V SA/Wa 1546/08

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. A. na rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę B. A. na rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie o odrzuceniu skargi wynikało z nieuzupełnienia przez skarżącego braków formalnych skargi z dnia 23 kwietnia 2008 r., polegających na wskazaniu numeru i daty zaskarżonego aktu (decyzji). Wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2008 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym), złożonym na urzędowym formularzu PPF, B. A. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach B. A. podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z siostrą oraz matką, a także siostrzeńcem oraz siostrzenicą. Odnosząc się do źródeł utrzymania, w rubryce "tytuł dochodu" skarżący wpisał "Urząd Pracy". Rubryka dotycząca wysokości miesięcznego dochodu brutto została wypełniona poprzez postawienie w niej poziomek kreski. Skarżący podał jednocześnie, że jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości 1440 zł (netto). Posiada dom mieszkalny o powierzchni 79 m-. Nie dysponuje żadnymi oszczędnościami pieniężnymi ani jakimikolwiek przedmiotami wartościowymi. Skarżący pominął przedstawienie uzasadnienia zgłoszonego żądania ustanowienia adwokata, albowiem w tej części formularza, w której wskazane winny zostać fakty, z których wynikać ma, że wniosek o prawo pomocy jest zasadny (rubryka nr 5 formularza PPF), skarżący przedstawił przebieg dotychczasowego postępowania sądowego odnoszącego się do uzupełnienia braków formalnych skargi. W związku z wątpliwościami odnoszącymi się do sytuacji majątkowej skarżącego, pismem z dnia 29 sierpnia 2008 r. został on wezwany do uzupełnienia przedmiotowego wniosku poprzez przedstawienie, w terminie 7 dni pod rygorem przyjęcia ujemnych skutków prawnych, informacji między innymi na temat zatrudnienia (posiadania statusu osoby bezrobotnej), wykonywania przez siebie lub pozostałe osoby znajdujące się we wspólnym gospodarstwie domowym jakiejkolwiek pracy zarobkowej, a przede wszystkim - podanie źródeł czerpania środków na bieżące utrzymanie w związku ze złożonym oświadczeniem, że osoby pozostające wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują dochód w wysokości 1440 zł, przy czym obciąża je jednocześnie obowiązek spłaty rat kredytu w miesięcznej wysokości 1000 zł. Skarżący został również wezwany do nadesłania aktualnego dokumentu ujawniającego uzyskiwane przez siebie dochody, jeżeli takie są (z tytułu pozostawania w stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej), odpisów zeznań podatkowych, jak również przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych. Wyżej wymienione wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 9 września 2008 r. W dniu 11 września 2008 r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym) skarżący złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie samodzielnie sporządzone pismo zatytułowane "skarga kasacyjna" (skierowane do Naczelnego Sądu Administracyjnego). Na stronie 2 ww. pisma skarżący stwierdził, że otrzymał skierowane do siebie wezwanie, niemniej nie odpowiedział na nie, ponieważ uznał, iż jest to zbyt późny termin na "uzupełnienie wniosku", skoro mija już termin na sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 6 sierpnia 2008 r. Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje: Skarżący objął swoim żądaniem ustanowienie dla siebie w postępowaniu sądowym zastępstwa procesowego, stąd formułowana w rozpoznawanej sprawie ocena zasadności wniosku w przedmiocie przyznania prawa pomocy oparta być musi na skonfrontowaniu sytuacji majątkowej strony z przesłankami przyznania tego prawa, wymienionymi w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a. Stosownie do treści powołanego przepisu, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawę do przyznania tego uprawnienia. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, która chcąc ustanowienia w jej sprawie z urzędu adwokata zobowiązana jest przedstawić sądowi administracyjnemu argumenty uzasadniające niemożność poradzenia sobie samodzielnie z tym zadaniem. Omawiana tu niemożność ustanowienia pełnomocnika musi mieć swoje źródło w sytuacji majątkowej (finansowej) wnioskodawcy, nie może natomiast wynikać z innych przyczyn (o charakterze pozaekonomicznym). Celem wprowadzenia przez ustawodawcę wymogu przedstawienia informacji na temat sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy w formie polegającej na obowiązku wypełnienia urzędowego formularza jest uznanie, iż zaprezentowanie sytuacji osobistej w jej wymiarze rodzinnym oraz zarobkowym według określonego wzorca, w sposób usystematyzowany, najpełniej pozwoli sądowi dokonać analizy szeroko rozumianych możliwości finansowych podmiotu wnioskującego o prawo pomocy. Analiza wskazanych przez daną osobę przesłanek uzasadniających jej żądanie, nie zawsze jednak będzie wystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego osoby ubiegającej się o prawo pomocy. Wątpliwości Sądu budzić może zarówno sposób przedstawienia określonych danych istotnych dla przyjęcia oceny możliwości poniesienia przez stronę kosztów postępowania sądowego (np. pominięcie pewnych okoliczności faktycznych, brak wymaganej szczegółowości danych), jak i ich wiarygodność. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., w takiej sytuacji strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak już wskazano powyżej, podane w niniejszej sprawie w formularzu PPF dane obrazujące sytuację rodzinną i majątkową skarżącego uznane zostały za niewystarczające do tego, by poprzez ich rozważenie mogła zostać sformułowana ocena wypełnienia przez niego przesłanki wymienionej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., polegającej na ustaleniu niemożności poniesienia przez składającego wniosek pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedłożenie przez skarżącego żądanych dokumentów, jak i wypowiedzenie się odnośnie do wskazanych w wezwaniu okoliczności faktycznych pozwoliłoby, z jednej strony, nie tylko na weryfikację rzeczywistych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, ale z drugiej strony, także mogłoby potwierdzić ewentualną, trudną sytuację materialną, w jakiej skarżący się w rzeczywistości może znajdować. Uwzględnieniu w zakresie, w jakim było to możliwe, podlegały w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji finansowej gospodarstwa domowego, do którego należy skarżący, wynikające ze sprawy prowadzonej pod sygnaturą V SA/Wa 1545/08, niemniej nie okazały się one pomocne w ustaleniu możliwości finansowych wnioskodawcy, albowiem tak jak w badanej sprawie, siostra wnioskodawcy - składająca w sprawie V SA/Wa 1545/08 wniosek o prawo pomocy nie przedłożyła, mimo wezwania, dokumentów potwierdzających sytuację majątkową i rodzinną, nie przedstawiła też przyczyn, z powodu których uchyliła się od tego zobowiązania. Konsekwencją zaniechania odpowiedzi na wezwanie jest niewyjaśnienie zasadniczych okoliczności faktycznych sprawy, stanowiących podstawę orzeczenia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Informacje odnoszące się do posiadania statusu osoby bezrobotnej, wykonywania prac dorywczych, jak również dane dotyczące rzeczywistych źródeł dochodu, z których finansowane są bieżące koszty utrzymania, czy też stan posiadanych oszczędności pozostały w sprawie niewyjaśnione. Sąd nie ma prawnych możliwości przyjęcia, że każda wątpliwość, jaka powstała w procesie badania sytuacji finansowej osoby wnioskującej o prawo pomocy, podlega rozstrzygnięciu na jej korzyść, tak jak i nie ma podstaw, by w niewyjaśnionym obszarze dokonywanej analizy stanu majątkowego czy rodzinnego strony, przyjąć określone domniemania odnośnie do wielkości posiadanych przez daną osobę aktywów lub też skali ponoszonych przez nią wydatków. Ustanowienie zastępstwa procesowego wiąże się z poniesieniem przez Skarb Państwa określonych kosztów. Wydatek tego rodzaju ma charakter publicznoprawny i może zostać zrealizowany tylko wtedy, gdy zostanie ustalone w sposób niewątpliwy, iż strona uczestnicząca w postępowaniu sądowym, pomimo poczynienia oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania, nie jest w stanie finansowo podołać ciężarowi uiszczenia kosztów wynajęcia zawodowego pełnomocnika. Uchylenie się skarżącego od obowiązku wykazania, że znajduje się w sytuacji powyżej opisanej, a więc kwalifikującej do przyznania prawa pomocy, skutkuje wydaniem orzeczenia odmownie rozstrzygającego zgłoszone żądanie. Rygoryzm zastosowanej sankcji ma swoje uzasadnienie w pouczeniu, jakie zostało zawarte w przesłanym skarżącemu wezwaniu, odnośnie do negatywnych konsekwencji zachowania się wbrew wyrażonemu w tym piśmie nakazowi. Sankcja oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy nie może zostać w związku z tym złagodzona, czy też wyłączona, skoro skarżący mając świadomość, iż postępuje niezgodnie z wezwaniem, swojemu działaniu opartemu na własnej, subiektywnej ocenie sytuacji, nadał wyższą rangę. Mając na uwadze, że w rozpoznawanej sprawie strona skarżąca nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.