V SA/Wa 1483/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Protokolant - Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2008 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych; - oddala skargę - Przedmiotem skargi z 16 maja 2008 r., wniesionej przez M. W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2008 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, kosztów upomnienia, dodatkowych opłat oraz odsetek za zwłokę w łącznej kwocie 14 546, 40 zł. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 14 listopada 2007 r. M. W. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami za okresy od maja do grudnia 1998 roku. W uzasadnieniu podała iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia, bo jako bezrobotna pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża, który z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje średnio 2 500 zł miesięcznie, mieszkają w wynajętym mieszkaniu wraz z [...] letnim synem, który uczy się w szkole średniej i ponoszą duże koszty utrzymania. Była zmuszona do złożenia wypowiedzenia w pracy, gdzie była zatrudniona na umowę zlecenia, gdyż ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne z wynagrodzenia. Decyzją z [...] stycznia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t, j. Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej na ubezpieczenie społeczne , Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, kosztów upomnienia, dodatkowych opłat oraz odsetek za zwłokę W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia wynikające z art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W decyzji Zakład podniósł, iż w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność, gdyż dłużniczka pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża L. W., który prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu obwoźnego osiągając dochód w kwocie około 2.000 zł. netto miesięcznie. Nie korzysta z żadnych form pomocy z ośrodka pomocy społecznej. Należności składkowe objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału. Małżonek jest właścicielem samochodu dostawczego marki [...] rocznik 1989. Wnioskodawczyni z małżonkiem są współwłaścicielami w 1/16 części nieruchomości położonej w G. zapisanej w księdze wieczystej nr [...]. Wnioskodawczyni ma zaległości cywilnoprawne, które spłaca w tygodniowych ratach płatnych po 32,40 zł. Organ wskazał, że dłużniczka nie wykazała okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Nie udowodniła, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności składkowych pozbawiłoby ją oraz członków rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. W. podtrzymała, iż znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i finansowej. Wskazała, iż nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego, który przedstawiałby wartość materialną. Jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Stan zdrowia uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. W 1999 roku utraciła cały majątek, który musiała przeznaczyć na spłatę zaległych zobowiązań. Aktualnie mieszka w wynajmowanym mieszkaniu, które składa się z kuchni, łazienki i jednego pokoju. Majątek w postaci udziału w 1/16 części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej nr [...] stanowiącej budynek gospodarczy o pow. 30 m2 uniemożliwia przeprowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania należności. Brak majątku potwierdził Komornik Sądowy Rewiru [...] w G., który postanowieniem z dnia [...]09.2004r. umorzył prowadzone przeciwko wnioskodawczyni postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego w G., który uznał, że w wyniku egzekucji nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Wnioskodawczyni wskazała, że regulowanie zobowiązań cywilnoprawnych jest dla niej bardzo kłopotliwe. Zobowiązania te powstały w związku z zatrudnieniem w firmie "P." S.A. Zajęcie przez ZUS wynagrodzenia za pracę otrzymywanego w w/w firmie spowodowało, iż musiała wypowiedzieć umowę o pracę i aktualnie spłaca wcześniej zaciągnięty, niskooprocentowany kredyt udzielany pracownikom. Wnioskodawczyni jest wraz z synem na wyłącznym utrzymaniu męża, który utrzymuje rodzinę z prowadzonej działalności gospodarczej. Osiągane przez niego dochody kształtują się w granicach od 2.000 do l000zł. miesięcznie. Dochód rodziny w wysokości 1.000zł. po odliczeniu spłaty zadłużenia małżonka wobec Urzędu Skarbowego w wysokości 430zł. miesięcznie, kosztów wynajmu i utrzymaniu mieszkania w wysokości około 700zł. miesięcznie, kosztów dojazdu syna do szkoły w wysokości 130zł. miesięcznie spowoduje, że rodzina będzie zmuszona do korzystania z pomocy społecznej w celu uzyskania pomocy rzeczowej w postaci odzieży i żywności. Podała, że nie może spłacać zadłużenia wobec ZUS nawet w minimalnych ratach bez uszczerbku dla rodziny. Samochód dostawczy będący własnością małżonka jest na chwilę obecną podstawowym źródłem utrzymania rodziny. Sprzedaż pojazdu pozbawiłaby rodzinę możliwości samodzielnej egzystencji. Według wnioskodawczyni w sprawie zachodzą przesłanki wynikające z art. 28 ust 3 pkt 3, 5 i 6 ustawy z dnia 13.10.1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, które pozwalają na umorzenie zaległości. Decyzją z [...] kwietnia 2008 r. Prezes ZUS, działający w imieniu Zakładu, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] stycznia 2008 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, iż M. W. prowadziła działalność gospodarczą w zakresie rzemiosła w okresie od [...]12.1989r. do [...]07.1994r. i od [...]10.1995r. do [...]04.1999r. Prowadziła także Przedsiębiorstwo Produkcyjno- Handlowo - Usługowe "W." w okresie od [...] 