V SA/Wa 1523/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz-Wóltańska, Sędzia WSA - Jagoda Smołucha (spr.), , Protokolant referent - Patrycja Młynarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2024 r. sprawy ze skargi E. S. na informację Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 9 maja 2024 r. nr OR10-84050-OR1000994/23 w przedmiocie pozostawienia wniosku o ponowną ocenę przedsięwzięcia bez rozpatrzenia 1. stwierdza, że ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa; 2. zasądza od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej E. S. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. nakazuje ściągnąć od Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie brakującą kwotę 100 (sto) złotych tytułem nieuiszczonej części wpisu od skargi. Przedmiotem skargi E.S. (dalej: "strona", "skarżąca") jest informacja Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Podlaskiego Oddziału Regionalnego (dalej: "Agencja", "organ") z 9 maja 2024 r. nr OR10-84050-OR1000994/23 o pozostawieniu wniosku o ponowną ocenę przedsięwzięcia bez rozpatrzenia. Informacja została wydana w następującym stanie sprawy. 22 grudnia 2023 r. skarżąca złożyła do wniosek o objęcie wsparciem w ramach naboru: Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu (A 1.4.1.); Działania 5. Wymiana pokryć dachowych z materiałów szkodliwych dla zdrowia lub środowiska w gospodarstwach rolnych, w ramach inwestycji koordynowanych przez MRiRW finansowanych ze środków planu rozwojowego Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). W informacji o nieobjęciu przedsięwzięcia wsparciem z 19 kwietnia 2024 r. znak OR10-84050-OR1000994/23 Agencja wyjaśniła, że przedsięwzięcie nie podlega wsparciu, ponieważ skarżąca nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników jako rolnik. Organ ustalił, że w bazie KRUS skarżąca jest ubezpieczona od 1 stycznia 2014 r. jako rolnik - małżonek oraz że od 2010 roku nie składała wniosków o płatności bezpośrednie. W piśmie z 25 kwietnia 2024 skarżąca wniosła o ponowną ocenę przedsięwzięcia wskazując, że od 1 stycznia 2014 r. podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników jako małżonek rolnika współwłaściciel i powołała się na definicję rolnika wynikającą z art. 6 i art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Podała, że od 2006 r. prowadzi działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym, przy czym od zawarcia 10 kwietnia 2010 r. związku małżeńskiego prowadzi tę działalność na własny rachunek z małżonkiem J.S.. Skarżąca podała, że od 26 maja 2006 r. posiada własne gospodarstwo rolne oraz że do dnia zawarcia związku małżeńskiego miała nadany numer w ewidencji producentów rolnych i składała wnioski o przyznanie płatności na działki będące jej własnością. Po zawarciu małżeństwa, zgodnie z obowiązującym wówczas art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, jej numer EP został zawieszony. Konsekwencją zawieszenia jej numeru było to, że od 2010 r. wnioski o przyznanie płatności składa jej mąż, mający numer EP, na wszystkie działki będące przedmiotem odrębnej własności małżonków. Skarżąca podała, że ze względu na wymóg z § 3 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 29 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia na wymianę pokryć dachowych z materiałów szkodliwych dla zdrowia lub środowiska w gospodarstwach rolnych w ramach KPOiZO jej mąż nie składał wniosku o przyznanie pomocy, ponieważ nie spełniał tego wymogu. W piśmie z 9 maja 2024 r. znak OR10-84050-OR1000994/23 Agencja poinformowała stronę o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku o ponowną ocenę przedsięwzięcia. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że zgodnie z § 5 pkt. 4 Regulaminu wniosek o ponowną ocenę przedsięwzięcia zawiera w szczególności: 1) wskazanie kryteriów wyboru przedsięwzięć, o których mowa w § 6, z oceną których nie zgadza się wnioskodawca z uzasadnieniem lub 2) wskazanie nieprawidłowości lub błędów, które wystąpiły w procesie oceny przedsięwzięcia. Organ powołał się na treść art. 7 ust. 1 oraz art. 5 i art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Według organu osoba ubezpieczona z mocy ustawy jako małżonek rolnika nie spełnia kryterium, o którym mowa w § 3 pkt 1 rozporządzenia MRiRW z dnia 29 sierpnia 2022 r. W konkluzji organ stwierdził, że wobec tego, iż wnioskodawczyni nie spełnia warunku przyznania pomocy, na podstawie § 5 pkt 8 regulaminu informuje o negatywnym wyniku ponownej oceny przedsięwzięcia. W skardze na informację z 9 maja 2024 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej informacji w całości. Ponadto na rozprawie skarżąca wniosła o zwrot kosztów sądowych. Skarżąca zarzuciła naruszenie § 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 29.08.2022 r. w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia na wymianę pokryć dachowych z materiałów szkodliwych dla zdrowia lub środowiska w gospodarstwach rolnych w ramach KPOiZO (Dz.U. poz. 1830 z późn. zm.) w związku art. 5 i 6 ustawy z dnia 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez uznanie, że ubezpieczenie strony jako rolnik - małżonek, nie jest tożsame z ubezpieczeniem jako rolnik. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu lub czynności administracji publicznej pod względem jego zgodności z prawem, czyli ustalenie czy organy orzekające w sprawie prawidłowo zinterpretowały i zastosowały przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W świetle art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Oceniając zaskarżoną informację według powyższych kryteriów sąd uznał, że skarga podlega uwzględnieniu, ponieważ ocena projektu została przeprowadzona w sposób naruszający prawo. W sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, dalej: "u.z.p.p.r.", przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 29 sierpnia 2022 r. w sprawie szczegółowego przeznaczenia, warunków i trybu udzielania wsparcia na wymianę pokryć dachowych z materiałów szkodliwych dla zdrowia lub środowiska w gospodarstwach rolnych w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększenia Odporności, dalej: "rozporządzenie" oraz "Regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z krajowego planu odbudowy i zwiększania odporności Inwestycja: A1.4.1. Inwestycje na rzecz dywersyfikacji i skracania łańcucha dostaw produktów rolnych i spożywczych oraz budowy odporności podmiotów uczestniczących w łańcuchu Część inwestycji: wymiana pokryć dachowych z materiałów szkodliwych dla zdrowia lub środowiska w gospodarstwach rolnych". W Rozdziale 2aa "Plan rozwojowy" u.z.p.p.r. wskazano, że instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji dokonuje wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z planu rozwojowego na podstawie przepisów właściwych dla realizacji określonej inwestycji lub jej części (art. 14lza ust. 3). W przypadku braku przepisów właściwych, o których mowa w ust. 3, do wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem stosuje się art. 14lzb-14lzf (art. 14lza ust. 4). Instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji przyjmuje regulamin wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z planu rozwojowego oraz podaje go do publicznej wiadomości, w szczególności na swojej stronie internetowej (art. 14lzb ust. 1). Niezwłocznie po dokonaniu oceny przedsięwzięć instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji informuje podmioty wnioskujące o objęcie wsparciem o wyniku oceny (art. 14lzd). Podmiotowi wnioskującemu o objęcie przedsięwzięcia wsparciem, w przypadku nieobjęcia przedsięwzięcia wsparciem, przysługuje wniosek o ponowną ocenę przedsięwzięcia (art. 14lze ust. 1). Wniosek o ponowną ocenę przedsięwzięcia zawiera w szczególności: 1) wskazanie kryteriów wyboru przedsięwzięcia, z których oceną podmiot, o którym mowa w ust. 1, się nie zgadza, wraz z uzasadnieniem lub 2) wskazanie nieprawidłowości lub błędów, które wystąpiły w procesie oceny przedsięwzięcia (art. 14lze ust. 3). W przypadku wniesienia wniosku po terminie lub niespełniającego wymogów, o których mowa w regulaminie wyboru przedsięwzięć do objęcia wsparciem z planu rozwojowego, instytucja odpowiedzialna za przeprowadzenie ponownej oceny przedsięwzięcia pozostawia wniosek o ponowną ocenę bez rozpatrzenia, o czym informuje podmiot, o którym mowa w ust. 1, pouczając go o możliwości wniesienia w tym zakresie skargi do sądu administracyjnego na zasadach określonych w art. 14lzf ust. 2 (art. 14lze ust. 4). Zgodnie z art. 14lzf ust. 1 i 2 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, do postępowania w zakresie wyboru przedsięwzięcia do objęcia wsparciem oraz ponownej oceny przedsięwzięcia nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, z wyjątkiem art. 24 oraz przepisów dotyczących doręczeń i sposobu obliczania terminów, które stosuje się odpowiednio. W przypadku ponownej negatywnej oceny przedsięwzięcia lub pozostawienia wniosku o ponowną ocenę przedsięwzięcia bez rozpatrzenia podmiot wnioskujący o objęcie przedsięwzięcia wsparciem może w tym zakresie wnieść skargę do sądu administracyjnego, zgodnie z art. 3 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) zwanej dalej: "p.p.s.a.". Przytoczone przepisy ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju znalazły analogiczne brzmienie w postanowieniach Regulaminu m.in. w powołanych przez organ w zaskarżonej informacji § 5 ust. 4 i 8 będących w zasadzie powtórzeniem treści zawartych w art. 14lze ust. 3 i 7 u.z.p.p.r. W rozpoznawanej sprawie organ dokonał nieprawidłowej oceny złożonego przez stronę wniosku o ponowną ocenę przedsięwzięcia, uznając, że nie spełnia ona wymogów określonych w § 3 rozporządzenia. Zgodnie z § 3 rozporządzenia, wsparcie może być udzielone osobie fizycznej, która podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2023 r. poz. 208, 337, 641 i 1429) jako rolnik lub której przyznano płatności bezpośrednie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 i 2727) lub o których mowa w przepisach ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. poz. 412 i 1530), w roku poprzedzającym rok złożenia wniosku o objęcie wsparciem lub w roku jego złożenia, jeżeli: 1) jest właścicielem lub współwłaścicielem budynku, na którym będzie wymieniane pokrycie dachu; 2) ma nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2022 r. poz. 203, 219 i 1270); 3) jest pełnoletnia. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne będące przedmiotem jej współposiadania, którego drugim współposiadaczem jest jej mąż i na którego został nadany numer identyfikacyjny producenta rolnego. Wnioskowana do objęcia pomocą wymiana pokrycia dachowego ma być zrealizowana na nieruchomości, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego będącego przedmiotem współposiadania skarżącej i jej małżonka, jednak stanowiącej przedmiot odrębnej własności skarżącej. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy: 1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny, 2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1 - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ilekroć w ustawie jest mowa o rolniku - rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast stosownie do art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przepisy ustawy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że ten małżonek nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym. Analiza powołanych wyżej przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników prowadzi do wniosku, że w przypadku gdy małżonek rolnika jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego to podlega ubezpieczeniu jako rolnik. Przepisy ustawy traktujące o prawach i obowiązkach rolnika odnoszą się w całej rozciągłości do obojga małżonków, będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego i prowadzących działalność rolniczą na wspólny rachunek, co oznacza, że obydwoje są rolnikami w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W wyroku z 21 czerwca 2016 r. sygn. I UK 219/15 Sąd Najwyższy stwierdził, że "jeżeli podstawowym źródłem utrzymania małżonków jest prowadzenie działalności rolniczej, to na każdym z nich spoczywa obowiązek współuczestniczenia przy prowadzeniu tej działalności (także przez pracę we wspólnym gospodarstwie rolnym). Takie relacje między małżonkami pozwalają przyjąć, że każde z nich współuczestniczy w prowadzeniu działalności rolniczej w jednakowym stopniu, wobec czego zasadą jest, że małżonek rolnika podlega ubezpieczeniu rolniczemu na takich samych warunkach jak rolnik, czyli w związku z prowadzeniem działalności rolniczej. Wynika to wprost z art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników". (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 czerwca 2023 r. sygn. akt V SA/Wa 427/23, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 października 2023 r. sygn. akt I GSK 1130/23). Stosownie do art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (dalej: ustawa o ewidencji), w przypadku małżonków oraz podmiotów będących współposiadaczami gospodarstwa rolnego nadaje się jeden numer identyfikacyjny temu z małżonków lub współposiadaczy, co do którego współmałżonek lub współposiadacz wyrazili pisemną zgodę albo nadaje się odrębny numer, jeżeli osoba wnioskująca prowadzi samodzielnie odrębne gospodarstwo rolne stanowiące zorganizowaną całość gospodarczą. Druga z wyżej wymienionych możliwości, tj. nadanie odrębnego numeru identyfikacyjnego wobec numeru gospodarstwa rolnego współmałżonka wnioskodawcy, została wprowadzona ustawą z dnia 23 października 2014 r. o zmianie ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. poz. 1872) i weszła w życie 1 stycznia 2015 r. Przedmiotowa ustawa nowelizująca została uchwalona w wyniku rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z 3 grudnia 2013 r., sygn. akt P 40/12 (Dz. U. z 2013 r. poz. 1537), w którym trybunał orzekł, że art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji w zakresie, w jakim nie przewiduje dopuszczalności nadania osobnych numerów identyfikacyjnych każdemu z małżonków, w sytuacji gdy istnieje między nimi rozdzielność majątkowa i posiadają odrębne gospodarstwa rolne jest niezgodny z art. 32 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji. Trybunał orzekł o odroczeniu mocy obowiązującej orzeczenia i wskazał na konieczność interwencji ustawodawcy w tym zakresie. Istotnym jest, także w kontekście niniejszej sprawy, że oprócz konieczności nadania nowego brzmienia art. 12 ust. 4 ustawy o ewidencji, Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że niezbędne jest zamieszczenie w ustawie przepisów, które będą przeciwdziałać nadużyciom, polegającym na pozornych lub sztucznych podziałach gospodarstw rolnych dla uzyskania nienależnych lub wyższych płatności, a w szczególności przyznanie kompetencji kontrolnych właściwemu organowi w trakcie postępowania o wpis do ewidencji i nadanie numeru ewidencyjnego, a także później, już po dokonaniu wpisu do ewidencji przy przyznawaniu konkretnych płatności. W wyroku z 21 stycznia 2020 r. sygn. akt I GSK 1506/19 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że tak długo, jak trwa małżeństwo i małżonkowie wspólnie prowadzą działalność rolniczą, posiadają oni status producenta rolnego, niezależnie od tego, że wpis do ewidencji producentów obejmuje tylko jednego z małżonków. Numer identyfikacyjny nadany temu małżonkowi, co do którego współmałżonek wyraził zgodę, identyfikuje bowiem producenta rolnego - małżonków. Mając na względzie zasadę proporcjonalności warunków, od których zależy udzielenie pomocy finansowej regulowanej rozporządzeniem, w odniesieniu do celów, które zrealizowanie tych wymogów ma zapewnić, w rozpoznawanej sprawie należy dokonać wykładni funkcjonalnej regulacji zawartej w §3 rozporządzenia wykonawczego, w ten sposób, że należy uznać za spełnione określone w tym przepisie warunki, dotyczące podlegania przez osobę, która wystąpiła o objęcie wsparciem, ubezpieczeniu społecznemu rolników jako rolnik oraz posiadania nadanego numeru identyfikacyjnego w trybie ustawy o ewidencji, także wówczas gdy wniosek o objęcie wsparciem został złożony przez małżonka rolnika, prowadzącego wspólnie z rolnikiem gospodarstwo rolne. Wobec powyższego, na podstawie art. 30c ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 14lzf ust. 3 zdanie trzecie u.z.p.p.r., sąd stwierdził, że ocena przedsięwzięcia została przeprowadzona w sposób naruszający prawo i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Agencję. O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o art. 200 i art. 223 § 2 p.p.s.a. Zasądzony na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego obejmuje uiszczoną przez nią część wpisu od skargi (100 zł). Natomiast pozostałą częścią nieuiszczonego wpisu, który w rozpoznawanej sprawie wynosił 200 zł (stosownie do § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi), sąd obciążył organ wobec uwzględnienia skargi.