V SA/Wa 1478/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko – Jabłońska (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi E.W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne; oddala skargę. Przedmiotem skargi z 16 maja 2013r. wniesionej przez E. W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2013r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2013r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne ( emerytalne , rentowe i wypadkowe ) za osobę współpracującą. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: W dniu [...] listopada 2012 r. E. W. złożyła wniosek o umorzenie zadłużenia figurującego na jej koncie, obejmującego należności na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe za osobę współpracującą motywując go trudną sytuacją finansową, zdrowotną oraz rodzinną. Wskazała, że zarejestrowana przez nią pozarolnicza działalność gospodarcza była faktycznie prowadzona przez męża, W. W., a wnioskodawczyni była jedynie figurantem i nie miała żadnego wpływu na to co dzieje się w firmie. Pod koniec 2010 r. za namową lekarza psychoterapeuty odważyła się odebrać mężowi wszelkie pełnomocnictwa do konta oraz zabroniła mężowi prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w jej imieniu. Złożyła pozew o rozwód. Maż zarejestrował na siebie działalność gospodarczą o takim samym profilu jak ona, przywłaszczył logo i nazwę firmy, co zmusiło wnioskodawczynię do zawieszenia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Po przeprowadzeniu postępowania organ rentowy ustalił, że w okresie od [...] r. wnioskodawczyni prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą o nazwie "[...]" w zakresie [...]. Na jej koncie figuruje zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osobę współpracującą ( męża ) finansowane przez płatnika składek za okres: [...] w kwocie [...] zł w tym : -z tytułu składek [...]zł. - odsetek [...] zł. Co do sytuacji rodzinnej i finansowej ZUS przyjął przedłożone przez stronę w toku postępowania dokumenty i wyjaśnienia. Na tej podstawie ustalił, że obecnie wnioskodawczyni mieszka wraz z synem, W. W. ur. [...] r. u swojego ojca, który pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł i korzysta z jego pomocy finansowej W okresie od [...] r. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w [...], za wynagrodzeniem ok. [...] zł miesięcznie brutto. Z powodu [...] była zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia. Od dnia [...] lipca 2012 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Zgodnie z informacją wskazaną w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej dostarczonym w dniu [...] września 2012 r. organ ustalił, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem nieruchomości (domu o powierzchni [...]m2) położonej w miejscowości [...]. Na podstawie zeznań podatkowych PIT organ ustalił też wykazywane przez stronę w latach 2009- 2011 z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej dochody oraz przyjął przedstawione przez nią wydatki na utrzymanie i leczenie jak również zobowiązania z tytułu kredytów bankowych w kwocie ok. [...]zł. W zakresie stanu zdrowia organ przyjął zaświadczenie z dnia [...].07.2011 r. - z którego wynika rozpoznany u strony min.: [...]. Analizując mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa organ I instancji wskazał, że należności z tytułu składek, mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stwierdzenie całkowitej nieściągalności uzależnione jest od zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy. Analizując przesłanki określone w tym przepisie organ uznał, że w przypadku wnioskodawczyni nie mają one miejsca, co uzasadnia, iż brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie w.w. przepisu. Mając powyższe na uwadze decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia zadłużenia obejmującego należności na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe za osobę współpracującą. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. E. W. zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając nieuwzględnienie przy rozpoznaniu wniosku jej wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej, która jej zdaniem uniemożliwia uregulowanie powstałego zadłużenia. Wnioskodawczyni przedłożyła dodatkowe dokumenty: zaświadczenia lekarskie, zeznania podatkowe oraz rachunki za leki i wydatki na utrzymanie. Rozpatrując sprawę organ odwoławczy przeprowadził ponowne postępowanie i w oparciu o zebrany materiał decyzją z dnia z dnia [...] kwietnia 2013r. podzielając stanowisko organu I instancji utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] stycznia 2013r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że należności z tytułu składek, mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stwierdzenie całkowitej nieściągalności uzależnione jest od zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy, i zachodzi gdy: - Dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie – co jak wskazał w przedmiotowej sprawie nie występuje. - Sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze ( Dz. U. z 2012 r. poz. 1112 j.t.) – ZUS podkreślił, iż w stosunku do wnioskodawczyni nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, - Nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 749) – ZUS wskazał, że jak wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczpospolitej Polskiej prowadzona przez stronę działalność gospodarcza została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej z dniem [...].09.2012 r. Organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...] r., właścicielem przyczepy lekkiej marki [...] oraz właścicielem samochodu osobowego marki [...]. Ponadto jest współwłaścicielem nieruchomości (domu o powierzchni [...] m2 ) płożonej w miejscowości [...], o nr księgi wieczystej [...]. - Nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym – organ wskazał ,że okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne. - Wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym -przesłanka ta w niniejszej sprawie nie występuje, gdyż zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 27 listopada 2001 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego (Dz.U. Nr 137, poz. 1543). Podkreślono, że koszty upomnienia wynoszą czterokrotną wartość opłaty dodatkowej pobieranej przez państwowe przedsiębiorstwo użyteczności publicznej "Poczta Polska" za polecenie przesyłki listowej, tj. aktualnie koszty upomnienia wynoszą 8,80 zł, a łączna wysokość nieopłaconych przez stronę składek na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosi [...] zł. - Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję – okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż w stosunku do należności objętych wnioskiem o umorzenie nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego czy też Komornika Sądowego. - Jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne – zdaniem organu okoliczność ta w przedmiotowej sprawie nie występuje, gdyż postępowanie egzekucyjne nie jest prowadzone, nie można zatem jednoznacznie stwierdzić, że w trakcie trwania egzekucji nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. ZUS podkreślił, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem nieruchomości (domu o powierzchni [...] m2) położonej w miejscowości [...], o nr księgi wieczystej [...] oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...], właścicielem przyczepy lekkiej [...] oraz właścicielem samochodu osobowego marki [...] tym samym istnieje jak przyjęto duże prawdopodobieństwo, iż w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym Zakład uzyskałby środki przekraczające wydatki egzekucyjne. W świetle powyższego Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie ww. przepisu. Nawiązując do argumentów podniesionych przez odwołującą się we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ rentowy wskazał, że zasady udzielania ulgi umorzeń są obowiązujące dla wszystkich płatników posiadających zadłużenie z tytułu składek i wynikają z przepisów prawnych, które Zakład obowiązany jest przestrzegać i wykonywać. Umorzenie zadłużenia, o które strona wnioskuje dotyczy składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych, które może być umorzone tylko w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję E. W. wniosła o jej uchylenie jako naruszającej prawo, a w szczególności przepisy postępowania art. 7, 77 § 1 , 80 kpa w związku z art. 107 §3 kpa poprzez brak dokładnego rozpatrzenia zebranego materiału, polegające na braku rozważenia czy w przypadku wnioskodawczyni zachodzi możliwość umorzenia zadłużenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych za osobę współpracującą na podstawie wart 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( w szczególności §3 ) . W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych w W. Oddział w W. wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z unormowaniem zawartym w art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten pozwala więc na uwzględnienie skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przechodząc zatem do badania merytorycznego rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji pod względem legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego art. 28 ust. 2, 3 i 3a, u.s.u.s. jak również wskazanych w skardze reguł postępowania administracyjnego. Z akt sprawy wynika, iż przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) wraz z odsetkami za osobę współpracującą. Spór w sprawie sprowadza się natomiast do ustalenia, czy prawidłowo organy orzekające uznały, iż umorzenie zadłużenia, o które wnioskuje skarżąca dotyczące składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych może być tylko dokonane w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności czy też, jak wskazuje strona należności mogą być umarzane pomimo braku tego stanu, w sytuacji gdy zostaną spełnione przesłanki z art. 28 ust 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z P 3 ust 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej ( Dz. U nr 141 poz. 1365 ). W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29. W powołanym wyżej przepisie ustawodawca posłużył się sformułowaniem "nie stosuje się". W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc także badanie istnienia przesłanek umorzenia należności, przewidzianych w art. 28 u.s.u.s. Jeśli chodzi natomiast o należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników w części finansowanej przez płatnika składek mogą być one umorzone na podstawie art. 28 u.s.u.s. W ocenie Sądu prawidłowym jest stanowisko organu gdyż okoliczności leżące po stronie płatnika nie mogą uzasadniać umorzenie składek w zakresie przez niego finansowanym. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie bowiem z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy I Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U. Nr 141 poz. 1365). Zdaniem Sądu słusznie organ rentowy nie kwestionuje zastosowania w sprawie niniejszej możliwości zastosowania wobec dłużniczki ulgi w postaci umorzenia należności składkowych za osobę współpracującą w części przez nią finansowanej, jednakże na zasadzie art. 28 ust 2 i 3 ustawy tj. w sytuacji ustalenia całkowitej nieściągalności, czego nawiasem mówiąc zasadnie nie stwierdził. Spór w sprawie niniejszej sprowadza się natomiast, mimo de facto nie zakwestionowania przez skarżącą braku całkowitej nieściągalności, przede wszystkim do kwestii zastosowania w sprawie będzie art. 28 ust 3 a ustawy, który w ocenie organu może mieć tylko zastosowanie do składek na ubezpieczenie własne płatnika składek . Przechodząc do rozważenia pierwszej z tych kwestii tj. ustalenia przez organ braku całkowitej nieściągalności, w ocenie Sądu nie naruszono w tym zakresie przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasady tej oceny określone zostały w art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a odzwierciedleniem jej jest uzasadnienie decyzji. Badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem Sąd obowiązany jest ocenić i to, czy uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. I tak, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji mimo jego lakoniczności w kwestii braku podstaw do zastosowania art. 28 ust 3 a u.s.u.s. sprawia, że przedstawioną w nim ocenę stanu faktycznego sprawy nie można uznać za dowolną. Organy orzekające zasadnie uznały, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Na uzasadnienie stanowiska o braku powyższej przesłanki w odniesieniu do należności skarżącej organ zasadnie powołał się na okoliczność, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielem nieruchomości (domu o powierzchni [...] m2) położonej w miejscowości [...], o nr księgi wieczystej [...] oraz współwłaścicielem samochodu osobowego marki [...], właścicielem przyczepy lekkiej marki [...] oraz właścicielem samochodu osobowego marki [...]. Tym samym wskazał też z jakich środków może być prowadzona egzekucja jak również przedstawił możliwe do podjęcia środki egzekucyjne. Powyższe ma znaczenie w sytuacji, zdaniem Sądu prawidłowo poczynionych uprzednio przez organ ustaleń. W ocenie Sądu wbrew zarzutom skargi uzasadnienie decyzji pozwala uznać, iż Zakład rzeczywiście ustalił i rozważył okoliczności przytoczone na uzasadnienie stanowiska o braku istnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Odrębnej oceny wymaga przyjęte przez organ uzasadnienie niezastosowania w sprawie przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W ocenie Prezesa Zakładu powyższy przepis ma zastosowanie wyłącznie do składek na ubezpieczenie społeczne płatnika składek, a nie może być zastosowany do składek za ubezpieczonych w części finansowanej przez płatnika składek. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela ten pogląd. W ocenie Sądu art. 28 ust 3 a u.s.u.s. nie znajduje zastosowania wobec wnioskodawczyni jako osoby ubezpieczonej, będącej jednocześnie w okresie prowadzenia działalności gospodarczej płatnikiem składek na ubezpieczenie społeczne własne oraz osoby współpracującej. Art. 28 ust 3 lit a ustawy stanowi bowiem o "należnościach z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Wykładnia tego przepisu prowadzi, zdaniem Sądu do wniosku, iż chodzi tu wyłącznie o składki na ubezpieczenia własne. Tym samym uzasadnienie wniosku o umorzenie składek finansowanych przez płatnika za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie może opierać się na stwierdzeniu, że spłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla ubezpieczonego i jego rodziny. Z treści art. 28 ust 3 a za umorzeniem składek za pracownika jedynie w części finansowanej przez płatnika ( w części potrącanej z wynagrodzenia instytucji umorzenia składek nie stosuje się ) nie mogą przemawiać okoliczności leżące po stronie płatnika. Stwierdzić bowiem należy że są to wyłącznie przesłanki dotyczące przypadku ich całkowitej nieściągalności. Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza wskazanych w skardze przepisów art. 28 ust 2, 3 i 3a u.s.u.s., a postępowanie w tej sprawie - pozostaje w zgodzie z regułami procedury administracyjnej zawartymi w art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.