V SA/Wa 1490/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2011r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... maja 2010 r. nr ... Znak ... w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przyznaniu renty strukturalnej. oddala skargę. W dniu [...] lipca 2010 r. A.M. zwrócił się do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Madernizacji Rolnictwa w B. z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej. Wnioskodawca wskazał, że przekazanie gospodarstwa nastąpi na rzecz J.M.. W postanowieniu z [...] października 2007 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż A.M. spełnia warunki niezbędne do uzyskania renty, określone w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania “Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 109, poz. 750, z późn. zm.), zaś przejmujący gospodarstwo rolne posiada wymagane przez ww. rozporządzenie kwalifikacje zawodowe. Wobec powyższego, w dniu [...] stycznia 2008 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o numerze [...], którą przyznał wnioskodawcy rentę strukturalną w wysokości [...] zł na okres od grudnia 2007 r. do marca 2017 r., zaś decyzjami z [...] marca 2008 r., nr [...] oraz z [...] marca 2009 r., nr [...] - z uwagi na waloryzację rent i emerytur - zmieniono wysokość należnego wnioskodawcy świadczenia. W dniu [...] maja 2009 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w T. poinformował A.M., iż z uwagi na nieprawidłowości jakie miały miejsce podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie renty strukturalnej, wszczęto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2008 r., decyzji z [...] marca 2008 r. oraz z [...] marca 2009 r. Decyzją z [...] czerwca 2009 r. o numerze [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR stwierdził nieważność wskazanych powyżej decyzji. Od powyższej decyzji J.M. złożył odwołanie. Rozstrzygnięciem z dnia [...] maja 2010 r. o numerze [...] Prezes ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] czerwca 2009 r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 2008 r. o przyznaniu renty strukturalnej, natomiast uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 2008 r. oraz z [...] marca 2009 r. o zmianie wysokości renty strukturalnej i w tym zakresie odmówił stwierdzenia nieważności. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż podstawę przyznania A.M. renty strukturalnej stanowiło rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Renty strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. Organ powołał treść § 7 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego lub użytków rolnych wchodzących w jego skład może być zawarta z osobą fizyczną, która łącznie spełnia następujące warunki: a) jest następcą albo rolnikiem, który nie ukończył 50. roku życia; b) posiada kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej; c) nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty; d) zobowiąże się do prowadzenia osobiście działalności rolniczej na przejętych użytkach rolnych przez okres co najmniej 5 lat, złożenia wniosku o wpis do ewidencji producentów, jeżeli dotychczas nie została do niej wpisana, a w przypadku następcy również do sporządzenia planu rozwoju przejmowanego gospodarstwa. Następnie wskazano na § 7 ust. 2 pkt 2 cyt. rozporządzenia, z którego wynika, że osoba fizyczna posiada kwalifikacje zawodowe, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b, jeżeli ma tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej trzyletni staż pracy w rolnictwie. Prezes ARiMR podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie wykazano aby przejmujący gospodarstwo rolne J.M. posiadał wymagany, co najmniej 3-letniego staż pracy. Mimo to, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z [...] stycznia 2008 r. przyznał wnioskodawcy rentę strukturalną. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, iż decyzja ta została wydana z rażacym naruszeniem prawa, co zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: “k.p.a." stanowi podstawę uzasadniającą wydanie rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji. Odnośnie rozstrzygnięcia Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w T. w zakresie dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji z [...] marca 2008 r. oraz z [...] marca 2009 r. o zmianie wysokości renty strukturalnej, wyjaśniono, że ww. decyzje zostały wydane w oparciu o decyzję nr [...] z dnia [...] stycznia 2008 r. Wobec powyższego w przypadku zmiany tej ostatniej decyzji istnieje podstawa do zmiany decyzji z dnia [...] marca 2008 r. oraz z dnia [...] marca 2009 r. w trybie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W dniu 20 maja 2010 r. (data nadania skargi) A.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ARiMR z dnia [...] maja 2010 r. o numerze [...]. W uzasanieniu, w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie odniósł się do powołanej w zaskarżonym rozstrzygnięciu argumentacji organu. Wyjaśnił, iż z uwagi na fakt, że zaprzestał produkcji rolnej, przyznana mu renta jest jedynym źródłem utrzymania. Podniósł, że w jego ocenie niedopuszczalnym jest aby strona ponosiła konsekwencje błednego działania organu. Skarżący zarzucił, iż w niniejszej sprawie nie można mówić o wydaniu decyzji przyznającej rentę strukturalną z rażącym naruszeniem prawa. Wyjaśnił, że okoliczność nieudokumetowania, iż przejmujący gospodarstwo posiada trzyletni staż pracy w rolnictwie, jest tak błaha, iż nie może uzasadniać stwierdzenia nieważności decyzji zwłaszcza, że jego syn - J.M. - posiada wyagany staż, gdyż pomoagał mu w gopspodarstwie. Ponadto w ocenie skarżącego, w niniejszej sprawie nie można stwierdzić nieważności decyzji o przyznaniu renty strukturalnej, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne (przeniesienie własności gruntów rolnych) i ani przepisy prawa materialnego ani procesowego nie czynią organu właściwym do cofnięcia tych skutków poprzez wydanie decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd zauważa, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Kontrolowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym przypadku decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia [...] stycznia 2008 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Powoływanie się przez organ nadzoru na zaistnienie przesłanki stwierdzenia nieważności w postaci rażącego naruszenia prawa, skutkuje koniecznością wykazania, iż stwierdzone uchybienie rzeczywiście takie cechy posiada. Niewątpliwie "rażące naruszenie prawa" stanowi bowiem kwalifikowaną formę naruszenia norm prawnych. Oznacza to, że na organie prowadzącym postępowanie nadzorcze spoczywa obowiązek wykazania, w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości, iż w konkretnie rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka rażącego naruszenia prawa, warunkująca stwierdzenie nieważności decyzji. W ocenie organu odwoławczego decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. została wyeliminowana z obrotu prawnego z uwagi na rażącą wadliwość zawartych w niej ocen prawnych dotyczących spełnienia przesłanek decydujących o przyznaniu renty strukturalnej. Prezes ARiMR wskazał, iż w przedmiotowej sprawie przesłanka stwierdzenia nieważności dotyczyła rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego tj. § 7 ust. 1 pkt 1 lit. b w związku z § 7 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania “Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 poprzez przyznanie skarżącemu renty strukturalnej, pomimo, iż następca wnioskodawcy nie spełniał w dniu złożenia wniosku wymogu posiadania kwalifikacji zawodowych przydatnych do prowadzenia działalności rolniczej, tj. nie posiadał 3-letniego stażu pracy w rolnictwie. W rozpoznawanej sprawie przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji stanowić mogło zatem wykazanie, iż mamy do czynienia z zastosowaniem prawa materialnego do wadliwie ustalonego stanu faktycznego. Obowiązkiem organów prowadzących postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu renty strukturalnej było zatem wykazanie, iż stan faktyczny w sprawie został ustalony niezgodnie z prawdą. Warunkiem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego było przy tym nie tylko ustalenie faktów zgodnie z rzeczywistością, ale również prawidłowa ocena prawna wszystkich prawotwórczych w danej sprawie faktów. Należy zauważyć, iż stosownie do § 7 ust. 1 pkt 1 lit. b powołanego rozporządzenia umowa o przekazaniu gospodarstwa rolnego lub użytków rolnych wchodzących w jego skład może być zawarta z osobą fizyczną, która posiada kwalifikacje zawodowe przydatne do prowadzenia działalności rolniczej. Zgodnie zaś z § 7 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia osoba fizyczna posiada kwalifikacje zawodowe, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lit. b, jeżeli ma tytuł kwalifikacyjny lub tytuł zawodowy, lub tytuł zawodowy mistrza w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej i co najmniej 3-letni staż pracy w rolnictwie. Przejmujący