08.2000r. do [...]12.2005r. Organ ponownie przytoczył okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni i po dokonaniu analizy przesłanek umorzenia należności z tytułu składek w odniesieniu do sytuacji wnioskodawczyni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do braku przesłanek z art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. Uzasadniając brak całkowitej nieściągalności powołał się w szczególności na to, że należności składkowe nadal objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału. Wskazał także na fakt posiadania udziału w nieruchomości wpisanej do księgi wieczystej oraz uzyskiwanie dochodów z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża wnioskodawczyni. Organ podkreślił, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy i stwierdził, że umarzając wnioskowane należności składkowe działałby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Umorzenie należności oznaczałoby, że Zakład pozwala na umorzenie należności publicznoprawnych przy jednoczesnym istnieniu i bieżącej spłacie zobowiązań cywilnoprawnych. Odnosząc się do zarzutów odwołania, że zarówno wnioskodawczyni jak i syn pozostają na utrzymaniu L. W., który prowadzi działalność gospodarczą organ wskazał, że z dokumentów będących w posiadaniu Oddziału wynika, iż syn wnioskodawczyni D. W. od [...]11.2007r. prowadzi własną działalność gospodarczą, co oznacza, że osiąga dochody. Syn zameldowany jest u rodziców w G. przy ul. [...] i mieszkając z nimi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Zatem dochód osiągany przez syna składa się na łączny dochód rodziny. Na podstawie oceny załączonych do sprawy dokumentów organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie wykazała okoliczności które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, M. W. zarzuciła : 1. naruszenie praw materialnego poprzez przyjęcie, że w przedstawionym stanie faktycznym nie występują przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt. 3, 5, 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) określające okoliczności całkowitej nieściągalności składek- będącej podstawą do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 2. naruszenie prawa materialnego przez przyjęcie, że w przedstawionym stanie faktycznym nie została wykazana okoliczność wymieniona w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W uzasadnieniu skarżąca podniosła argumenty zbieżne z podniesionymi we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo wskazała, że jej warunki majątkowe pogorszyły się, bowiem mąż zlikwidował działalność gospodarczą z dniem [...] 04.2008r. Przyznała także, że jej syn prowadzi działalność gospodarczą ([...]) i oboje z mężem pomagają mu w tej działalności. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2007r. r., 11, poz. 74 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 14 listopada 2007r. M. W. wniosła o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami. Wobec treści wniosku skarżącej, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków, stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej, ponieważ - jak trafnie wskazano w zaskarżonej decyzji - skarżąca pozostaje we wspólnocie majątkowej z mężem, który uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie około 2.000zł. netto miesięcznie. Należności składkowe objęte są postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału z zajęcia wierzytelności pieniężnej w firmie P. S.A. w W., które nastąpiło w dniu 20 września 2007r. Małżonek jest właścicielem samochodu dostawczego marki [...] rocznik 1989. Skarżąca i jej małżonek są współwłaścicielami w 1/16 części nieruchomości położonej w G. zapisanej w księdze wieczystej nr[...]. Zobowiązana posiada zaległości cywilnoprawne, które spłaca w tygodniowych ratach płatnych po 32,40zł. Oceny tej nie może zmienić fakt wydania [...] września 2004 r. przez Komornika Sądowego Rewiru [...] w G. postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Stosownie bowiem do art. 61 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) w razie umorzenia postępowania egzekucyjnego z przyczyny określonej w art. 59 § 2 wszczęcie ponownej egzekucji może nastąpić wówczas, gdy zostanie ujawniony majątek lub źródła dochodu zobowiązanego przewyższające kwotę wydatków egzekucyjnych., co miało miejsce w niniejszej sprawie. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił wysokość uzyskiwanych przez męża i syna skarżącej dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, stan majątkowy rodziny, w tym fakt, że małżonkowie są współwłaścicielami w 1/16 części nieruchomości położonej w G. zapisanej w księdze wieczystej nr[...], spłacane w ratach zobowiązania finansowe skarżącej wobec P. SA w W. i małżonka wobec Urzędu Skarbowego w G. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów odniósł się w decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w kontekście przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w § 3 cyt. powyżej rozporządzenia. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie zadłużenia mimo braku całkowitej nieściągalności (§ 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia). Przy ocenie tej wzięto pod uwagę stan faktyczny istniejący w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, a więc m. innymi fakt prowadzenia przez męża skarżącej oraz jej syna działalności gospodarczej przynoszącej określone dochody. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.