V SA/Wa 1545/08

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. C. i B. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2008 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), złożonym na urzędowym formularzu PPF, M. C. wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. C. podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małoletnim synem, niepracującym bratem oraz matką. W maju 2008 r. urodziła córkę, która pozostaje również na jej utrzymaniu. Odnosząc się do źródeł utrzymania skarżąca wskazała, że jest na zasiłku macierzyńskim (kwota zasiłku 1000 zł netto), który uległ zajęciu do wysokości 50%, matka zaś otrzymuje emeryturę w wysokości 1440 zł (netto). Skarżąca posiada dom mieszkalny o powierzchni 79 m², zlokalizowany na działce o powierzchni 960 m². Nie dysponuje żadnymi oszczędnościami pieniężnymi ani jakimikolwiek przedmiotami wartościowymi. Skarżąca pominęła przedstawienie uzasadnienia zgłoszonego żądania ustanowienia adwokata, albowiem w tej części formularza, w której wskazane winny zostać fakty, z których wynikać ma, że wniosek o prawo pomocy jest zasadny (rubryka nr 5 formularza PPF), skarżąca przedstawiła przebieg dotychczasowego postępowania sądowego odnoszącego się do uzupełnienia braków formalnych skargi. W związku z wątpliwościami odnoszącymi się do sytuacji majątkowej skarżącej, pismem z dnia 29 sierpnia 2008 r. została ona wezwana do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez przedstawienie, w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia ujemnych skutków prawnych, informacji między innymi na temat sytuacji rodzinnej (dotyczącej męża), prowadzenia wraz z nim wspólnego gospodarstwa domowego i uzyskiwanych przez niego dochodów, wykonywania przez skarżącą, męża i inne osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym pracy zarobkowej (także o charakterze dorywczym), a także podania źródeł czerpania środków na bieżące utrzymanie w związku ze złożonym oświadczeniem, że skarżącą obciąża obowiązek spłaty rat kredytu w miesięcznej wysokości 1000 zł, przy czym dotąd otrzymywany zasiłek macierzyński uległ częściowemu zajęciu. Skarżąca została również wezwana do nadesłania aktualnego dokumentu ujawniającego uzyskiwane przez siebie dochody z tytułu pozostawania w stosunku pracy (w tym przedstawienia dokumentu o zajęciu zasiłku macierzyńskiego), odpisów zeznań podatkowych własnych, męża oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Wyżej wymienione wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 9 września 2008 r., jednakże do dnia rozpoznania niniejszego wniosku pozostało ono bez odpowiedzi. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Skarżąca objęła swoim żądaniem ustanowienie dla siebie w postępowaniu sądowym zastępstwa procesowego, stąd formułowana w rozpoznawanej sprawie ocena zasadności wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy oparta być musi na skonfrontowaniu sytuacji majątkowej strony z przesłankami przyznania tego prawa, wymienionymi w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Stosownie do treści powołanego przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawę do przyznania tego uprawnienia. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, która chcąc ustanowienia w jej sprawie z urzędu adwokata zobowiązana jest przedstawić sądowi administracyjnemu argumenty uzasadniające niemożność poradzenia sobie samodzielnie z tym zadaniem. Omawiana tu niemożność ustanowienia pełnomocnika musi mieć swoje źródło w sytuacji majątkowej (finansowej) wnioskodawcy, nie może natomiast wynikać z innych przyczyn (o charakterze pozaekonomicznym). Celem wprowadzenia przez ustawodawcę wymogu przedstawienia informacji na temat sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy w formie polegającej na obowiązku wypełnienia urzędowego formularza jest uznanie, iż zaprezentowanie sytuacji osobistej w jej wymiarze rodzinnym oraz zarobkowym według określonego wzorca, w sposób usystematyzowany, najpełniej pozwoli sądowi dokonać analizy szeroko rozumianych możliwości finansowych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Analiza wskazanych przez daną osobę przesłanek uzasadniających jej żądanie, nie zawsze jednak będzie wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego osoby ubiegającej się o prawo pomocy. Wątpliwości Sądu budzić może zarówno sposób przedstawienia określonych danych istotnych dla przyjęcia oceny możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania sądowego (np. pominięcie pewnych okoliczności faktycznych, brak wymaganej szczegółowości danych), jak i ich wiarygodność. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., w takiej sytuacji strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak już wskazano powyżej, podane w niniejszej sprawie w formularzu PPF dane obrazujące sytuację rodzinną i majątkową skarżącej uznane zostały za niewystarczające do tego, by poprzez ich rozważenie mogła zostać sformułowana ocena wypełnienia przez skarżącą przesłanki wymienionej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., polegającej na ustaleniu niemożności poniesienia przez składającą wniosek pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedłożenie przez skarżącą żądanych dokumentów, jak i wypowiedzenie się odnośnie do wskazanych w wezwaniu okoliczności faktycznych pozwoliłoby, z jednej strony, nie tylko na weryfikację stanu rodzinnego skarżącej w zakresie określenia kręgu osób, które winny przyczyniać się do finansowania wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym, czy też ustalenia rzeczywistych dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, ale z drugiej strony, także mogłoby potwierdzić ewentualną, trudną sytuację materialną, w jakiej skarżąca się w rzeczywistości znajduje. Skarżąca nie przedłożyła, mimo wezwania, dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową i rodzinną, nie przedstawiła też przyczyn, z powodu których uchyliła się od tego zobowiązania. Konsekwencją tego zaniechania jest brak możliwości ocenienia zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy, stanowiących podstawę orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Informacje odnoszące się do stanu rodzinnego osoby wnioskodawcy, kręgu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również dane dotyczące rzeczywistych źródeł dochodu, z których finansowane są bieżące koszty utrzymania, czy też stan posiadanych oszczędności pozostały w sprawie niewyjaśnione. Za pomocne w ustaleniu wymienionych okoliczności, nie mogły zostać uznane materiały sprawy, w której rozpatrywany był wniosek o przyznanie prawa pomocy brata skarżącej, który zaliczony został przez nią do wspólnego gospodarstwa domowego (postępowanie prowadzone pod sygn. V SA/Wa 1546/08), albowiem i on także nie odpowiedział na skierowane do niego wezwanie, oparte na normie art. 255 p.p.s.a. Sąd nie ma prawnych możliwości przyjęcia, że każda wątpliwość, jaka powstała w procesie badania sytuacji finansowej osoby wnioskującej o prawo pomocy, podlega rozstrzygnięciu na jej korzyść, tak jak i nie ma podstaw, by w niewyjaśnionym obszarze dokonywanej analizy stanu majątkowego czy rodzinnego strony, przyjąć określone domniemania odnośnie do wielkości posiadanych przez daną osobę aktywów, skali ponoszonych przez nią wydatków lub kształtu jej życia osobistego (rodzinnego). Ustanowienie zastępstwa procesowego wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów wynajęcia zawodowego pełnomocnika. Uchylenie się skarżącej od obowiązku wykazania, że znajduje się w sytuacji powyżej opisanej, a więc kwalifikującej do przyznania prawa pomocy, skutkuje wydaniem orzeczenia odmownie rozstrzygającego zgłoszone żądanie. Rygoryzm zastosowanej sankcji ma swoje uzasadnienie również w pouczeniu, jakie zostało zawarte w przesłanym skarżącej wezwaniu, odnośnie do negatywnych konsekwencji zachowania się wbrew nakazowi Sądu. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.