V SA/Wa 1545/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący - Sędzia WSA Dorota Mydłowska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... czerwca 2013 r. nr ... w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych Wyrokiem z 24 sierpnia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – rozpoznając ponownie sprawę przekazaną wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 stycznia 2016 r. sygn. akt I GSK 937/14 – oddalił skargę L. L. (dalej: Skarżący, Wnioskodawca). Pełnomocnik Skarżącego sporządził skargę kasacyjną od wskazanego wyroku sądu pierwszej instancji, wnosząc jednocześnie o przyznanie Skarżącemu prawa pomocy poprzez zwolnienie go w całości od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. We wniosku sporządzonym na urzędowym formularzu PPF z 17 października 2016 r. Skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że podpisał z żoną umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową między małżonkami, nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, dzieci (dwóch synów) mieszkają z matką. Skarżący stara się uczestniczyć w ich wychowaniu, ale z powodu sytuacji finansowej nie współuczestniczy w kosztach ich utrzymania. Wskazał, że składniki majątku, w tym mieszkanie (62 m.kw.) zostały zajęte przez organy egzekucyjne. Skarżący nie posiada środków nawet na bieżące utrzymanie. Nie posiada również majątku, który mógłby spieniężyć. Jest bezrobotny, bezskutecznie poszukuje pracy, mieszka w lokalu do którego nie ma tytułu prawnego, a właściciel tego lokalu – K&S S.A. żąda, by je opuścił. Do dochodów zaliczył czynsz z wynajmu mieszkania w wysokości 1.000 zł. W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Wnioskodawcy, w wykonaniu zarządzenia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 4 listopada 2016 roku wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący nadesłał: decyzje Naczelnika Urzędu Celnego w [...] oraz decyzje Dyrektora Izby Celnej w [...] o zabezpieczeniu na majątku Skarżącego zobowiązań podatkowych, postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w [...] o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzjom określającym zobowiązania w podatku akcyzowym, zeznanie podatkowe za rok 2014 oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2014. Ponadto Skarżący wyjaśnił, że nie otrzymuje regularnej pomocy materialnej od żony, która jedynie "częstuje obiadem". Nie jest zarejestrowanym bezrobotnym, ani nie otrzymuje środków z pomocy społecznej. W wyniku zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej, w skład majątku Skarżącego wszedł lokal, który obecnie wynajmuje, a w skład majątku żony dom i pozostałe składniki majątku. Skarżący nie otrzymuje alimentów od żony i nie występował o ich przyznanie, ponieważ żona utrzymuje ich dzieci. Na miesięczne utrzymanie (jedzenie, środki higieny, ubranie) Skarżący wydaje około 600 - 700 zł. Pozostałą kwotę przeznacza na dojazdy do miejsca zamieszkania synów oraz ich utrzymanie. Skarżący mieszka na ul. [...] w [...] w lokalu, którego właścicielem jest [...] S.A. Wyjaśnił, że od lutego 2014 r. nie ponosi koszów utrzymania zajmowanego mieszkania, ale aktualnie jego właściciel żąda ich ponoszenia, uiszczenia zaległych rachunków, a przede wszystkim opuszczenia lokalu. Wskazał, że żądania [...]S.A. przedstawia pisemnie albo telefonicznie. Ponadto Skarżący podał adresy zamieszkania żony, własny adres zamieszkania oraz adres mieszkania wynajmowanego. Nie przedstawił jednak umowy najmu wyjaśniając, że obecny właściciel wyprowadził się. Wskazał również, że w latach 1997-2014 prowadził jednoosobową działalność gospodarczą. W ostatnich sześciu miesiącach organy egzekucyjne zajęły w ramach postępowania egzekucyjnego lokal Skarżącego w [...]