V SA/Wa 1565/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Aneta Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2008 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy; oddala skargę Pismem z 13 sierpnia 2007 r. M. R. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), z kolejnym wnioskiem o umorzenie mu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne oraz o rozłożenie należności głównej na raty. W uzasadnieniu podał, iż nadal ma na utrzymaniu [...] osobową rodzinę. Wskazał, że w dalszym ciągu jego syn i zięć nie mają stałej pracy, a młodsza córka uczy się w technikum. W związku z powyższym wskazał, że sytuacja finansowa jego rodziny uległa zmianie na gorsze, gdyż ceny żywności i innych codziennych artykułów znacznie wzrosły. We wniosku podniósł również kwestię przedawnienia należności. Decyzją z [...] stycznia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) – dalej u.s.u.s., odmówił umorzenia odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres [...]/1998-[...]/1998 oraz [...]/1999 w łącznej kwocie [...] zł. W trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił, iż wnioskodawca jest zatrudniony, a jego wynagrodzenie miesięczne wynosi 936 zł brutto. Żona dłużnika zmarła [...] 2000 r. Zobowiązany prowadzi według oświadczenia wspólne gospodarstwo domowe z rodziną. Jedna córka uczy się, druga córka wychowuje dziecko, natomiast syn i zięć pracują dorywczo. Ponadto ustalono, że wnioskodawca jest współwłaścicielem w 1/5 części działki o pow. [...] ha oraz znajdującego się na niej [...] domu, a także właścicielem samochodu [...] z 1994 r., o wartości rynkowej ok. 2000 zł. Dłużnik posiada także inne wymagalne zobowiązania w tym wobec KRUS oraz wobec Urzędu Gminy z tytułu podatku od [...], które są spłacane w ratach. Po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności Zakład doszedł do przekonania, że przesłanki całkowitej nieściągalności oraz te uzasadniające umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zostały spełnione. Materiały załączone do wniosku mogą świadczyć zdaniem organu o przejściowych problemach finansowych strony osiągającej dochody. Również pełnoletni członkowie rodziny mają możliwość zarobkowania. Ponadto organ wskazał, że dłużnik jest współwłaścicielem nieruchomości, na której Zakład może zabezpieczyć swoją wierzytelność. Odnosząc się do zarzutu przedawnienia składek organ wyjaśnił, że do spornych należności ma zastosowanie 10 - letni termin przedawnienia, gdyż do dnia wejścia w życie art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w nowym brzmieniu, tj. do dnia 01.01.2003 r. należności te nie uległy przedawnieniu z uwagi na 5 letni termin obowiązujący uprzednio. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. R. podtrzymał, iż znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej. Podniósł, iż Zakład wcale nie rozważył jego sytuacji materialnej oraz faktu, iż tylko on pracuje, a zatem nie ma wystarczających środków na spłatę zarówno należności głównej jaki i odsetek. Ponadto odpowiedzialnością za powstanie odsetek obciążył Zakład, który nie poinformował go wcześniej o obowiązku opłacania do ZUS należnych składek w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, w sytuacji gdy on opłacał składki za sporny okres do KRUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działający w imieniu ZUS, decyzją z [...] kwietnia 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając stanowisko i argumentację organu I instancji. Organ stwierdził, że wnikliwa analiza wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów nie doprowadziła do nowych ustaleń faktycznych, które skutkowałyby uwzględnieniem wniosku o umorzenie odsetek. Prezes Zakładu wskazał dodatkowo, że M. R. prowadził działalność gospodarczą w zakresie [...] w okresie od [...] 1994 do [...] 1999 roku. Z tego tytułu zobowiązany był zatem opłacać składki na wskazane ustawą ubezpieczenia. Niedopełnienie powyższego obowiązku spowodowało powstanie zaległości, od których naliczane są odsetki za zwłokę. Aktualnie M. R. nie prowadzi działalności gospodarczej, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem miesięcznym w kwocie 1.126,00 zł brutto. Opierając się na zgromadzonym w sprawie materialne dowodowym organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż zobowiązany osiąga dochód, posiada majątek rzeczowy w postaci samochodu oraz jest współwłaścicielem nieruchomości to Zakład ma nadal możliwość przymusowego dochodzenia należności w trybie postępowania egzekucyjnego. W ocenie organu trudności finansowe dłużnika nie mają charakteru trwałego przesądzającego o niemożliwości zaspokojenia wierzyciela. M. R. posiada bowiem źródło stałego dochodu i ma możliwość dalszego zarobkowania. Ponadto gospodarstwo domowe prowadzi z innymi pełnoletnimi członkami rodziny, z których dwoje (syn oraz zięć) podejmują prace dorywcze, a więc uzyskują dochody, potencjalne możliwości zarobkowe mają również córki zobowiązanego. Organ zwrócił uwagę także na fakt, iż wnioskodawca nie wykazał zaległości związanych z bieżącym utrzymaniem. Dodatkowo wskazał, że dłużnik systematycznie spłaca należności z tytułu podatków oraz wobec KRUS rozłożone na raty, a także wyraził gotowość ratalnej spłaty zadłużenia składkowego. W związku z powyższym Prezes ZUS stwierdził, że wprawdzie wnioskodawca nie posiada aktualnie możliwości jednorazowego, natychmiastowego uiszczenia całości zadłużenia, to jednak nie wykazał, aby stopniowa spłata zaległych składek wraz z odsetkami pozbawiła jego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, M. R. wniósł o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek oraz o rozłożenie na raty kwoty głównej zaległości. Wskazał, że z osiąganych dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę po opłaceniu bieżących wydatków nie jest w stanie jednorazowo spłacić kwoty głównej zadłużenia oraz należnych odsetek. Ponownie podał, że na utrzymaniu ma bezrobotnego syna oraz dwie córki, a zięć jego pracuje dorywczo. Stwierdził również, iż ZUS nie informował go w trakcie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej oraz bezpośrednio po zakończeniu jej prowadzenia o wysokości zadłużenia, natomiast teraz nalicza odsetki. Odsetki zostały mu również naliczone za okres kiedy był na zwolnieniu lekarskim. Wskazał ponadto, iż w okresach za które Zakład domaga się składek był ubezpieczony w KRUS-ie i spłaca tam układ ratalny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, działający w imieniu ZUS, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji – art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.). Kierując się wskazanymi przesłankami oraz dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS działającego w imieniu Zakładu, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Jednocześnie Sąd podkreśla, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzyga właściwy organ administracyjny. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, dlatego też nie mógł umorzyć, ani też odmówić umorzenia wnioskowanych należności. Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej zgodności z przepisami prawa mającymi w sprawie zastosowanie i stwierdzając, że decyzja Prezesa Zakładu nie narusza prawa, oddalił skargę. Sąd zauważa, że pismem z 13 sierpnia 2007 r. M. R. wniósł o umorzenie odsetek od zaległych składek na ubezpieczenia społeczne oraz o rozłożenie należności głównej na raty. Tak wiec wniosek ten wszczął dwa odrębne postępowania rozpoznawane przez ZUS w osobnych trybach. Natomiast przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są decyzje w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek. A zatem w tym postępowaniu Sąd nie ma możliwości odniesienia się do wniosku skarżącego w zakresie rozłożenia na raty należności głównej z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Wyliczenie to stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W § tym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze należy zauważyć, iż skarżący w toku całego postępowania administracyjnego, swoje żądanie w zakresie umorzenia odsetek od zaległych składek uzasadniał problemami finansowymi spowodowanymi brakiem wystarczających dochodów. Organ orzekający podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności wziął pod uwagę i dokonał ich oceny, co znalazło odzwierciedlenie tak w materiale dowodowym sprawy jak również w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Należy podkreślić, iż w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy zależy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. Z ustaleń organu II instancji wynika, że skarżący jest zatrudniony w firmie [...] z wynagrodzeniem miesięcznym 1.126,00 zł brutto. Jest również współwłaścicielem w 1/5 części działki o powierzchni [...] ha oraz znajdującego się na niej budynku mieszkalnego o powierzchni ok. [...], a także właścicielem samochodu [...] z 1994 r. o szacunkowej wartości ok. 2000 zł. Posiada zatem zdaniem Sądu majątek w postaci ruchomości i nieruchomości, na którym Zakład może ustanowić zabezpieczenie swoich wierzytelności. Na uwagę zasługuje również fakt, iż zobowiązany wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z pełnoletnimi członkami rodziny, którzy biorąc pod uwagę ich wiek posiadają potencjalne możliwości zarobkowania. Sam skarżący wskazuje, że mieszkający z nim syn i zięć nie mają stałej pracy, jednak pracują dorywczo, a tym samym osiągają dochody, których zobowiązany nie wykazał w trakcie prowadzonego postępowania. Ponadto skarżący nie posiada zaległości związanych z bieżącym utrzymaniem rodziny, a dodatkowo spłaca systematycznie w ratach zobowiązania finansowe wobec KRUS i Urzędu Gminy. Nie przedstawił również struktury swoich miesięcznych wydatków. