V SA/Wa 1527/17

Starszy referendarz sądowy Anna Nasiłowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 20 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. Ż. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia ... czerwca 2017 r. nr ... w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej wymierzającej karę pieniężną za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W złożonym na urzędowym formularzu (PPF) wniosku o przyznanie prawa pomocy R. Ż. (dalej: "Skarżący" lub "Strona"), reprezentowany w postępowaniu sądowym przez adwokata, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego. Skarżący oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku oraz dochodów. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Miesięczne wydatki określił bardzo ogólnie i wskazał, że wynoszą 1.000 zł. Odpowiadając na wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów Skarżący przedstawił zeznania podatkowe PIT-(...) oraz informacje PIT/(...) za lata 2015-2016. W piśmie, które w imieniu Skarżącego złożył jego pełnomocnik wskazano, że Skarżący utrzymuje się wyłącznie z dorywczych prac sezonowych (np. na budowie) i nie posiada źródła stałego dochodu, mieszka w mieszkaniu bratanka, gdzie nieodpłatnie zajmuje jeden pokój, nie korzysta z pomocy społecznej, nie posiada bliższej rodziny niż rodzeństwo i dzieci rodzeństwa i nie korzysta z ich pomocy, Skarżący nie jest zarejestrowanym bezrobotnym, nie korzysta z usług bankowych i według oświadczenia złożonego pełnomocnikowi nie posiada aktywnego konta bankowego. Miesięczne wydatki na utrzymanie są zróżnicowane w zależności od doraźnych wpływów i wynoszą średnio 500 zł miesięcznie. Adwokat prowadzi sprawy Skarżącego pro bono. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści przepisu art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." – ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi wyjątek od tej zasady i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Literalna wykładnia omawianych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił uznaniu referendarza lub sądu rozpoznającego wniosek. Podkreślić jednak należy, iż instytucja prawa pomocy znajduje zastosowanie w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, czy wręcz znajdujących się w stanie ubóstwa. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone. Ponieważ oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) niezbędne okazało się jego wezwanie do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę sytuacji majątkowej. Przypomnieć należy, iż wnioskodawca – na którym spoczywa ciężar wykazania uprawnienia do skorzystania z wyjątkowej instytucji prawa pomocy – winien z należytą starannością zapoznać się z treścią wezwania, udzielić odpowiedzi na zadane pytania i złożyć wskazane w nim dokumenty, zaś w razie gdyby okazało się to niemożliwe bądź znacznie utrudnione winien wyjaśnić przyczyny takiego braku. Przypomnieć również trzeba, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie zależy od uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł i jest to jedyny koszt sądowy ponoszony na obecnym etapie postępowania. Po przeanalizowaniu nadesłanych dokumentów oraz złożonych wyjaśnień uznać należy, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem Skarżący nie wykazał, iż ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wystąpiły. Pełnomocnik oświadczył, że Skarżący nie posiada stałego dochodu i utrzymuje się z prac dorywczych. Podkreślić jednak należy, że podejmowanie prac dorywczych nie zwalnia Strony z obowiązku udokumentowania wysokości uzyskiwanych z tego tytułu dochodów. Osoby zlecającej pracę nie zwalnia natomiast z obowiązku uregulowania zasad jej wykonywania, w tym określenia praw i obowiązków stron w prawnie obowiązującej formie. Skarżący nie wskazał ani nie udokumentował wysokości miesięcznego dochodu. W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że według informacji przedstawionej na stronie internetowej Głównego Urzędu Statystycznego https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/rynek-pracy/bezrobocie-rejestrowane/stopa-bezrobocia-w-latach-1990-2017,4,1.html, od początku 2017 r. stopa bezrobocia spada, i tak w czerwcu i lipcu 2017 r. wskaźnik bezrobocia wyniósł 7,1 %, a sierpniu 2017 r. - 7 %. W świetle wskazanych okoliczności fakt niepodejmowania stałej pracy przez Skarżącego – wobec równoczesnego nieprzedstawienia przyczyn jej niepodejmowania - nie stanowi okoliczności usprawiedliwiającej brak dochodów i uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do złożonych wyjaśnień dotyczących kosztów miesięcznego utrzymania wskazać należy, że Skarżący nie określił precyzyjnie wydatków, które ponosi na utrzymanie, ani w zakresie rodzaju wydatków ani w zakresie ich wysokości. Na formularzu PPF wskazał, że wydatki stanowią kwotę 1.000 zł, a pełnomocnik w piśmie z 28 września 2017 r. oświadczył, że wydatki na utrzymanie są zróżnicowane w zależności od doraźnych wpływów i wynoszą średnio 500 zł miesięcznie. Ponieważ Skarżący nie wykazał i nie udokumentował ani miesięcznych dochodów ani miesięcznych wydatków na konieczne utrzymanie nie jest możliwe porównanie wysokości obciążeń finansowych z jakimi wnioskodawca powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Skarżącego, nie można dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Mając na uwadze wszystkie powołane okoliczności stwierdzić należy, że Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co z kolei powoduje, że na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.