych w systemie informacji oświatowej przez jednostki samorządu terytorialnego prowadzące/dotujące szkoły i placówki oświatowe, znajdujące się na ich obszarze, stanowiły przepisy ustawy z dnia 19 lutego 2004 r. o systemie informacji oświatowej (Dz. U. Nr 49 poz. 463, z późn. zm.) oraz – wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w art. 10 ust. 1 tej ustawy – rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 16 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowego zakresu danych w bazach danych oświatowych, zakresu danych identyfikujących podmioty prowadzące bazy danych oświatowych, terminów przekazywania danych między bazami danych oświatowych oraz wzorów wydruków zestawień zbiorczych (Dz. U. Nr 277 poz. 2746, z późn. zm.).
W trakcie kontroli przeprowadzonej przez Urząd Kontroli Skarbowej w L. w Powiecie [...] stwierdzono błędy w danych wykazanych w systemie informacji oświatowej według stanu na dzień 30 września 2011 r., które spowodowały zdaniem Ministra, zawyżenie łącznie o 69,1319 liczby uczniów przeliczeniowych, uwzględnionej do wyliczenia wysokości otrzymanej przez tę jednostkę części oświatowej subwencji ogólnej na rok 2012.
Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest bezsporny, a przedmiotem sporu jest przede wszystkim ocena, czy wychowankiem młodzieżowego ośrodka socjoterapii (dla potrzeb wyliczenia części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012) jest osoba od dnia skierowania do ośrodka, czy od dnia stawienia się w ośrodku zgodnie ze skierowaniem. W konsekwencji, czy Skarżący prawidłowo naliczył część oświatowej subwencji ogólnej na 2012 r., z uwzględnieniem m.in. przeliczenia osób skierowanych do Młodzieżowego Ośrodka Socjoterapii w N., a wykazanych w systemie informacji oświatowej wg stanu na dzień 30 września 2011 r. jako wychowankowie tych ośrodków mimo, że nie korzystały z zakwaterowania w tych ośrodkach.
W okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest, iż w stanie prawnym obowiązującym w 2012 r. brak jest regulacji, która wskazywałaby wprost jakie okoliczności decydują o tym od kiedy dana osoba jest wychowankiem młodzieżowego ośrodka wychowawczego, czy o uznaniu danej osoby za wychowanka decyduje skierowanie do ośrodka, czy przybycie (wpisanie do księgi wychowanków). Należy zauważyć, że Minister Edukacji Narodowej różnie interpretował pojęcie "wychowanka". W piśmie z dnia 28 czerwca 2016 r. nr 3791/2016 (dostępne na www.sejm.gov.pl), będącym odpowiedzią MEN na interpelację w sprawie rozliczania subwencji oświatowej przeznaczonej dla młodzieżowych ośrodków wychowawczych MEN wyjaśnił, że: "Do 2012 r. MEN zajmował stanowisko, że ośrodek jest zobowiązany do rezerwowania przez określony czas miejsca dla nieletniego, mogącego w każdej chwili pojawić się w ośrodku, co pozwalało uznać zasadność subwencjonowania tego okresu (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt 2125/17).
W tym kontekście należy podkreślić, że w piśmie z dnia 4 listopada 2016 r. Minister Edukacji Narodowej przedstawił dwa warianty skutków wykazanych przez Urząd Kontroli Skarbowej w L. nieprawidłowości w zakresie danych o liczbie uczniów dla określenia kwoty części oświatowej subwencji ogólnej w 2012 r., co potwierdza wątpliwości Ministra Edukacji Narodowej dotyczące stosowania powołanych przepisów. Oceny tej nie zmienia odwołanie się przez Ministra Rozwoju i Finansów w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do treści odpowiedzi Ministra Edukacji Narodowej na interpelacje poselskie w sprawie zasad finansowania młodzieżowych ośrodków wychowawczych (Nr 30357, Nr 14894).
Podejmując rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie Minister za prawidłowy uznał wariant I (w kwocie zmniejszenia subwencji uwzględniono liczbę wychowanków MOS w N., którzy na dzień 30 września 2011 r. nie przebywali w placówce, zostali jednak wykazani w Systemie Informacji Oświatowej na podstawie posiadanych skierowań. Powiat [...] zawyżył liczbę uczniów przeliczeniowych o 69,1319 a kwota subwencji była wyższa od należnej o 341.679 zł) stwierdzając, że wariant II (w kwocie zmniejszenia subwencji nieuwzględniono liczby uczniów/wychowanków w MOS w N., którzy na dzień 30 września 2011 r. nie przebywali w placówce, zostali jednak wykazani w Systemie Informacji Oświatowej na podstawie posiadanych skierowań), nie jest zgodny z obowiązującymi przepisami.
Sąd podziela stanowisko Skarżącej, mimo odmiennego twierdzenia organu odwoławczego, że dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu zasadnicze znaczenie ma definicja wychowanka MOS dla celów wyliczenia części oświatowej subwencji ogólnej za rok 2012, bowiem bez ustalenia zakresu znaczeniowego terminu "wychowanek" nie można prawidłowo ustalić liczby wychowanków objętych subwencją.
Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 listopada 2017 r. Sygn. akt II GSK 2125/17, a Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę to stanowisko podziela,: "Z uwagi na to, że określenie "wychowanek" nie zostało zdefiniowane w ustawie należało w pierwszej kolejności odwołać się do jego językowego znaczenia. Według Popularnego słownika języka polskiego PWN "wychowanek" to: 1.absolwent jakiejś szkoły; uczeń, 2. osoba wzięta na wychowanie przez kogoś, będąca pod czyjąś opieką (Popularny słownik języka polskiego, PWN 2003, s. 1152). Słowo "wychowanek" nie ma więc w języku polskim jednego znaczenia. Mając jednak na uwadze kontekst prawny rozpoznawanej sprawy należało uznać, że "wychowanek" to osoba wzięta na wychowanie przez kogoś, będąca pod czyjąś opieką. Umieszczenie nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym następuje na podstawie orzeczenia sądu rodzinnego, który w przypadkach określonych w art. 12 zdanie pierwsze ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. z 2010 r., Nr 33, poz. 178; dalej ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich), jeżeli zachodzi potrzeba zapewnienia nieletniemu jedynie opieki wychowawczej, może orzec umieszczenie go w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (art. 12 zdanie drugie). Z powołanego przepisu wynika zatem, że nieletni, wobec którego orzeczono umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, jest osobą wziętą na wychowanie, będącą pod opieką takiego ośrodka."
W ocenie Ministra wychowankiem jest osoba, która posiada skierowanie do ośrodka i z dniem przyjęcia do tego ośrodka została wpisana do księgi wychowanków. Zdaniem Ministra dopiero od momentu przekroczenia progu ośrodka nieletni nabywa status prawny wychowanka i dopiero z tym momentem powstają prawa i obowiązki tak wychowanka, jak i wszystkich innych podmiotów, których podstawy działania są z tym związane. Nieletni z chwilą otrzymania skierowania do młodzieżowego ośrodka socjoterapii nie stawał się jednocześnie wychowankiem tego ośrodka, ani uczniem szkoły funkcjonującej w strukturach młodzieżowego ośrodka socjoterapii. Wychowankiem stawał się nieletni przyjęty do placówki.
Zdaniem Skarżącego skierowanie do konkretnej placówki, znajdujące umocowanie w postanowieniu sądu rejonowego, wydanego w zakresie umieszczenia nieletniego w młodzieżowym ośrodku socjoterapii w oparciu o dyspozycję art. 6 pkt 9 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35 poz. 228, z późn. zm.), dalej: "ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich", winno stanowić podstawę uznania nieletniego za jej wychowanka. Konieczność zarezerwowania i utrzymywania w pełnej gotowości miejsca oznacza ponoszenie przez ośrodek kosztów utrzymania zarezerwowanego miejsca.
Regulacje dotyczące młodzieżowych ośrodków socjoterapii zostały zawarte w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 26 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym oraz młodzieżowym ośrodku socjoterapii. Zgodnie z zapisami w. wym. rozporządzenia, właściwy starosta, na podstawie dokumentacji nieletniego sporządza wniosek o wskazanie odpowiedniego dla niego ośrodka i przekazuje wniosek do Ośrodka Rozwoju Edukacji (ORE). Na podstawie tego wniosku ORE wskazuje staroście odpowiedni dla nieletniego ośrodek oraz powiadamia o tym sąd rodzinny, wskazany ośrodek oraz rodziców lub opiekunów. Właściwy starosta wydaje skierowanie dla nieletniego do wskazanego przez ORE ośrodka i przekazuje skierowanie do tego ośrodka. O przyjęciu nieletniego do ośrodka dyrektor ośrodka powiadamia właściwe organy obowiązane do kontroli spełniania obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki. Dyrektor ośrodka, wraz ze skierowaniem otrzymuje pełną dokumentację dotyczącą nieletniego i ma obowiązek zapewnienia nieletniemu miejsca w ośrodku. Nie może zatem odmówić przyjęcia nieletniego, zaś od chwili skierowania nieletniego do ośrodka na dyrektorze spoczywają określone obowiązki.
Z brzmienia powołanych przepisów wynika, iż skierowanie nieletniego do ośrodka sprawia, że miejsce w ośrodku jest wykazywane jako zajęte, a wykazywanie miejsca w ośrodku jako "zajętego", nie jest powiązane z faktyczną obecnością nieletniego w ośrodku lecz ze skierowaniem do tego ośrodka.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do odmiennego traktowania okresu pomiędzy skierowaniem, a przybyciem nieletniego do ośrodka. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż od skierowania do ośrodka, ośrodek traci możliwość dysponowania miejscem i jest obowiązany pozostawać w gotowości na przyjęcie skierowanego nieletniego oraz wywiązanie się ze swoich wobec tego nieletniego obowiązków. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, iż nieletni w okresie od skierowania do przybycia do ośrodka nie posiada statusu wychowanka tego ośrodka. Nie ulega też wątpliwości, iż zorganizowanie opieki dla osoby skierowanej do ośrodka, a jeszcze przed jej przybyciem wiąże się z wydatkami. O statusie wychowanka nie decyduje treść § 5 rozporządzenia MENiS z dnia 19 lutego 2002 r. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, specjalny ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, młodzieżowy ośrodek socjoterapii oraz placówka zapewniająca opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania prowadzą księgę wychowanków (ust. 1). Do księgi wychowanków wpisuje się imię (imiona) i nazwisko, datę i miejsce urodzenia oraz numer PESEL wychowanka, imiona i nazwiska rodziców (prawnych opiekunów) i adresy ich zamieszkania, adres dotychczasowego miejsca zamieszkania wychowanka, datę przyjęcia wychowanka do placówki oraz datę i przyczynę skreślenia z listy wychowanków, a także nazwę i adres placówki, do której wychowanek został przeniesiony (ust. 2). Wpisów w księdze wychowanków dokonuje się chronologicznie według dat przyjęcia wychowanków (ust. 3). Wskazać należy, iż przepisy w. wym. rozporządzenia z dnia 19 lutego 2002 r. dotyczą sposobu prowadzenia oraz rodzajów dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej, nie stanowią o okolicznościach wskazujących na nabycie, czy utratę statusu wychowanka ośrodka.
Sąd podkreśla, iż dokonując wykładni mających zastosowanie w sprawie, a obowiązujących w 2011 r. i w 2012 r. przepisów dotyczących systemu informacji oświatowej (SIO) co do kwestii umieszczania w nim informacji o wychowankach, a także przepisów dotyczących procedury skierowania i doprowadzania do ośrodków osób, które się w nich dobrowolnie nie stawiły, w kontekście wymogu zapewnienia takim osobom miejsca w ośrodku, należy uwzględnić, że uległy one zmianie, co dowodzi, zdaniem Sądu, prawidłowości powyższych wywodów.
Regulacje prawne, które z uwagi na ich późniejsze wejście w życie nie mają zastosowania w sprawie wskazują, iż dostrzeżono potrzebę uregulowania w sposób nie budzący wątpliwości kwestii decydującej o tym od kiedy osobie skierowanej do ośrodka przysługuje status wychowanka tego ośrodka. Jak już wskazano wyżej definicji wychowanka, nie zawierały właściwe dla rozpoznania niniejszej sprawy przepisy. Nie zawierało jej także rozporządzenie z dnia 12 maja 2011 r., które zostało uchylone przez rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 2 listopada 2015 r. w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasad odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. z 2015 r. poz. 1872), które w myśl § 83 weszło w życie z dniem 1 września 2016 r., z wyjątkiem § 15, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2017 r. Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z jego § 15 nieletni, wobec którego sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, staje się wychowankiem młodzieżowego ośrodka wychowawczego z dniem otrzymania przez dyrektora ośrodka, za pośrednictwem poczty, skierowania nieletniego do ośrodka, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 81 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich. Zauważyć jednocześnie należy, iż analizowane przez Sąd na potrzeby niniejszej sprawy przepisy rozporządzenia z dnia 26 lipca 2004 r. zachowały swoją aktualność. Rozporządzenie z dnia 19 lutego 2002 r. zostało uchylone i zastąpione rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 29 sierpnia 2014 r. w sprawie sposobu prowadzenia przez publiczne przedszkola, szkoły i placówki dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz rodzajów tej dokumentacji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1170), a w § 7 tego rozporządzenia zawarto regulacje odpowiadające regulacjom zawartym w § 5 rozporządzenia z dnia 19 lutego 2002 r., przy czym § 7 ust. 3 stanowi odwzorowanie zapisu § 5 ust. 3 uchylonego rozporządzenia.
W ocenie Sądu za trafną należy uznać argumentację Skarżącego co do tego, iż o uznaniu nieletniego za wychowanka młodzieżowego ośrodka socjoterapii decyduje moment otrzymania przez dyrektora ośrodka skierowania tej osoby do ośrodka zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich. Takie stanowisko prezentowane było również w wyrokach sądów administracyjnych, m.in. w wyroku WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2016 r. sygn. akt V SA/Wa 182/16, wyroku NSA z dnia 21 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2125/17.
Zdaniem Sądu, przy wykładni przepisów regulujących wpisywanie wychowanków na dzień 30 września 2011 r. w systemie informacji oświatowej, należy odejść od przedstawionej w decyzji wykładni literalnej zastosowanych przepisów na rzecz wykładni funkcjonalnej i zaakceptować możliwość wpisania w SIO osób na dzień 30 września 2011 r. skierowanych do takich ośrodków, a doprowadzonych do nich po tej dacie.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien uwzględnić powyższe wywody i przedstawioną wykładnię prawa.
W ocenie Sądu, Powiat trafnie zarzucił ponadto brak szczegółowego odniesienia się do treści orzeczeń dotyczących dwójki uczniów. Należy zaznaczyć, iż sporne orzeczenia kwalifikacyjne (k. 33 i 35 akt adm.) zostały wydane przez Poradnię Psychologiczno-Pedagogiczną w K. w dniu [...] kwietnia 2000 r. w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 czerwca 1993 r. w sprawie organizacji i zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz innych publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. Nr 67, poz. 322) wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 71 u.s.o. Należy również zauważyć, iż zgodnie z art. 74 ustawy z dnia 21 stycznia 2000 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem administracji publicznej (Dz. U. Nr 12, poz. 136) przepisy wykonawcze, wydane przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy na podstawie upoważnień zmienianych w ustawach nowelizowanych tą ustawą, zachowują moc do dnia 30 czerwca 2000 r. W art. 25 pkt 24 powołanej ustawy wprowadzono zmiany w art. 71b u.s.o. polegające na dodaniu po ust. 2 ust. 3-6. W oparciu o delegację ustawową zawartą w art. 71b ust. 6 zostało wydane rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 lutego 2001 r. w sprawie orzekania o potrzebie kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży oraz wydawania opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka, a także szczegółowych zasad kierowania do kształcenia specjalnego lub indywidualnego nauczania (Dz. U. Nr 13, poz. 114). Zgodnie z § 15 ust. 1 ww. rozporządzenia zachowują moc orzeczenia dotyczące potrzeby kształcenia specjalnego, potrzeby zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz potrzeby indywidualnego nauczania, wydane przed dniem wejścia w życie niniejszego rozporządzenia.
Zatem, zawarta w zaskarżonej decyzji, argumentacja organu odnosząca się do znowelizowanego ustawą z dnia 21 stycznia 2000 r. brzmienia art. 71b u.s.o., wskazująca na potrzebę użycia w orzeczeniu kwalifikacyjnym określenia "niepełnosprawności sprzężone" nie uwzględnia treści przepisów obowiązujących w dacie sporządzania orzeczeń. W ocenie Sądu, prawidłowa analiza dwóch orzeczeń z [...] kwietnia 2000 r. winna zostać dokonana w oparciu o zawarte w ich treści określenia rodzaju i stopnia niepełnosprawności, sformułowane zgodnie z § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 czerwca 1993 r., jak również przy uwzględnieniu dwóch opinii z 13 czerwca 2002 r. przewodniczącego zespołu orzekającego, wyjaśniających wątpliwości co do treści tych orzeczeń.
Wobec powyższego Sąd uznał, iż organ odwoławczy naruszył zasadę prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a. Z zasady tej wynika m.in. obowiązek dokonania wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego. Wskazane wyżej naruszenia przepisów prawa materialnego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż właściwe rozpoznanie treści norm prawa materialnego i dokładne, wszechstronne i wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego pod kątem dokonania ustalenia stanu faktycznego w celu jego subsumcji do prawidłowo rozpoznanych norm prawa mogłoby doprowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy winien uwzględnić powyższe wywody i przedstawioną wykładnię prawa, a także treść art. 7b K.p.a. podnoszącego nakaz współdziałania organów administracji w związku z potrzebą wyjaśnienia m.in. stanu prawnego do rangi zasady ogólnej, a także art. 7a K.p.a., zgodnie z którym jeżeli w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.
Z powyższych względów na zasadzie art. 145 § 1 lit a i c p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję, orzekając o kosztach na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło