V SA/Wa 1526/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Michał Sowiński po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. Sp. z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...]lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu należności celnych postanawia: odmówić D. Sp. z o.o. w P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. D. Sp. z o.o. z siedzibą w P. wnosząc skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] lipca 2009 r. wystąpiła z wnioskiem (sporządzonym na urzędowym formularzu PPPr.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż kapitał zakładowy Spółki wynosi [...] złotych, natomiast wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok to [...] złotych. Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, jednakże na koniec 2008 r. przyniosła ona skumulowaną stratę w wysokości – [...] złotych. Skarżąca wskazała, iż wpływ kryzysu na globalnym rynku finansowym i na produkcję przemysłową w Unii Europejskiej spowodował w Spółce spadek produkcji, zmniejszenie zatrudnienia i ostatecznie zakończenie działalności produkcyjnej. Strategia gospodarcza Spółki, zależy od polityki prowadzonej na szczeblu centralnym w [...] gdzie została podjęta decyzja, w ramach restrukturyzacji koncernu, o likwidacji deficytowej działalności polegającej na produkcji [...], w tym u Wnioskodawcy. Zainteresowana stwierdziła, iż jej sytuacja finansowa jest trudna, według stanu na dzień 31 grudnia 2008 r. skumulowane straty przewyższały połowę kapitałów. Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę o kontynuowaniu działalności, obecnie tylko handlowej i tylko w kraju. Aktualnie Spółka zagospodarowuje aktywa pozostałe po działalności produkcyjnej (podana w oświadczeniu o majątku wartość środków trwałych może być niższa z powodu cen rynkowych). Ponadto wyjaśniła, iż zatrudnienie w firmie spadło z [...] osób w grudniu 2007 roku i [...] osób w grudniu 2008 roku do [...] osób w sierpniu 2009 roku z czego [...] osób przebywa na urlopie macierzyńskim. Na koniec 2009 roku Spółka planuje zysk w kwocie [...] złotych. Wnioskodawca posiada rachunki bankowe w [...].: a) złotówkowy [...] złote (kredyt), b) w EUR ze stanem [...], c) w USD ze stanem [...], d) w GBP ze stanem [...] oraz w [...] a) złotówkowy ze stanem [...], b) w EUR ze stanem [...]. Postanowieniem z 18 listopada 2009 r., odmówiono skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, iż na rachunkach bankowych Spółki zgromadzone są środki finansowe w wysokości ponad [...] zł, co pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania i uiszczenie brakującej kwoty wpisu sądowego (z uwagi na fakt, iż przy wnoszeniu skarg w pierwszych sześciu sprawach Skarżąca spółka uiściła część wpisu). Zaznaczono też, iż oceny tej nie może zmienić fakt zaciągnięcia kredytu w wysokości [...] złotych oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej Spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 ma wynieść [...] zł. Podkreślono, iż konieczność spłacania kredytu bankowego nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Dalej zauważono, iż Spółka jako przedsiębiorca mający status osoby prawnej, prowadzącej działalność gospodarczą powinna w procedurze planowania wydatków, uwzględnić również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnych postępowań sądowych i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów na ten cel. Wskazano, iż z dokumentów znajdujących się w aktach sądowych (m.in. odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego według stanu na dzień 23 września 2009 r.) wynika, iż Spółka nie znajduje się w stanie upadłości, ani nie jest prowadzone wobec niej postępowanie układowe, zatrudnia obecnie [...] pracowników, posiada środki trwałe o łącznej wartości [...] zł, nie utraciła płynności finansowej oraz uzyskuje dochody z bieżącej działalności. Wyjaśniono też, iż wpis sądowy jest wydatkiem, który wiąże się z bieżącą działalnością strony i jako taki wpływa na wysokość strat finansowych ogółem, zatem winien być traktowany na równi z innymi wydatkami, które powinny zostać pokryte z bieżących dochodów. Pismem z 14 grudnia 2009 r. pełnomocnik strony skarżącej złożył sprzeciw na powyższe postanowienie z 18 listopada 2009 r. wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia w całości i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, iż twierdzenie takie świadczy o braku znajomości, aktualnego statusu ekonomicznego skarżącej. Podkreślił, iż dla zachowania płynności finansowej, chroniącej przed ogłoszeniem stanu niewypłacalności, Spółka drastycznie zamknęła sferę produkcji i dokonała zwolnienia 95% stanu załogi. Zarzucił, iż brak wiadomości z dziedziny ekonomiki przedsiębiorstw skutkował brakiem rozważenia, czy odmowa przyznania prawa pomocy nie będzie stanowiła przeszkody utrudniającej dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 258 § 1 p.p.s.a w związku z powierzeniem rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy referendarzowi sądowemu, z uwagi na brak stosownego doświadczenia oraz wiedzy z zakresu ekonomiki. W dalszej części sprzeciwu pełnomocnik zarzucił naruszenie art. 78 Konstytucji RP poprzez odmowę skarżącej prawa do sądu. W ocenie pełnomocnika kuriozalnym jest powoływanie postanowienia Sądu Apelacyjnego z 9 lipca 1992 r., sygn. I ACz 393/92 z uwagi na fakt, iż orzeczenie sądu apelacyjnego powstało w odmiennej sytuacji finansowej skarżącej jak i kondycji światowej gospodarki. Do sprzeciwu dołączono wezwanie skierowane do pełnomocnika Spółki przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie o sygn. akt: III SA/Gd 423/09, wzywające do przedłożenia odpisu zeznania podatkowego CIT-8 za ostatni rok obrotowy, wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy, z uwzględnieniem aktualnych sald rachunków i wysokości środków zgromadzonych na lokatach, bilansu oraz rachunku zysków i strat za ostatni rok obrotowy oraz dokumentów potwierdzających wysokość przychodu, kosztów uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres [...]). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270], dalej – p.p.s.a., – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie prawnej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) Określenie "gdy osoba prawna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPPr wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia z 18 listopada 2009 r. z uwzględnieniem zarówno obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca będzie zobowiązana ponieść w postępowaniu, jak i jej możliwości finansowych. W ocenie Sądu fakt zaciągnięcia kredytu przez skarżącą w wysokości [...] zł. oraz wykazanie skumulowanej straty w wysokości [...] zł nie stanowią okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy w we wnioskowanym przez Spółkę zakresie, gdyż zgodnie z oświadczeniami samej wnioskującej, Spółka przechodzi obecnie restrukturyzację i planowany zysk za rok 2009 miał wynieść [...] zł. Ponadto należy wskazać, iż oceniając możliwości majątkowe i finansowe strony oraz biorąc pod uwagę stan środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę na rachunkach bankowych, a także porównując ich wysokość z ciążącymi na wnioskodawczyni kosztami wpisu od skargi, nie sposób przyjąć, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Środki finansowe zgromadzone na rachunkach bankowych skarżącej w walucie krajowej wynoszą ([...] zł), zaś w walutach obcych odpowiednio w EUR w łącznej wysokości [...] EUR oraz USD w wysokości [...] USD. Mając powyższe na uwadze na rachunkach bankowych Spółki znajdują się środki przekraczające kwotę [...] złotych. Trudno w tej sytuacji uznać, iż uiszczenie przez skarżącą wpisu we wszystkich wszczętych przez nią postępowaniach jest możliwe tylko hipotetycznie. Ponadto znajdujące się na rachunku bankowym środki nie są objęte ograniczeniami co do sposobu ich rozdysponowania, a Spółka nie wykazała w sposób jednoznaczny, że te aktywa nie wystarczą na pokrycie pełnych kosztów postępowania i prowadzenie niezbędnych jej zdaniem spraw sądowych. Należy zwrócić uwagę, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy przyjmując, że osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, niepubl.). Konieczność spłacania kredytu bankowego, na którą powołuje się pełnomocnik nie może być traktowana priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, gdyż zobowiązania związane z obrotem handlowym nie korzystają z takich preferencji w stosunku do wpisu sądowego. Odnośnie argumentu pełnomocnika przedstawionego w treści wniesionego sprzeciwu dotyczącego dokumentów źródłowych, które Spółka była zobowiązana przedstawić w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, tut. Sąd po zapoznaniu się z treścią postanowienia z 12 listopada 2009 r. (sygn. akt: III SA/Gd 423/09), na które powoływał się pełnomocnik stwierdził, iż mimo przesłania stosownych dokumentów Spółka nie wykazała, że w sprawie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z treści przedmiotowego postanowienia wynika, iż zgodnie z przedłożonymi dokumentami (odpis zeznania podatkowego CIT-8 za rok 2008, wyciągów z rachunków bankowych według stanu na dzień 30 września 2009 r., bilans oraz rachunek zysków i strat za ostatni rok obrotowy, dokumenty potwierdzające wysokość przychodu, koszty uzyskania przychodów oraz dochodu (straty) za okres [...] r.) ustalono, że kapitał podstawowy Spółki według bilansu na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosił [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł, zaś strata netto Spółki, według rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. wyniosła [...] zł. W zeznaniu podatkowym CIT-8 za 2008 r. Spółka zadeklarowała przychody w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodów [...] zł, stratę w wysokości [...] zł oraz nadpłatę w wysokości [...] zł. Z nadesłanego zestawienia wynika natomiast, że w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2009 r. Spółka uzyskała przychody podatkowe w wysokości [...] zł., poniosła koszty podatkowe w kwocie [...] zł oraz stratę [...] zł. Po ich zestawieniu i porównaniu Sąd wskazuje, że jeżeli wnioskodawca dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi winien partycypować w kosztach postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się o pomoc ze strony państwa wnioskodawca winien wykazać, iż mimo poczynionych oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania nie jest w stanie uczestniczyć w obowiązkowych opłatach sądowych, czego zabrakło w wywodach wnoszącego sprzeciw. Skoro zatem strona skarżąca – jak sama wskazuje – posiada na rachunkach bankowych środki pieniężne w kwocie przekraczającej [...] zł, to w ocenie Sądu, nie można mówić o wykazaniu braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast twierdzenie, iż powyższe środki przeznaczone są na inne wydatki nie może zostać uwzględnione, bowiem opłaty sądowe winny być przez stronę skarżącą traktowane na równi z pozostałymi wydatkami i nie można ich uznać za wypełniające przesłankę, o której mowa w omawianym przepisie. W tym aspekcie podniesione przez skarżącą zarzuty dotyczące ograniczenia prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego z uwagi na odmowę przyznania prawa pomocy należy uznać za nieuzasadnione. Jak już wyżej wykazano skarżąca jest w stanie ponieść koszty sądowe związane z jej udziałem w postępowaniu. W tej sytuacji odmowa przyznania skarżącej prawa pomocy nie spowoduje ograniczenia jej prawa do sądu oraz prawa do rzetelnego procesu . W tym stanie rzeczy na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił jak w sentencji.