V SA/Wa 1505/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Protokolant - Anna Lew-Starowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2007 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ...lutego 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Wnioskiem z dnia ... listopada 2006 r. A. K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W. o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wobec ZUS. W uzasadnieniu wniosku opisał swój stan majątkowy i sytuację zdrowotną - jako nie pozwalającą na podjęcie pracy - w kontekście zaistnienia przesłanek warunkujących umorzenie zadłużenia w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał również, iż od ....09.2006r. nie otrzymuje żadnego dochodu, jego żona jest zatrudniona na - etatu, a na utrzymaniu ma trójkę dzieci w wieku 12, 16 i 19 lat. Wskazał ponadto, iż na leki wydaje około 158 zł miesięcznie. Decyzją z dnia ... stycznia 2007 r. o Nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 1, 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie ... zł. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy ZUS ustalił, że na utrzymaniu wnioskodawcy pozostaje trójka dzieci w tym jedno pełnoletnie. Żona zatrudniona jest na - etatu w Zakładzie Handlowo-Usługowym w C. i otrzymuje miesięczne wynagrodzenie w wysokości ... zł, zaś dodatkowym źródłem dochodu rodziny jest czynsz z najmu części nieruchomości wynajmowanej Niepublicznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej w wysokości ok... zł miesięcznie. Organ podniósł ponadto, iż wnioskodawca jest wraz z małżonką współwłaścicielem nieruchomości położonej w Ż. oznaczonej KW nr ..., której wartość według operatu szacunkowego wynosi ... zł. oraz jest właścicielem pojazdu marki F. ... Wskazał również, iż wnioskodawca zalega z należnościami cywilnoprawnymi na rzecz osób fizycznych i prawnych, oraz że miesięczna spłata należności z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych małżonków wynosi ok. ... zł. Ponadto na podstawie przedstawionych dokumentów, a w szczególności orzeczenia Lekarza Orzecznika z dnia ...11.2006r. uznano wnioskodawcę za częściowo niezdolnego do pracy. W treści uzasadnienia decyzji wyjaśniono, że zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające umorzenie wnioskodawcy należności wobec ZUS w oparciu o przepis art. 28 powołanej ustawy systemowej, z uwagi na brak całkowitej nieściągalności. Ustosunkowując się do powyższego ZUS podkreślił fakt współposiadania przez wnioskodawcę nieruchomości o wartości egzekucyjnej ok. ... zł, otrzymywania czynszu za wynajem części nieruchomości oraz posiadania samochodu osobowego. Zwrócił również uwagę na uzyskiwany dochód małżonki A. K. z tytułu wynagrodzenia za pracę. Zdaniem ZUS nie zostały w sprawie wykazane również te okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności w oparciu o przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Nie zostało udowodnione w trakcie przeprowadzonego postępowania, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a umorzenie w obecnym stanie faktycznym powstałego zadłużenia byłoby zdaniem organu przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia ... lutego 2007r. o Nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych, (w imieniu którego działa Prezes), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji, a jako podstawę rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.] w związku z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu I instancji. Wskazał dodatkowo, iż wnioskodawca uzyskuje dochód z renty w wysokości ... zł, jego małżonka miesięczne wynagrodzenie w wysokości ..., a syn T. zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym i także osiąga dochody na podstawie umowy zlecenia. Wyjaśnił także, że cyt: "za rodzinę uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku". Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) również stwierdził, że wnioskodawca nie udowodnił, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący A. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Sąd. W uzasadnieniu skargi przedstawił ponownie swoją życiową sytuację, w której się znalazł na skutek (jego zdaniem) działań organów państwa. Podniósł również, iż dom w którym mieszka wraz z rodziną jest niewykończony bowiem są w nim m.in. nie otynkowane ściany bez instalacji elektrycznej i wodno-kanalizacyjnej, a odnosząc się do analizy stanu majątkowego dokonanej przez Prezesa ZUS wyjaśnił, że nie jest już posiadaczem samochodu marki F. .... W piśmie procesowym z dnia ...10.2007r. wniósł także o przeprowadzenie dowodu w postaci wizji lokalnej domu, w którym mieszka wraz z rodziną. Do skargi dołączył także liczne postanowienia Komornika Sądu Rejonowego Rewiru I w J. o umorzeniu egzekucji dotyczących różnych wierzycieli. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji z dnia ... lutego 2007r. Dodał ponadto, że Komornik Sądowy Rewiru I w J. wyznaczony do prowadzenia egzekucji w związku ze zbiegiem egzekucji prowadzi postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS i nie stwierdził na obecnym etapie całkowitej nieściągalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. Dokonując oceny Sąd ma obowiązek ustalić, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania, nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przez należności z tytułu składek należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych). Zgodnie z art. 28 powołanej ustawy, Zakład tylko w przypadku całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej z uwagi na dokonanie zabezpieczenia należności składkowych, przez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości oznaczonej Kw ... w Ż., której A. K. jest wraz z małżonką współwłaścicielem. Ponadto skarżącemu przyznane zostało do maja 2007r. świadczenie rentowe, a dodatkowo z wynajmu części nieruchomości otrzymuje czynsz w wysokości ... zł miesięcznie. Nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest zdaniem Sądu również fakt otrzymywania przez małżonkę A. K. miesięcznego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę w wysokości ... zł (dowód: umowa o pracę k-... akt administracyjnych) oraz osiągania przychodów przez najstarszego syna skarżącego z tytułu umowy zlecenia zawartej z firmą ... Tym samym w ocenie Sądu prawidłowo ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie materiału dowodowego organ odwoławczy podkreślił współposiadanie przez skarżącego nieruchomości o wartości egzekucyjnej według operatu w wysokości ok. ... zł oraz posiadanie pojazdu mechanicznego. Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) stwierdził również, że z załączonych do sprawy dokumentów wnioskodawcy nie wykazano okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na to, że pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla osoby zobowiązanej i jego rodziny. Nie zostało także udowodnione w trakcie przeprowadzonego postępowania, iż nawet minimalne ratalne regulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dokonując oceny powyższych ustaleń Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia, a dowód w postaci zaświadczenia z Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. z dnia ....10.2006r. (k-... akt administracyjnych) o nie korzystaniu z pomocy finansowej ośrodka potwierdza, że sytuacja skarżącego nie powoduje konieczności uzyskiwania takiej pomocy. W zaskarżonej decyzji trafnie wskazano, że możliwość dochodzenia zaległych należności z tytułu składek wynosi 10 lat, zatem w ocenie Sądu umorzenie należności w tym stanie faktycznym, przy osiąganiu przez skarżącego określonych dochodów choćby z renty, jest przedwczesna. Jest to tym bardziej istotne, że sytuacja skarżącego, uznanego za osobę częściowo niezdolną do pracy, któremu wprawdzie przyznano rentę jedynie do maja 2007r. nie była jednak ostatecznie ustalona i mogła ulec stabilizacji. Również trudna sytuacja mieszkaniowa skarżącego oraz skala jego zadłużeń wobec innych niż ZUS podmiotów, nie może przesądzać o obowiązku umorzenia przez Zakład istniejącego zadłużenia z tytułu składek. Niezależnie od tego, zwłaszcza w świetle dowodów w postaci postanowień Komornika złożonych przy sprawie Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Dokonując oceny postępowania administracyjnego, Sąd jest zdania, że zarówno organ I jak i II instancji prawidłowo zgromadził i poddał wszechstronnej ocenie materiał dowodowy sprawy. Zaskarżona decyzja zawierała uzasadnienie faktyczne oraz posiadała prawidłową podstawę prawną, przez co nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego zawartym w skardze, iż cyt: "organ II instancji (...) widzi tylko interes Funduszu Ubezpieczeń Społecznych". W związku z powyższym należy przyjąć, że w toku postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Na marginesie Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z treścią przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Mając na uwadze treść powołanego przepisu należy wskazać, że ewentualne przeprowadzenie w sprawie wizji lokalnej obrazującej warunki mieszkaniowe wnioskodawcy (o co wnosił skarżący w piśmie procesowym z dnia ...10.2007r.) jest na tym etapie niedopuszczalne. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (działającego w imieniu Zakładu) z dnia ... lutego 2007r. jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. ----------------------- 1