V SA/Wa 152/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec – Kudiura, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J.P. – A.s.c. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz J. P. – A. s.c. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmawiające skarżącemu J. P. prowadzącemu działalność gospodarczą przywrócenia terminu na złożenie wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okres styczeń – listopad 2008 r. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym: Pismem z dnia [.,.] stycznia 2009 r. J. P. zwrócił się do Prezesa PFRON o przywrócenie terminu do złożenia dokumentów dot. refundacji składek za okres od stycznia do listopada 2008 r. Wniosek uzasadnił wskazując, że pomimo "dwóch prób logowania druki zostały zarejestrowane tylko "w edycji"". Dnia [...] marca 2009 r. Prezes Zarządu PFRON wydał postanowienie, którym odmówił przywrócenia terminu na złożenie wniosków. Postanowienie to zostało uchylone przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 r., ze względu na skierowanie postanowienia organu I instancji do spółki cywilnej A. a nie do J. P., czyli do niewłaściwego adresata oraz wobec niewyjaśnienia przez organ orzekający dlaczego uznał, że wyjaśnienia strony nie spełniają przesłanek wymienionych w art. 58 K.p.a. Po ponownym wszczęciu i przeprowadzeniu postępowania Prezes Zarządu PFRON postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. odmówił przywrócenia terminu wskazując, że wnioskodawca wbrew obowiązującym przepisom nie przekazał do PFRON wniosków o wypłatę refundacji składek za okres styczeń-listopad 2008 r. w terminie, tj. do ostatniego dnia miesiąca w którym upłynął termin do opłacenia składek. Wskazał , że J. P. dnia [...] września 2008 r. przekazał do Funduszu za pośrednictwem Poczty Polskiej pismo z prośbą o zwrot składek za okres od stycznia do sierpnia 2008 r. oraz informację o problemach z certyfikatem. W odpowiedzi na to pismo PFRON poinformował beneficjenta, że został zarejestrowany w Systemie Obsługi Dofinansowań Refundacji jako beneficjent ubiegający się o refundację składek. W październiku 2008 r. wnioskodawca wygenerował certyfikat umożliwiający mu wysyłanie wniosków za pomocą SODIR oraz wypełnił druki Wn-U za okres od stycznia do października 2008 r. Strona powołała się na fakt, że wprowadziła do systemu elektronicznego dokumenty za okres od stycznia do listopada 2008 r. w przewidzianym prawem terminie i po ukazaniu się na ekranie monitora komunikatu "Dziękujemy, wniosek został wysłany" oczekiwała na wypłatę refundacji. Prezes PFRON stwierdził, że komunikat taki mógł się pojawić tylko w przypadku wysłania dokumentów, które następnie zostałyby zweryfikowane merytorycznie i rachunkowo, co nie miało miejsca. W przypadku pozostania dokumentów ze statusem "do edycji" beneficjent mógł zobaczyć na ekranie komunikat "Zapis dokumentu zakończony sukcesem". Organ podniósł, że wnioskodawca po wprowadzeniu dokumentów do systemu powinien był sprawdzić, czy wniosek został prawidłowo wysłany. Podkreślił, że wnioskodawca miał możliwość skorzystania przed utworzeniem wniosków z podręcznika użytkownika SODIR dostępnego na stronie internetowej Funduszu, mógł również przekazać wniosek o wypłatę refundacji składek w formie pisemnej za pośrednictwem poczty. Rozpoznając sprawę na skutek zażalenia wniesionego przez J.P. Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. utrzymał w mocy postanowienie Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...] sierpnia 2009 r. W uzasadnieniu postanowienia Minister Pracy i Polityki Społecznej wyjaśnił, że beneficjent nie złożył wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do listopada 2008 r. w terminie przewidzianym w §3 ust.1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz. Nr 240,poz/1754 ze zm.). Dokumenty zostały przekazane do Funduszu pocztą przy piśmie z dnia [...] stycznia 2009 r. Następnie po przytoczeniu przesłanek warunkujących przywrócenie terminu określonych w art.58 K.p.a., Minister stwierdził, że samo wniesienie prośby nie stanowi przesłanki umożliwiającej przywrócenie terminu, a strona nie uprawdopodobniła, że zwłoka w terminie nastąpiła bez jej winy. Wyjaśnił, że przed utworzeniem wniosków wnioskodawca mógł skorzystać z instrukcji przekazanej przez PFRON w piśmie z dnia [...].09.2008 r. oraz z podręcznika użytkownika SODIR umieszczonego na stronie internetowej Funduszu. Stwierdził, że opóźnienie w przekazaniu dokumentów z przyczyn technicznych, wobec możliwości przesłania ich w formie pisemnej za pośrednictwem poczty świadczy o braku staranności w działaniu , a więc o szeroko rozumianej winie strony, a okoliczności przedstawione przez stronę w toku postępowania nie spełniają obiektywnego kryterium przeszkody "nie do przezwyciężenia". Podkreślił, że w trzech różnych pismach strona podała trzy różne treści komunikatów, które miały ukazać się na ekranie monitora po elektronicznym wypełnieniu dokumentów. Wyjaśnił, iż fakt, że strona zapisała dokumenty w systemie nie oznacza jeszcze ich wysłania, a z dokumentacji nadesłanej przez Fundusz , czyli z wydruku logowania wynika, że dokumenty zostały utworzone w dniu [...] listopada i [...] grudnia 2008 r. i pozostały w systemie ze statusem "do edycji", nie wynika natomiast aby zostały wysłane. Na powyższe postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej J. P. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił, że zostało wydane z naruszeniem przepisów art.57 i 58 K.p.a. poprzez przyjęcie, że nie został złożony przez wnioskodawcę wniosek w formie elektroniczne oraz art. 7 K.p.a. poprzez przyjęcie błędnych ustaleń i nieuwzględnienie słusznego interesu strony. W motywach skargi skarżący podniósł, że przyczyną "zahamowania drogi wniosku i pozostawienia go bez zarejestrowania" było zawieszanie się systemu. Podkreślił, że dochował należytej staranności przy wysyłaniu wniosku drogą elektroniczną i sprawdzając rezultat wysłania. Powołując się na treść przepisu art.57§5 K.p.a. stwierdził, że termin uważa się za zachowany jeżeli przed jego upływem pismo zostało wysłane w formie dokumentu elektronicznego, dla zachowania terminu wystarczy wysłanie dokumentu, a nie jego wpływ do organu. W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). W tym zakresie działalności sądów administracyjnych mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja/postanowienie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej/jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie z art.133 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.Nr 153, poz.1270ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Zgodnie z art. 145 §1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla decyzję w całości lub w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jeżeli zachodzą określone w art. 156 K.p.a. przyczyny nieważności decyzji sąd stwierdza nieważność decyzji. Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie winno być uchylone, jednak z innych przyczyn niż wskazane w skardze. W rozpoznawanej sprawie Sąd dopatrzył się naruszenia przez organy orzekające przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy . Jak prawidłowo ustaliły organy orzekające w sprawie, wnioskodawca J.P. prowadzący działalność gospodarczą w ramach spółki cywilnej A. nie złożył w terminie wniosków o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia do listopada 2008 r. Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 25 a ust.5 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. nr 123, poz.776 ze zm.), przywoływanej dalej jako ustawa o rehabilitacji, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych refunduje osobie niepełnosprawnej prowadzącej działalność gospodarczą obowiązkowe składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe do wysokości odpowiadającej wysokości składki, której podstawą wymiaru jest kwota stanowiąca 60 % przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, pod warunkiem terminowego opłacenia tych składek w całości. Przepis art.25d ust.4 pkt 1 ustawy o rehabilitacji nałożył na Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego obowiązek określenia, w drodze rozporządzenia szczegółowego trybu przekazywania oraz rozliczania refundacji składek na ubezpieczenia społeczne. Minister Pracy i Polityki Społecznej dnia 13 grudnia 2007 r. wydał rozporządzenie w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 240, poz.1754) zwane dalej rozporządzeniem. §3 ust.1 tego rozporządzenia stanowił między innymi , że osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa informacje i część I wniosku w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie natomiast z §4 ust.1 rozporządzenia osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą zobowiązana była w terminie 30 dni przed dniem przekazania po raz pierwszy informacji i wniosku przesłać do PFRON w formie dokumentu pisemnego określone dane wnioskodawcy oraz kopie dokumentów wymienionych w rozporządzeniu. §8 rozporządzenia przewidywał możliwość przywrócenia terminów do złożenia informacji i części I wniosku, nie przewidywał natomiast możliwości przywrócenia terminu do przekazania dokumentów i informacji wymienionych w §4. Rozporządzenie w brzmieniu wyżej opisanym obowiązywało do dnia 10 grudnia 2008 r. Rozporządzenie to zostało zmienione rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 listopada 2008 r. (Dz.U.Nr 207,poz.1304). Wprowadzone zmiany obowiązują od dnia 11 grudnia 2008 r. Od dnia wejścia w życie zmian rozporządzenia osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą nie ma obowiązku składania dokumentów w Funduszu na 30 dni przed złożeniem pierwszego wniosku o refundację. Zgodnie z §3 ust.4 zmienionego rozporządzenia osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa wniosek o symbolu Wn-U-G w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne, zgodnie z przepisami o systemie ubezpieczeń społecznych i wraz z pierwszym wnioskiem składa określone informacje i dokumenty (§4ust.3). §8 zmienionego rozporządzenia stanowi między innymi , że termin do złożenia wniosku o wypłatę refundacji przywraca się na prośbę wnioskodawcy, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Ponadto w §2 ww. rozporządzenia zmieniającego zapisano, że w przypadku osoby niepełnosprawnej wykonującej działalność gospodarczą: 1) dokument pisemny potwierdzający dane, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia w dotychczasowym brzmieniu, lub 2) wniosek o symbolu Wn-U oraz informację o symbolu INF-U-G, o opłaconych składkach na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia do października 2008 r. w dotychczasowym brzmieniu - przekazane do Funduszu do dnia 31 grudnia 2008 r. uznaje się za skutecznie złożone. Tym samym z urzędu "przywrócono termin" do złożenia wniosków za 2008 r. i umożliwiono złożenie takich wniosków do końca 2008 r. Stosownie do wyżej omówionych przepisów przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji może zostać dokonane w oparciu o przepis art.58 Kodeksu postępowania administracyjnego, a także na podstawie przepisu § 8 rozporządzenia. W art.58 K.p.a. ustanowione zostały 4 przesłanki przywrócenia terminu. Pierwsza przesłanka to uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku winy w uchybieniu terminu; druga to wniesienie wniosku o przywrócenie terminu; trzecia to dochowanie 7 dniowego terminu do wniesienia wniosku, przy czym termin ten zaczyna biec dopiero od ustania przeszkody i czwarta przesłanka to dopełnienie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, tej czynności dla której był ustanowiony termin. W §8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz.U.Nr 240 poz.1754) ustanowione zostały dwie przesłanki przywrócenia terminu: pierwsza to uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu, druga to wniesienie wniosku przez osobę zainteresowaną. Te dwie przesłanki są identyczne jak przesłanka pierwsza i druga z art.58 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oceniając przesłanki przywrócenia terminu organ orzekający stwierdził, że strona nie uprawdopodobniła , że zwłoka w terminie nastąpiła bez jej winy, gdyż nawet niedochowanie należytej staranności stanowi okoliczność zawinioną. Opóźnienie złożenia dokumentów z przyczyn technicznych wobec możliwości przesłania ich w formie pisemnej za pośrednictwem poczty świadczy o braku należytej staranności w działaniu strony. Należy wskazać, że organy orzekające dokonały oceny możliwości przywrócenia terminu pod kątem spełnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminowi, spełnienie której to przesłanki warunkuje przywrócenie terminu zarówno na podstawie art.58 K.p.a. jak i §8 rozporządzenia. Sąd podzielił stanowisko Ministra Pracy i Polityki Społecznej wyrażone w zaskarżonym postanowieniu , w tym zakresie , w którym organ stwierdził że nie można uznać, że strona nie ponosi winy w uchybieniu terminowi oraz, że dołożyła wszelkiej staranności w dopełnieniu czynności, od których zależało uzyskanie refundacji. Należy wskazać, że przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne jeżeli strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. O braku winy można mówić tylko przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W konsekwencji brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.(v: B.Adamiak, J.Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck 2006 r. str.335). W rozpoznawanej sprawie w strona przez kilka miesięcy miała problemy z wysłaniem wniosków o refundację drogą elektroniczną. Mając problemy powinna była skorzystać z dostępnego na stronie internetowej Funduszu podręcznika wypełniania wniosków oraz upewnić się czy którykolwiek z wniosków został skutecznie wysłany. Sprawdzenie prawidłowości wysłania wniosków było szczególnie istotne w sytuacji gdy, jak strona wskazała we wniosku o przywrócenie terminu, "mimo dwóch prób logowania i wygenerowania druki zostały zarejestrowane tylko w "edycji", co wskazywało na to, że nie zostały wysłane. W takiej sytuacji niepodjęcie próby natychmiastowego wyjaśnienia czy wnioski zostały prawidłowo wysłane wyklucza przyjęcie braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosków o refundację. Przechodząc do przyczyny uchylenia zaskarżonego postanowienia należy wskazać, że ( co wynika między innymi z uzasadnienia postanowienia Prezesa Zarządu PFRON z dnia [...].08.2009 r.) J. P. dnia [...] września 2008 r. przekazał do Funduszu za pośrednictwem Poczty Polskiej pismo z prośbą o zwrot składek za okres od stycznia do sierpnia 2008 r. oraz informację o problemach z certyfikatem. W przypadku otrzymania wniosku o zwrot składek, PFRON był zobowiązany wniosek ocenić w pierwszej kolejności pod względem formalnym i przypadku stwierdzenia, że nie czyni zadość wymaganiom określonym w przepisach prawa, stosownie do art.64 §2 K.p.a. wezwać wnioskodawcę do usunięcia braków poprzez złożenia wniosków na odpowiednich formularzach, w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. Wymogi formalne podania ( tu wniosku o wypłatę refundacji) określone zostały w art.63 §2 Kpa. Zgodnie z przepisami tego artykułu podanie powinno być wniesione w formie pisemnej lub innych formach określonych w art.63 §1 K.p.a. Podanie powinno zawierać wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie, powinno być podpisane przez wnoszącego oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. W rozpoznawanej sprawie przepisami szczególnymi, do których odsyła przepis art.63§2 K.p.a. są przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2007 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 240, poz.1754), określające wzory wniosku o wypłatę refundacji. Zaniechanie powyższych czynności stanowiło naruszenie przepisu art. 64§2 K.p.a. które mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Rozpoznając sprawę ponownie, organ orzekający w pierwszej kolejności rozpozna , z uwzględnieniem powyższych uwag, wniosek skarżącego o wypłatę refundacji składek złożony w formie pisemnej we wrześniu 2008 r., a następnie ponownie rozpozna wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o refundację składek w zakresie w jakim wniosek ten będzie aktualny po rozpoznaniu wniosku z września 2008 r. Mając powyższe okoliczności na uwadze i działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art.200 p.p.s.a.