V SA/Wa 1494/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Izabella Janson, Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia NSA - Ewa Wrzesińska – Jóźków (spr.), , Protokolant - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie: umorzenia części należności z tytułu nienależnie pobranej renty rolniczej oddala skargę. Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z [...] sierpnia 2009 r. utrzymująca w mocy decyzję tegoż organu z [...] czerwca 2009 nr [...] w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z [...] stycznia 2006 r. organ rentowy ustalił nadpłatę w wysokości [...] zł części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i zobowiązał J.B. do jej zwrotu. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. Pismem z 15 maja 2009 r. J.B. wystąpiła do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: Prezes KRUS) z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w wysokości [...] zł. Prośbę swą umotywowała trudną sytuacją materialną. Oboje z mężem chorują, dużo wydają na leki pomagają mieszkającej wraz z nimi córce, która ma na utrzymaniu dwie córki oraz niepracującego męża. Gospodarstwo rolne jest nieużytkowane. Mieszkają w starym domu wymagającym dużych nakładów. Do wniosku załączono szereg dowodów dotyczących: kosztów utrzymania rodziny, kosztów leczenia, zobowiązań podatkowych oraz wysokości dochodów. Prezes Kasy decyzją z [...] czerwca umorzył kwotę nienależnie pobranych świadczeń w połowie tj. w wysokości [...] zł. oraz zaproponował układ ratalny na spłatę pozostałej kwoty należności. W uzasadnieniu decyzji szczegółowo przedstawiona została sytuacja mieszkaniowa i majątkowa wnioskodawczyni. Organ wskazał, że źródłem utrzymania rodziny jest dochód pobierany z renty rodzinnej pobieranej przez wnioskodawczynię w wysokości 168 zł oraz emerytury pracowniczej męża wypłacanej przez ZUS w wysokości ok. 1320 zł netto. Przyznał, że na utrzymaniu wnioskodawczyni i jej męża pozostaje będąca w okresie wypowiedzenia córka oraz jej mąż i dwoje dzieci. Uzasadniając odmowę umorzenia zaległości w całości organ podniósł, iż dorosłe dzieci zobowiązane są do świadczeń alimentacyjnych na rzecz rodziców będących w niedostatku, zwłaszcza jeśli uzyskują własne dochody. Pismem z 2 lipca 2009 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, nazwany odwołaniem, do Prezesa KRUS. Podniosła, że jej sytuacja ekonomiczna, rodzinna oraz stan zdrowia uzasadniają umorzenie należności w całości. Podniosła także zarzuty w przedmiocie ustaleń dotyczących powstania nadpłaty w pobieranych świadczeniach. Prezes Kasy po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z [...] sierpnia 2009 roku, na podstawie art. 41a ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odniósł się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przeanalizował sytuację materialną i bytową wnioskodawczyni. W oparciu o zgromadzone dowody organ uznał, że jej sytuacja materialna oraz zdrowotna pozwala na spłatę połowy nienależnie pobranego świadczenia w kwocie [...] zł. i stwierdził brak przesłanek do umorzenia tej części nienależnie pobranego świadczenia. J.B. skorzystała z prawa wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła nieuwzględnienie jej sytuacji majątkowej i rodzinnej przedstawionej we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Podniosła, że organ rozpoznający jej odwołanie nie wziął pod uwagę stanu jej zdrowia. Zakwestionowała także zasadność żądania zwrotu świadczenia. Wystąpiła o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego. Prezes KRUS wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że po analizie sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej umorzył nienależnie pobrane świadczenie w połowie i po ponownej analizie złożonych dokumentów nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku w całości i umorzenia pozostałej części nienależnie pobranych świadczeń. Ustosunkowując się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie postępowania mediacyjnego Prezes KRUS w piśmie z dnia 21 października 2009 r. wyjaśnił iż nie znajduje podstaw do przeprowadzenia mediacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy podnieść, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli legalności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. Badając w powyższym świetle zaskarżoną decyzję, tj. oceniając orzeczenie pod względem jego zgodności z przepisami procesowymi a także z normami prawa materialnego, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które dawałyby podstawę do jej uchylenia zgodnie z żądaniem skargi. Na wstępie należy zauważyć, że przepis art. 41 ust.1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990r., o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.) - dalej: u.u.s.r. - nadaje Prezesowi KRUS kompetencję do umorzenia należności KRUS z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z treścią powołanego wyżej przepisu, Prezes KRUS lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należności Kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub części. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Kasy zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który może, ale nie musi, umorzyć należności. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Innymi słowy, o tym, czy należności Kasy powinny być umorzone czy też nie, rozstrzyga nie Sąd, lecz Prezes KRUS, który, jak zaznaczono powyżej, może je umorzyć. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Mając na względzie powyższe, Sąd orzekający w niniejszej sprawie dokonał oceny zasadności odmowy umorzenia w całości kwoty nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia. Sąd ocenił taką odmowę w świetle przywołanego wyżej art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Przepis ten, przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia, nakazuje organowi kierować się m.in. ważnym interesem zainteresowanego oraz jego możliwościami płatniczymi. O ile pojęcie "ważnego interesu" nie zostało przez ustawę bliżej zdefiniowane, to możliwości płatnicze należy wywieść z uzyskiwanych przez skarżącą i jej małżonka dochodów. Sąd podziela ocenę organu, że skarżąca nie jest pozbawiona środków utrzymania. J.B. utrzymuje się z renty rolniczej w kwocie 168 zł netto oraz emerytury pracowniczej męża wypłacanej przez ZUS w wysokości 1.320 zł netto. Dodatkowo małżonek skarżącej jest właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. 1,41 ha, co stwarza potencjalną możliwość uzyskania dodatkowych dochodów. Wspólnie ze skarżącą mieszka jej córka, będąca – w dacie orzekania - w okresie wypowiedzenia, ale nie pozbawiona możliwości podjęcia zatrudnienia. Na rozprawie skarżąca zeznała, że córka pracuje, obecnie przebywa na zwolnieniu lekarskim. Zięć pracuje dorywczo. Z powyższego wynika, że ani córka ani zięć nie są pozbawieni możliwości zarobkowania. Dokonana przez Prezesa KRUS ocena możliwości płatniczych skarżącej, które, w ocenie organu, pozwalają na spłatę pozostałej części zadłużenia nienależnie pobranego świadczenia, nie narusza zasady ogólnej postępowania administracyjnego uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Dokonując takiej oceny Prezes KRUS wziął bowiem pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Uwzględnił sytuację materialną zainteresowanej, otrzymującej świadczenie, jak również wysokość ponoszonych w rodzinie wnioskodawczyni kosztów utrzymania. Do wszystkich tych okoliczności i dowodów organ odniósł się w zaskarżonej decyzji, uzasadniając przy tym swoje stanowisko w sprawie w świetle przesłanek mających tu zastosowanie, a uregulowanych w art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r. Tym samym nie jest dowolnym wniosek organu, iż w przypadku skarżącej nie można stwierdzić, że zachodzą szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, uzasadniające umorzenie należności Kasy z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Z kolei, jeśli chodzi o powoływanie się przez J. na jej problemy zdrowotne, to słusznie organ podniósł, że do wniosku o umorzenie nie została dołączona dokumentacja potwierdzająca leczenie a jedynie kserokopie recept i paragonów z apteki. Dopiero na etapie ponownego rozpatrywania sprawy skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie że wymaga stałej opieki lekarskiej. Z zaświadczenia nie wynika na jakie dolegliwości cierpi skarżąca i jakie z tego faktu wynikają konsekwencje dla jej sytuacji materialnej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Zdaniem sądu, organ, biorąc pod uwagę zarówno interes zainteresowanej, jak i kierując się stanem finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, nie naruszył granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania wnioskodawczyni ulgi w postaci umorzenia nienależnie pobranej renty, jednocześnie wyrażając gotowość udzielenia jej w innej formie - poprzez spłatę zadłużenia w układzie ratalnym. Ponadto należy podkreślić, iż umorzenie takich należności ma charakter absolutnie wyjątkowy, zarezerwowany dla sytuacji nadzwyczajnych. Mimo trudnej sytuacji rodzinnej skarżącej ocenić należy, że w niniejszej sprawie taki nadzwyczajny przypadek nie zachodzi. Nie można też uznać, że wystąpił "ważny interes" skarżącej w umorzeniu całej kwoty należności, tym bardziej, że organ umorzył połowę nienależnie pobranej kwoty. Interesu takiego nie należy bowiem odczytywać w oderwaniu od wysokości dochodów małżonków i stanu finansów KRUS. Odnośnie zarzutów skargi dotyczących ustalenia istnienia nadpłaty świadczeń należy wskazać, że w sprawie o umorzenie nienależnie pobranego świadczenia sama zasadność zobowiązania do jego zwrotu nie jest przedmiotem badania organu, a w konsekwencji sądu kontrolującego ten organ, w wyniku wniesionej skargi. Odnośnie tej kwestii Sąd orzekający w niniejszej sprawie zauważa, że w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocny wyrok Sądu Okręgowego – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] grudnia 2008 r. oddalający odwołanie J.B. od decyzji Prezesa KRUS z [...] stycznia 2006 r. ustalającej nadpłatę części uzupełniającej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy i zobowiązującej do zwrotu tej nadpłaty. Wyrokiem tym Sąd Okręgowy sposób jednoznaczny przesądził, że skarżąca pobierała świadczenie rolnicze w sposób nieprawny, z naruszeniem obowiązującego prawa i jako takie podlega ono zwrotowi. Ponownemu badaniu zasadności naliczenia nadpłaty renty rolniczej, w części uzupełniającej stoi na przeszkodzie treść art. 16 oraz - w odniesieniu do organu - art. 110 k.p.a. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.