V SA/Wa 1506/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Krystyna Madalińska – Urbaniak, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 marca 2012 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny; 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji z dnia 16 listopada 2010r.; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. M. N., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy). Skarżący K. M., obywatel F. deklarujący narodowość [...], w dniu [...] kwietnia 2009r. złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców wniosek o nadanie mu statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej. Jako motyw wyjazdu z kraju pochodzenia i ubiegania się o status uchodźcy wnioskodawca wskazał nieporządek, jaki panował w C. w czasie działań wojennych oraz naruszenia praw obywatela i trudne warunki egzystencji. Po statusowym przesłuchaniu cudzoziemca na temat przyczyn i okoliczności opuszczenia kraju pochodzenia i spodziewanych prześladowań oraz przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2009r. postanowił odmówić nadania wnioskodawcy statusu uchodźcy w Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu Konwencji o statusie uchodźców, sporządzonej w Genewie dnia 28 lipca 1951 r. oraz Protokołu dot. statusu uchodźców sporządzonego w Nowym Jorku dnia 31 stycznia 1967 r. (Dz.U. z 1991r., Nr 119, poz. 515 i 517), odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej i postanowił wydalić z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności uzasadniające udzielenie zgody na pobyt tolerowany. W uzasadnieniu stwierdzono, że wnioskodawca nie podał żadnych przyczyn uzasadniających obawę przed prześladowaniami, o których mówi Konwencja Genewska. W odwołaniu skierowanym do Rady do Spraw Uchodźców cudzozoziemiec wniósł o uchylenie ww. decyzji i udzielenie ochrony na terytorium RP. Do pisma załączył odwołanie swojej kuzynki Z. D. oraz adresy i wydruki ze stron internetowych. Następnie w dniu [...] października 2009r. wnioskodawca złożył pismo z wnioskiem o przeprowadzenie badań lekarskich i psychologicznych mających na celu potwierdzenie blizn, jakie ma na ciele z powodu pobicia w trakcie zatrzymania oraz badań psychologicznych w celu identyfikacji śladów, jakie wywarły na jego psychice traumatyczne przeżycia. Cudzoziemiec zobowiązał się do dostarczenia zaświadczenia lekarskiego w kwestii wspomnianych blizn, jak też dołączył opinię psychologiczną na temat symptomów zespołu stresu pourazowego. Ponadto przesłał wydruki ze stron internetowych na temat okoliczności zastrzelenia S. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy i przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, w dniu [...] marca 2010r. Rada do Spraw Uchodźców wydała decyzję nr [...], którą utrzymała w całości w mocy zaskarżone orzeczenie. Organ odwoławczy wskazał m.in., że cudzoziemiec w trakcie postępowania dokonywał modyfikacji swoich zeznań i składał sprzeczne oświadczenia dezawuujące deklarowane wcześniej, jak też stwierdziła celowe wyolbrzymianie przytaczanych faktów, konfabulację, wreszcie eskalację zeznań - co zostało uznane za potwierdzenie ich niskiej wiarygodności. Rada uznała, że cudzoziemiec nie spełnia przesłanek konwencyjnych dla uznania go za uchodźcę na terytorium RP, jak też przesłanek ustawowych określających ipso iure warunki niezbędne dla udzielania mu ochrony uzupełniającej lub udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Rada podkreśliła, że uznaje cudzoziemca za imigranta, który z powodów materialnych oraz w poszukiwaniu lepszych perspektyw opuścił kraj pochodzenia i wszczął postępowanie uchodźcze w Polsce, przedstawiając rażąco odmienne od rzeczywistych powody tych działań. Cudzoziemiec nie zaskarżył powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ostateczna decyzja organu II instancji stała się prawomocna. W dniu [...] kwietnia 2010r. cudzoziemiec wystąpił z kolejnym, drugim wnioskiem o nadanie mu statusu uchodźcy na terytorium RP. W toku postępowania powołał tytuły i wycinkowe sformułowania raportów na temat stanu bezpieczeństwa w Republice [...] oraz adresy stron internetowych. Podniósł też, że wykazane przez obydwa organy sprzeczności w jego zeznaniach są spowodowane stanem psychicznym będącym konsekwencją doznanych prześladowań. Cudzoziemiec dołączył opinię psychologa stwierdzając, że dezawuuje to opinie obu organów odmawiających wiarygodności niektórym jego twierdzeniem. Decyzją z [...] listopada 2010r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, działając w trybie art. 40 ust.1 i ust.2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP (Dz.U. z 2009r., Nr 189, poz.1472 ze zm.), postanowił umorzyć postępowanie w sprawie wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził m.in., że drugi wniosek cudzoziemca jest tożsamy z pierwotnym, jeśli chodzi o stan faktyczny i prawny oraz brak jest w przywoływanych w postępowaniu okolicznościach takich faktów, które mogłyby kształtować jego sytuację w sposób inny niż ta, która była już przedmiotem badania obu organów. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odniósł się również do podnoszonej kwestii dotyczącej stanu zdrowia cudzoziemca, uznając zaburzenia psychiczne za rzekome, a nie rzeczywiste. Wskazał, że cudzoziemiec składając wniosek o nadanie mu statusu uchodźcy w RP w dniu [...] kwietnia 2009r. zadeklarował, że jest zdrowy i nie wskazywał, aby cierpiał na jakiekolwiek zaburzenia czy urazy psychiczne. Rada do Spraw Uchodźców – na skutek wniesionego odwołania – decyzją z dnia [...] czerwca 2011r. nr [...] utrzymała decyzję organu I instancji w mocy, uznając jej prawidłowość i zgodność z przepisami prawa. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazała, że rozpatrując odwołanie od decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny jest zobowiązana w pierwszej kolejności do zbadania, czy kolejny wniosek aplikanta jest oparty na tym samym stanie faktycznym i prawnym. Wyjaśniła, że od wyniku tego badania zależy treść rozstrzygnięcia organu odwoławczego, który może po stwierdzeniu tożsamości stanu faktycznego wniosku obecnego z poprzednimi, który był przedmiotem badania i oceny w trakcie poprzednich postępowań, wyrażać się utrzymaniem w mocy zaskarżonej decyzji lub w sytuacji uznania, że w kolejnym wniosku zachodzą nowe okoliczności - rozpoznaniem sprawy, co do jej istoty. W dalszej części uzasadnienia Rada do Spraw Uchodźców przedstawiła wnioski z wnikliwej analizy deklaracji strony złożonych na etapie postępowania przed organem I instancji oraz postępowania odwoławczego stwierdzając, że występują w nich istotne rozbieżności i sprzeczności. To z kolei potwierdza, zdaniem organu, ich niską wiarygodność. Rada zwróciła uwagę na odmienność zeznań co do udziału w działaniach wojennych, co do zatrzymania i torturowania, wskazania miejsca zamieszkania. Podkreśliła, iż okoliczności dotyczące stanu zdrowia cudzoziemca oraz służby w organach bezpieczeństwa Iczkerii są nowe i pojawiły się dopiero na etapie postępowania odwoławczego na użytek procedury uchodźczej. Reasumując Rada do Spraw Uchodźców stwierdziła, że decyzja organu I instancji o uznaniu drugiego wniosku o nadanie K.M. statusu uchodźcy w RP za niedopuszczalny jest zasadna i trafna. Drugi wniosek cudzoziemca jest całkowicie tożsamy z pierwszym, jeśli chodzi o podmiot (ta sama osoba), przedmiot (nadanie status uchodźcy w RP) oraz identyczny stan faktyczny, gdyż badanie przeprowadzone przez obydwa organy jednoznacznie wykazały, że cudzoziemiec nie przedstawił żadnych istotnych nowych faktów, które nie byłyby badane w poprzednim postępowaniu, zaś zadeklarowane przez niego okoliczności - również jak i wcześniejsze wzajemnie sprzeczne i bezzasadne nie mogę być uznane na nowe przesłanki wskazujące na konieczność wzruszenia decyzji ostatecznej i ponownego rozpatrzenia sprawy, co do jej meritum. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Zarzucił ww. decyzjom naruszenie przepisów prawa materialnego oraz istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy: - art. 40 ust.1 i ust.2 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP poprzez stwierdzenie, że wniosek jest niedopuszczalny; - art.13 ust.1, art.15, art.97 ust.1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP poprzez ich niezastosowanie wobec stwierdzenia, że skarżący nie spełnia przesłanek do nadania statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej ani pobytu tolerowanego; - art.68 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP poprzez jego niezastosowanie; - art.80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej “k.p.a.") poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w szczególności: odmowę wiarygodności opinii psychologicznej, odmowę mocy dowodowej książeczce pracy, z której wynika, że w okresie [...].08.1992r. – [...].03.1993r. cudzoziemiec służył w organach bezpieczeństwa, odmowę wiarygodności zeznaniom, stwierdzenie, że powodem opuszczenia kraju pochodzenia i złożenia wniosku o status uchodźcy były względy ekonomiczne; - art.107 § 3 k.p.a. poprzez nie wskazanie przyczyn, z powodu których organ odmówił mocy dowodowej opinii psychologicznej załączonej do pisma z [...] lipca 2010r. i książeczce pracy oraz poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do wskazanych informacji o kraju pochodzenia, które stoją w oczywistej sprzeczności z ustaleniami organów zawartymi w uzasadnieniach decyzji wydanym w pierwotnym postępowaniu; - art.7, art.77 i art.78 k.p.a. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego, w szczególności nie uwzględnienie słusznego interesu strony, nie przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego pochodzenie blizn, nie przeprowadzenie badania psychologicznego w celu identyfikacji śladów, jakie wywarły traumatyczne przeżycia na psychice cudzoziemca, nie przesłuchanie Z.D. w charakterze świadka; - art.138 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy błędnej decyzji. Skarżący stwierdził, że jego sprawa powinna zostać raz jeszcze merytorycznie rozpoznana. Podniósł m.in., że przesłuchanie nie zostało prawidłowo przeprowadzone, ponieważ nie dopytano go o różne szczegóły, a następnie uczyniono z tego zarzut o lakoniczności zeznań. Ponadto wskazał, że jego niepełne zeznania wynikały z zaburzeń pamięci i koncentracji. Zdaniem skarżącego, z faktu późniejszego uzupełniania zeznań nie można postawić zarzutu o ich niskiej wiarygodności. W odpowiedzi na skargę Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga jest zasadna. Istota sporu sprowadza się do rozważania, czy w rozpoznawanej sprawie organy administracji mogły zdecydować o umorzeniu postępowania w sprawie o nadanie statusu uchodźcy. Podstawą prawną umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem skarżącego z dnia [...] kwietnia 2010r. jest art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, wobec czego rozstrzygnięciu podlega to, czy organy administracji orzekające w sprawie mogły uznać wniosek cudzoziemca za niedopuszczalny z tego względu, że skarżący wystąpił z nowym wnioskiem o nadanie statusu uchodźcy, podczas gdy organ odmownie rozpatrzył już takie żądanie, a nowy wniosek został oparty – zdaniem organu – na tych samych podstawach. Na wstępie powołać należy art. 40 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, zgodnie z którym – jeżeli organ prowadzący postępowanie stwierdzi, że wniosek jest niedopuszczalny, wydaje decyzję o umorzeniu postępowania z powodu niedopuszczalności wniosku. Zgodnie z ust. 2 pkt 2 tego artykułu – wniosek jest niedopuszczalny, gdy po otrzymaniu decyzji ostatecznej o odmowie nadania statusu uchodźcy wnioskodawca złożył wniosek oparty na tych samych podstawach. W takim przypadku zgłoszony wniosek nie prowadzi do merytorycznego rozpoznania sprawy ale formalnego zakończenia postępowania. Jest on, według ustawy, niedopuszczalny, a jego nieskuteczność wynika z nadużycia procedury przez cudzoziemca. Kwestię wyjaśnienia pojęcia złożenia nowego wniosku "opartego na tych samych podstawach" należy interpretować zgodnie z treścią art. 32 ust. 3 i 4 Dyrektywy Rady 2005/85/WE z 1 grudnia 2005r. w sprawie ustanowienia minimalnych norm dotyczących procedur nadawania i cofania statusu uchodźcy w Państwach Członkowskich (Dz.U.UE.L.05.326.13) – kolejny wniosek o udzielenie azylu jest poddawany najpierw wstępnemu rozpatrzeniu co do tego, czy po wycofaniu uprzedniego wniosku lub po podjęciu w sprawie tego wniosku decyzji, o której mowa w ust. 2 lit. b) niniejszego artykułu, zaistniały lub zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe elementy lub informacje odnoszące się do rozpatrzenia możliwości uzyskania przez niego statusu uchodźcy na mocy dyrektywy 2004/83/WE (ust. 3). Jeżeli po wstępnym rozpatrzeniu, o którym mowa w ust. 3 niniejszego artykułu, zaistniały lub zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe elementy lub informacje, znacznie zwiększające prawdopodobieństwo spełniania przez wnioskodawcę warunków statusu uchodźcy na mocy dyrektywy 2004/83/WE, wniosek jest rozpatrywany dalej zgodnie z rozdziałem II (ust. 4). Łatwo zauważyć, że dyrektywa nie formułuje wymogów uzasadniających traktowanie danego wniosku jako identycznego względem wniosku złożonego wcześniej. Nie może jednak budzić wątpliwości, że reguła zakładająca brak merytorycznego rozpatrywania, czy wnioskodawca spełnia warunki nadania statusu uchodźcy i czy może podlegać wydaleniu odnosić można do sytuacji oczywiście jednoznacznych, gdy wnioskodawca powołuje się na dokładnie te same okoliczności, które podlegały już badaniu, a ponadto w sposób oczywisty da się ustalić, że sytuacja w kraju pochodzenia cudzoziemca nie uległa zmianie w stosunku do tej, którą analizował organ w poprzednim postępowaniu. Podkreślić przy tym należy, że na etapie wstępnego rozpatrzenia nowego wniosku o nadanie statusu uchodźcy nie można oceniać wiarygodności podstaw wskazanych przez skarżącego, co organ uczynił w rozpoznawanej sprawie i to w sposób bardzo obszerny. Organ, uzasadniając rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny, zwrócił uwagę na odmienność zeznań wnioskodawcy, co do udziału w działaniach wojennych, co do zatrzymania i torturowania, wskazania miejsca zamieszkania, co do informacji z Internetu o kuzynie S. Stwierdził, że występują w nich istotne rozbieżności i sprzeczności, a to z kolei potwierdza, zdaniem organu, ich niską wiarygodność. Ponadto organ wskazał że okoliczności dotyczące stanu zdrowia cudzoziemca oraz służby w organach bezpieczeństwa I. są nowe i pojawiły się dopiero na etapie postępowania odwoławczego, na użytek procedury uchodźczej. Tymczasem organ rozpoznając nowy wniosek skarżącego winien ograniczyć się jedynie do zbadania, czy nowy wniosek został oparty na tych samych podstawach, co pierwotny. Podkreślenia wymaga, że na tym etapie organ ocenia zatem jedynie tożsamość przesłanek. Z zestawienia pierwszego i drugiego wniosku o nadanie statusu uchodźcy nie wynika, że w niniejszej sprawie nastąpiła całkowita tożsamość podstaw obu wniosków. Wbrew twierdzeniom organu, powyższe nie przesądza kwestii wiarygodności strony w zakresie rozszerzenia okoliczności uzasadniających kolejny wniosek, nakłada natomiast na organ obowiązek merytorycznego rozważenia nowych okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja Rady do Spraw Uchodźców oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają powołane powyżej przepisy prawa materialnego wobec nieuprawnionego - na tle okoliczności faktycznych sprawy - uznania wniosku skarżącego za niedopuszczalny i na tej podstawie bezzasadnego umorzenia postępowania. Uchylenie wyżej wymienionych decyzji powinno doprowadzić do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o udzielenie ochrony. W nowym postępowaniu konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie weryfikacji okoliczności podnoszonych przez skarżącego (ponowne przesłuchanie cudzoziemca). Przy ocenie podstaw nadania skarżącemu statusu uchodźcy organ winien rozważyć także, czy zaistniały w sprawie nowe okoliczności (dotyczące sytuacji w kraju pochodzenia) wpływające na uzyskanie przez cudzoziemca statusu uchodźcy. Powyższe wymaga zatem ponownego merytorycznego rozpoznania i wydania rozstrzygnięcia adekwatnego do poczynionych ustaleń. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c oraz art.135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Sąd orzekł jak w sentencji wyroku uchylając zaskarżone decyzje organów obu instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art.250 p.p.s.a. i §18 ust.1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2002r.,Nr 163, poz.1348 ze zm.).