użytki rolne syn wnioskodawcy udokumentował posiadanie tytułu zawodowego w zawodzie przydatnym do prowadzenia działalności rolniczej poprzez dołączenie do wniosku świadectwa uzyskania tytułu zawodowego w zawodzie rolnik uzyskanego w systemie pozaszkolnym. Do wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie został natomiast dołączony żaden dokument potwierdzający posiadanie przez J.M. wymaganego co najmniej 3-letniego stażu pracy w rolnictwie. Organy orzekające w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej o przyznaniu renty strukturalnej zasadnie wywiodły zatem, iż doszło do rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego na skutek braku prawidłowej oceny prawnej wszystkich prawotwórczych w danej sprawie faktów. W ocenie Sądu, organy obu instancji w sposób prawidłowy skonstatowały, iż treść decyzji ostatecznej pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, a charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 1997 r., sygn. akt III SA 422/96, Glosa 1998, nr 10, str. 29). Odnosząc się do zawartego w skardze stwierdzenia, iż syn skarżącego jest osobą posiadającą wykształcenie rolnicze należy wyjaśnić, iż dokumentem potwierdzającym posiadanie wykształcenia rolniczego, w świetle załącznika do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 czerwca 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania “Renty Strukturalne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, jest m.in. dyplom uzyskania tytułu zawodowego. Zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 14 marca 2005 r. w sprawie zasad wydawania oraz wzorów świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych, sposobu dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów, a także zasad legalizacji dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą oraz zasad odpłatności za wykonywanie tych czynności (Dz. U. Nr 58, poz. 504, z późn. zm.) absolwent dotychczasowej szkoły zasadniczej i szkoły średniej zawodowej, który zdał egzamin z nauki zawodu lub egzamin z przygotowania zawodowego, otrzymuje dyplom uzyskania tytułu zawodowego, z zastrzeżeniem ust. 6. Wskazać w powyższym kontekście należy, iż z treści załączonego do wniosku świadectwa dojrzałości (k. 78 akt adm.) wynika, że syn wnioskodawcy jest absolwentem szkoły ponadgimnazjalnej - liceum ogólnokształcącego, który zdał egzamin maturalny. Syn skarżącego zdał również egzamin kwalifikacyjny na tytuł zawodowy w zawodzie rolnik, który uzyskał w systemie pozaszkolnym. Zgodnie z § 44 ust. 1 rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 3 lutego 2006 r. w sprawie uzyskiwania i uzupełniania przez osoby dorosłe wiedzy ogólnej, umiejętności i kwalifikacji zawodowych w formach pozaszkolnych (Dz. U. Nr 31, poz. 216) osobie, która zdała egzamin kwalifikacyjny na tytuł zawodowy, państwowa komisja egzaminacyjna wydaje świadectwo uzyskania tytułu zawodowego. Bezsporne jest zatem, iż przejmujący użytki rolne syn wnioskodawcy nie wykazał, iż jest absolwentem szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe, który zdał egzamin z nauki zawodu lub przygotowania zawodowego, otrzymując dyplom uzyskania tytułu zawodowego, tj. dokument potwierdzający posiadanie wykształcenia rolniczego. Ponadto, nie jest uprawniony zarzut naruszenia art. 156 § 2 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne. W ocenie skarżącego, z taka sytuacją mamy niewątpliwie do czynienia w sytuacji, gdy doszło do przeniesienia własności gruntów rolnych. Należy zauważyć, iż w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 20 marca 2000 r. sygn. OPS 14/99 (ONSA 2000, z. 3, poz. 93) Sąd wyjaśnił, iż nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że nieodwracalny skutek prawny wywołany określoną decyzją następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia jej nieważności nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny. W ocenie NSA, należy podzielić szeroko umotywowane stanowisko wyrażone w uchwale NSA z dnia 16 grudnia 1996 r. sygn. OPS 7/96 (ONSA 1997, z. 2, poz. 49), że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie własności nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela. Nie chodzi więc o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skutkiem prawnym, który wywołała w rozpoznawanej sprawie decyzja dotknięta nieważnością było przyznanie pomocy finansowej z tytułu renty strukturalnej i w tym zakresie nie zachodzi nieodwracalność skutków prawnych. Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji.