V SA/Wa 1508/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska (spr.), Sędzia WSA Irena Kudiura, Asesor WSA Piotr Kraczowski, , Protokolant K. M., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2007 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych Uchyla zaskarżoną decyzję Przedmiotem skargi z 12 października 2006 r. wniesionej przez R.S. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 nr [...] utrzymującą w mocy decyzję nr [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lipca 2006 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia 5 maja 2005 r. zainteresowany złożył m.in. wniosek o umorzenie jego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych motywując trudną sytuacją materialną swej rodziny oraz trudnościami w prowadzeniu działalności gospodarczej. Decyzją nr [...] z [...] lipca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, iż w przypadku dłużnika nie występuje całkowita nieściągalność, gdyż jest właścicielem nieruchomości, na których istnieje możliwość zabezpieczenia zobowiązań przez ustanowienie hipoteki przymusowej. Ponadto Zakład wskazał, iż trudna sytuacja rodziny dłużnika wynikająca z faktu, że zobowiązany nie pracuje nie może stanowić wyłącznie podstawy umorzenia. W ocenie organu ze względu na brak przeciwwskazań do zatrudnienia nie można przesądzać o braku perspektywy na poprawę sytuacji przyszłości i tym samym odzyskania zdolności podjęcia spłaty zadłużenia przez zainteresowanego. Organ rentowy zaznaczył, iż zadłużenie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym poprzez zajęcie rachunku bankowego. Pismem z [...] lipca 2006 r. R. S. wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż decyzja Zakładu opiera się na błędnej ocenie stanu faktycznego jego sprawy. Zainteresowany wskazał, iż dochody z prowadzonego przez niego gospodarstwa rolnego nie wystarczają na utrzymanie jego rodziny. Ponadto wnioskodawca zaznaczył, iż utrzymanie w mocy decyzji co do odmowy umorzenia należności z tytułu składek i kontynuowanie postępowania egzekucyjnego narusza podstawy utrzymania jego rodziny. Dłużnik wskazał, iż prowadzenie egzekucji wobec niego pozbawiło go dostępu do dopłat bezpośrednich, co doprowadziło do zmniejszenia przez niego nakładów na gospodarstwo rolne, a w rezultacie odbiło się negatywnie w czasie klęski suszy. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, iż wszczęte wobec niego postępowanie egzekucyjne uniemożliwia zamknięcie jego rachunku bankowego, a w związku z tym spowoduje narastanie jego zadłużenia wobec banku z tytułu prowizji za prowadzenie rachunku. Wnioskodawca wskazał także, iż w dniu [...] lipca 2006 r. w trakcie prac rolniczych uległ wypadkowi [...]. Decyzją nr [...] z [...] września 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Zakładu z dnia [...] lipca 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w przypadku wnioskodawcy brak jest całkowitej nieściągalności, gdyż zobowiązany jest właścicielem nieruchomości w postaci domu mieszkalnego, działki budowlanej, gruntów rolnych oraz lasu, które mogą być przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego zobowiązań. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uznał, iż nie występuje ważny interes zobowiązanego. Organ rentowy zaznaczył, iż zobowiązany nie może podnosić argumentów w postaci braku dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej jako okoliczności przemawiającej za umorzeniem składek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż zainteresowany posiada pięciosobową rodzinę, której podstawą utrzymania jest dochód z prowadzonego gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. W ocenie wierzyciela fakt suszy oraz wypadek, w wyniku którego dłużnik doznał [...] nie mogą być wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku dłużnika. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, iż zainteresowany jako osoba młoda pomimo czasowej utraty sprawności ma perspektywy poprawy swojej sytuacji finansowej w przyszłości. W związku z powyższym organ rentowy podtrzymał decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2006 nr [...] R. S. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie prawa do umorzenia zobowiązań z tytułu zaległych składek ze względu na ważny interes zobowiązanego. określonego w art. 3 ust.1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r., w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ). Zainteresowany wskazał, iż treści jego wniosków kierowanych do ZUS jak i z ustaleń dokonanych przez ZUS wynika, iż dochód z prowadzonego przez niego gospodarstwa oraz pomoc socjalna jaką otrzymuje jego żona od państwa nie wystarcza na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych jego rodziny. Ponadto dłużnik zaznaczył, iż otrzymuje doraźną pomoc od swego ojca. Skarżący wskazał również, iż wskutek klęski suszy deklarowana pomoc państwa dla gospodarstw dotkniętych suszą, w przypadku przeznaczenia tych środków na spłatę zadłużenia wobec ZUS, może nie być w stanie zakupić nowego materiału siewnego i środków agrotechnicznych, a tym samym będzie zmuszony pozostawić większość ziemi ornej jako ugór. Zainteresowany zaznaczył, iż wypadek jakiemu uległ w dniu [...] lipca 2006 r. w wyniku którego doznał [...] uniemożliwia mu podjęcie pracy, oraz wyraził wątpliwość czy rehabilitacja doprowadzi do pełnej sprawności [...] Skarżący zarzucił również naruszenie przez organy jego interesu prawnego poprzez odmowę udzielenia ustawowych uprawnień do umorzenia zobowiązań z tytułu składek, w tym uzależnianie ustawowych uprawnień od wieku. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu ubezpieczeń Społecznych wniósł o odrzucenie skargi. W uzasadnieniu swego stanowiska Prezes ZUS szczegółowo przedstawił sytuację skarżącego, wskazując, iż głównym źródłem dochodu skarżącego jest gospodarstwo rolne oraz zasiłek rodzinny w wysokości 230 zł, a także pomoc rodziców. Skarżący posiada troje dzieci w wieku [...] lat. Dom skarżącego stanowi budynek w stanie surowym, w którym brak łazienki. Budynek jest ogrzewany drewnem z lasu skarżącego. Miesięczne opłaty za prowadzenie domu wynoszą około 350-400 zł, które opłaca ojciec skarżącego. Dzięki prowadzeniu gospodarstwa rolnego rodzina skarżącego ma podstawowe produkty spożywcze. Ojciec zobowiązanego pobiera świadczenie emerytalne z ZUS zaś matka skarżącego z KRUS. Trzecia część ich dochodów przeznaczona jest na leki oraz leczenie. Dom jak i budynki gospodarcze wymagają remontów. Zobowiązany zalega ze składką na kanalizację w wysokości [...] zł., posiada zadłużenie w PKO SA w [...] w wysokości około 3 tysięcy złotych. W [...] około 8 tys. złotych pod zastaw polisy oraz u osób fizycznych około 5 tys. złotych. Dłużnik jest właścicielem nieruchomości położonych w [...] działek nr [...] o pow. 2.14 ha, oraz KW [...] nr działki [...] o pow. 0,88 ha brak wpisów, a także nieruchomości wpisanych do KW [...] oraz KW [...] będących w migracji. W ocenie organu podane okoliczności nie mogą być wystarczającą przesłanką pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Prezes Zakładu wskazał, iż zobowiązany jest osobą młodą i pomimo czasowej utraty sprawności organizmu ma perspektywy poprawy swej sytuacji finansowej w przyszłości w związku z powyższym wniosek o oddalenie skargi jest w pełni uzasadniony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd uwzględnił okoliczności, które nie zostały w niej podniesione. Możliwość taką stwarza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sąd stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 123 ustawy z dnia13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych(Dz. U. Nr 137,poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s.") w sprawach uregulowanych tą ustawą, a do takich należy umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) dalej: "k.p.a.", chyba że ustawa stanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 tegoż Kodeksu stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Stosownie zaś do art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji Zakładu w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie budzi zatem wątpliwości, iż w sprawach umarzania należności decyzje wydawane są przez dwa różne organy, tj. w pierwszej instancji - Zakład, a następnie przez Prezesa Zakładu. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w tym przypadku (odmiennie niż przy decyzjach podejmowanych przez np. ministra) ma ten skutek, że sprawa podlega rozpatrzeniu przez inny organ. W sprawie niniejszej decyzję organu pierwszej instancji podpisała z upoważnienia Prezesa Zakładu dyrektor oddziału Zakładu Z. R. Organem pierwszej instancji był jednakże Zakład. Zgodnie zaś z art. 73 ust. 1 u.s.u.s. Prezes Zakładu kieruje Zakładem i reprezentuje go na zewnątrz. Ta sama osoba - pracownik organu pierwszej instancji, podpisała również decyzję wydaną po rozpatrzeniu sprawy przez inny organ (Prezesa Zakładu) ponownie rozpatrujący sprawę w postępowaniu, do którego stosuje się przepisy o postępowaniu odwoławczym. W rezultacie ta sama osoba podpisała obie wydane w niniejszej sprawie decyzje, pochodzące od różnych organów. Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. W świetle tego przepisu Z. R. nie mogła zatem podpisać decyzji w imieniu Prezesa Zakładu, działającego jako organ ponownie rozpatrujący sprawę. Wydanie decyzji ostatecznej, z upoważnienia organu, przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27 k.p.a., stanowi przesłankę wznowienia postępowania przewidzianą w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Zdaniem Sądu przesłanka ta wystąpiła w niniejszej sprawie. Całkowicie chybione i zbędne jest wskazanie Prezesa Zakładu w nagłówku decyzji organu pierwszej instancji, skoro nie jest on organem podejmującym tę decyzję. Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Wynikające z opisanych błędów naruszenie tego przepisu nie miało jednakże istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ z treści decyzji wynika, ze podjęte zostały przez właściwe organy. Trudno jednak nie odnieść wrażenia, że w sprawie niniejszej Oddział Zakładu w [...], nie rozróżnia postępowania, jakie prowadzi jako organ orzekający - Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz prowadzonego z upoważnienia innego organu - Prezesa Zakładu. Zaskarżona decyzja podpisana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu, Dlatego też przedwczesną jest wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny istnienia przesłanek umorzenia należności obciążających skarżącego oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło wyłącznie z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Zakładu, uwzględniającej zalecenia Sądu. Zasady prowadzenia postępowania odwoławczego wymagają przy tym nie tylko dokonania kontroli postępowania organu pierwszej instancji (Zakładu), ale też ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez skarżącego okoliczności i zarzutów dotyczących istoty sprawy. Na zakończenie rozważań Sąd zauważa, iż szeroko opisana w odpowiedzi na skargę sytuacja skarżącego powinna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił tę decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.