. Dodał, że obecnie nie posiada żadnych rachunków bankowych i oszczędności. Rachunki bankowe zostały zamknięte po ich zajęciu przez organy egzekucyjne i w związku z brakiem na nich jakichkolwiek środków. Postanowieniem z 16 grudnia 2016 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podkreślono, że z uwagi na niewystarczające wykazanie sytuacji majątkowej przez Wnioskodawcę nie można było dokonać oceny, czy spełnia on ustawowe przesłanki do udzielenia prawa pomocy. Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego. W uzasadnieniu wskazał, iż Starszy Referendarz Sądowy pominął konsekwencje płynące z faktu, że część dokumentów, których żądano od niego nie istnieje. Podkreślił, że zgodnie z przepisami dokumenty nie są jedynym sposobem "wykazania" jego sytuacji finansowej. Zdaniem Wnioskodawcy głównym i podstawowym środkiem dowodzącym sytuacji finansowej winny być oświadczenia składane przez skarżącego. Wskazał przy tym, że dokumenty są tylko jednym ze środków dowodowych, ale nie wyczerpują katalogu dowodów. Przedstawione przez Skarżącego dokumenty i oświadczenia pozwalają ocenić sytuację majątkową i zestawić ją z wysokością wpisu od skargi. Podkreślił, że jego sytuacja materialna jest od wielu lat całkowicie odrębna i niezależna od sytuacji materialnej żony. Przedmiotowa sprawa wprost dotyczy wyłącznie Skarżącego i jego majątku osobistego, a nie majątku żony, a w związku z tym żona nie ma najmniejszych podstaw by uczestniczyć w przedmiotowej sprawie, nawet w zakresie dotyczącym jedynie uiszczenia za niego wpisu od skargi. Skarżący podniósł, że wydając zaskarżone postanowienie Starszy Referendarz Sądowy pominął fakt, że instytucja zwalniania od kosztów sądowych wiąże się z zapewnieniem dostępu do sądu, a tym samym - z zapewnieniem wymiaru sprawiedliwości. W jego ocenie nadmierna wysokość kosztów sądowych w sprawie niniejszej oraz w sprawach toczących się równolegle przed tut. Sądem, powinna być potraktowana jako ograniczenie prawa do sądu. Ustanowione "bariery finansowe" muszą uwzględniać równowagę (rozsądny związek proporcjonalności) między interesem państwa w pobieraniu opłat sądowych a interesem strony w obronie praw w postępowaniu sądowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.) - w brzmieniu przed 15 sierpnia 2015 r. - wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpoznaniu. Mając na uwadze powyższe, Sąd przeanalizował wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF wraz z twierdzeniami podniesionymi w sprzeciwie od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest przeznaczona dla osób znajdujących się w stanie ubóstwa, dla których poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych jest niemożliwe, bowiem wiązałoby się z niemożnością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. W związku z tym, iż w przypadku przyznania prawa pomocy koszty udzielonej pomocy pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach szczególnie uzasadnionych, ograniczonych do sytuacji, gdy strona skarżąca nie ma jakichkolwiek możliwości pokrycia tych kosztów z posiadanych dochodów lub z dochodów możliwych do osiągnięcia. Jednocześnie w sytuacji, gdy oświadczenie zawarte we wniosku jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego Wnioskodawcy lub budzi wątpliwości, Starszy Referendarz Sądowy – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – ma prawo wezwania takiej osoby do złożenia dodatkowego oświadczenia uzupełniającego, jak i potwierdzającego wykazywane przez nią okoliczności. Taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Literalna wykładnia powyższych regulacji nie pozostawia wątpliwości co do tego, iż inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki przemawiające za udzieleniem prawa pomocy, ciąży na ubiegającej się o takie prawo stronie. Godzi się zatem przyjąć, iż wprowadzając wyjątek od ogólnej zasady partycypowania w kosztach sądowych, ustawodawca złożył obowiązek wykazania pozytywnych przesłanek na Wnioskodawcę, zaś ocenę ich spełnienia pozostawił referendarzowi rozpatrującemu wniosek. Zatem rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy będzie zależało od tego, co zostanie przez Wnioskodawcę udowodnione. Referendarz sądowy ocenia przedstawione informację i nie spoczywa na nim obowiązek udowadniania, że strona środki na pokrycie kosztów sądowych jednak posiada. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W przedmiotowej sprawie, oświadczenie zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF było niewystarczające do oceny, czy Skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie Skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jego sytuacji majątkowej. Analizując złożone przez Wnioskodawcę oświadczenia nie sposób dokonać rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Składane wyjaśnienia są nieprecyzyjne, wybiórcze i mało wiarygodne. Podkreślić należy, że Skarżący składając kolejne wnioski o przyznanie prawa pomocy w sprawach zarejestrowanych w tut. Sądzie podnosi w istocie tożsame argumenty, modyfikując jedynie swoje oświadczenie w zakresie sytuacji majątkowej i uzyskiwanych dochodów. Wskazać należy, że w sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt V SA/Wa 1862/15, we wniosku, który wpłynął do Sądu 1 czerwca 2016 r. Skarżący wskazał, że żona przekazuje mu kwotę około 1.200 zł – 1.500 zł – ale zgodnie z wyjaśnieniem: "nie zawsze i nie jest to regularnie". W piśmie z 12 czerwca 2016 r. złożonym w tej samej sprawie Skarżący oświadczył, że otrzymuje od żony kwoty 100 zł – 200 zł - również nie zawsze i nie regularnie. W innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, np. w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1727/15 Skarżący oświadczył, że otrzymuje sporadyczną pomoc finansową od żony w wysokości 50 zł – 100 zł w miesiącu. Obecnie Skarżący twierdzi, że nie otrzymuje żadnych pieniędzy od żony. W żadnej ze spraw Skarżący nie przedstawił oświadczenia żony potwierdzającego podnoszone okoliczności. Co do innych ewentualnych dochodów, na formularzu PPF złożonym w rozpoznawanej sprawie w dniu 17 października 2016 r. wykazał dochód z tytułu najmu w wysokości 1.000 zł. Na formularzu PPF złożonym w sprawie V SA/Wa 1862/15 w dniu 8 sierpnia 2016 r. Skarżący nie wykazał żadnego dochodu. Na formularzu PPF wniesionym w dniu 10 maja 2016 r. wykazał dochód z tytułu najmu w wysokości 200 zł. W sprawie V SA/Wa 1727/15 Skarżący oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu umowy najmu mieszkania w wysokości 1.000 zł. W żadnej sprawie Skarżący nie przedstawił umowy najmu. W sprawie niniejszej oświadczył, że nie posiada umowy, ponieważ cyt.: "z końcem października obecny najemca wyprowadził się". Podkreślić należy, że wskazana okoliczność nie ma znaczenia przy ocenie wykonania wezwania z 24 października 2016 r. Skarżący oświadczył, że jest bezrobotny, nie otrzymuje zasiłku, próbuje bezskutecznie znaleźć pracę. Mając na uwadze, że oświadczenia o podobnej treści składał w innych sprawach zawisłych przed tut. Sądem, co pozwala wysnuć wniosek, że poszukiwania pracy trwają ponad rok, nie jest zrozumiała postawa Skarżącego, który nie rejestrując się w urzędzie pracy traci potencjalną możliwość skorzystania z programów dla bezrobotnych proponowanych przez urzędy pracy oraz korzystania z ofert pracy przygotowanych dla bezrobotnych. Odnosząc się do kolejnych złożonych wyjaśnień wskazać należy, że Skarżący oświadczył, że nie posiada wspólnego majątku z żoną, nie mieszkają razem, nie pozostają w przyjaznych stosunkach. Skarżący wskazał, że w związku z podpisaną umową rozdzielności majątkowej małżonkowie podzielili majątek. W wyniku podziału Skarżący otrzymał wynajmowane mieszkanie, a jego żona dom oraz pozostałe składniki majątku. Skarżący nie wymienił więc składników majątkowych, które w związku z podziałem majątku wspólnego weszły w skład majątku odrębnego jego żony, a przede wszystkim nie przedstawił dokumentów potwierdzających podział majątku oraz sposób podziału majątku. Strona nie wskazała również co wchodziło w skład majątku, który według ustaleń organów podatkowych (postanowienie z [...] kwietnia 2014 r., nr [...]) przedstawiał wartość około 6.250.000 zł. Skarżący wyjaśnił, że w dniu 15 kwietnia 2014 r., nie posiadał majątku o wskazanej wartości i nie wie, co organy administracji zaliczyły do majątku. Wskazać należy, że w przedstawionej przez Skarżącego kserokopii decyzji z [...] lutego 2014 r. nr [...]orzekającej o zabezpieczeniu na majątku Skarżącego zobowiązań w podatku akcyzowym wraz z odsetkami za zwłokę, Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], na podstawie ustaleń dokonanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] (pismo nr [...]) stwierdził, że Skarżący dokonał w okresie od października 2012 r. do lutego 2013 r. czynności majątkowych, polegających na zbywaniu majątku o znacznej wartości w tym: 1. darowiznę gotówki w kwocie 1.400.000,00 zł. (data darowizny [...].05.2012r.), 2. darowiznę środków pieniężnych w kwocie 3.100.000,00 zł (data darowizny [...].10.2012r.), 3. sprzedaż udziałów - wartość czynności 50.000,00 zł (akt notarialny z dnia [...].11.2012r.), 4. sprzedaż nieruchomości - wartość czynności 1.700.000,00 (akt notarialny z dnia [...].05.2012r.). W przedstawionej przez Skarżącego decyzji z [...] listopada 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w [...] analizując sytuację majątkową Skarżącego w związku z wydaniem orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku zobowiązań w podatku akcyzowym wraz z odsetkami za zwłokę po przeprowadzeniu analizy dokumentów, w tym dokumentów finansowych Skarżącego wskazał, że na przestrzeni lat 2010 - 2012 wartość rzeczowych aktywów posiadanych przez Skarżącego w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zmniejszyła się w zakresie : 1. środków trwałych - spadek o ok. 69% w stosunku do końca 2010 r., 2. gruntów - spadek o 100% w stosunku do końca 2010 r. (na koniec 2011 r. i 2012 r. Skarżący nie posiadał gruntów), 3. budynków - spadek wartości o 79% w stosunku do końca 2010 r., 4. środków transportu - spadek o 54% w stosunku do 2010 r., 5. innych środków trwałych - spadek o 67% w stosunku do końca 2010 r. Równocześnie w stosunku do spadku wartości rzeczowych aktywów trwałych w analizowanym okresie wzrastał nieprzerwanie fundusz własny przedsiębiorstwa. W 2011 r. nastąpił wzrost o 200% w stosunku do roku 2010. Organ podatkowy zwrócił uwagę, że suma bilansowa przedsiębiorstwa wzrosła z kwoty 9.814.310,33 zł w 2010 r. do wartości 35.329.211,13 zł w 2012 r., jednocześnie wartość aktywów trwałych spadła z wysokości 1.077.535,81 zł w 2010 r. do kwoty 426.722,83 zł w 2012 r., a wartość aktywów obrotowych wzrosła z wysokości 8.736.774.52 zł w 2010 r. do wartości 34.902.488,30 zł w 2012 r. Podkreślił, że zmiana struktury majątku przedsiębiorstwa w 2011 r. spowodowała przekształcenie stosunkowo trudno zbywalnych aktywów trwałych w stosunkowo łatwo zbywalne aktywa obrotowe. Organ podatkowy zwrócił również uwagę, że w roku 2012 Skarżący pozbył się gruntów, zaprzestał prowadzenia inwestycji w środki trwale, a wartość środków trwałych zmniejszyła się trzykrotnie. Ponadto Skarżący przekazał darowizny na łączną kwotę 10.500.000 zł osobom trzecim, obniżając tym samym wartość swojego majątku. W roku 2013 Skarżący nie dokonywał jakichkolwiek nabyć składników majątkowych. Zauważyć należy, że Strona nie wskazała, że powołane decyzje organów podatkowych zostały poddane kontroli sądowoadministracyjnej i ewentualnie jaki był wynik wszczętych postępowań sądowych. Skarżący wyjaśnił, że w latach 1997-2014 prowadził działalność gospodarczą, nie wskazał jednak jakie uzyskiwał w tego tytułu przychody oraz ponosił koszty. Wyjaśnił również, że posiadane rachunki bankowe zostały zamknięte, z uwagi na brak środków pieniężnych, ale nie udokumentował tego faktu, tj. nie przedstawił dokumentów potwierdzających ich zamknięcie, jak również nie przedstawił historii rachunków z okresu trzech miesięcy przed zamknięciem. Podkreślić należy, że wszystkie dane, o które Skarżący został poproszony w wezwaniu były niezbędne do oceny jej możliwości finansowych. Wskazać również należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania. W niniejszej sprawie Skarżący wszczął postępowanie sądowoadministracyjne w związku z wydanymi w postępowaniach administracyjnych decyzjami określającymi zobowiązania w podatku akcyzowym. Oświadczył, że łączna wysokość zadłużenia określona decyzjami organów podatkowych wynosi około 30.000.000 zł. Zaznaczyć należy, że postępowania kontrolne oraz podatkowe są prowadzone wobec Strony od 2012 r. Co więcej, w tym okresie Skarżący dysponował znacznym majątkiem, prowadził działalność gospodarczą i jeszcze w 2014 r. uzyskał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości ponad 4.000.000 zł. Niezależnie od powołanych okoliczność oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie należy zwrócić uwagę na dokument złożony do innych spraw, które prowadzone są w tutejszym Sądzie tj. spraw o sygn. akt V SA/Wa 1722/16, V SA/Wa 1723/16, V SA/Wa 1725/16, V SA/Wa 1672/16. W sprawach tych – w toku prowadzonego postępowania o przyznanie prawa pomocy – zostało złożone "Sprawozdanie tymczasowego nadzorcy sądowego" z dnia 24 października 2016 r. (w sprawie o sygn. akt V SA/Wa 1723/16 dokumenty te znajdują się na kartach od 167 do 176, a ich odpisy zostały włączone również do akt niniejszej sprawy). W sprawozdaniu tymczasowy nadzorca sądowy wskazał, że Skarżący posiada udziały w [...] Spółka z o.o., a co więcej w dniu 1 sierpnia 2016 r. zawarł ze Spółką umowę pożyczki zmienioną aneksem z dnia 28 września 2016 r. udzielając [...] Spółka z o.o. pożyczkę w kwocie 55.000 zł. Zauważyć należy, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący oświadczył, że nie posiada udziałów w spółkach prawa handlowego ani zasobów pieniężnych. Ujawniona kwestia rodzi kolejne wątpliwości co do rzetelności oświadczeń Wnioskodawcy i również przyczynia się do negatywnego rozpoznania złożonego wniosku. Reasumując, uznać należy, że Skarżący nie wykazał, iż ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do jego osoby wystąpiła. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na postawione pytania (w formularzu i dodatkowym wezwaniu), uniemożliwił dokonanie pełnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych. Oświadczenie Skarżącego należało uznać za nierzetelne, budzące wątpliwości, a zatem niewiarygodne, aby na jego podstawie dokonać właściwej oceny sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się Skarżący. Podkreślenia wymaga fakt, iż to do Skarżącego jako osoby zainteresowanej w uzyskaniu prawa pomocy należało wykazanie, że zachodzą wobec niego ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W związku z powyższym, na podstawie przepisów art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji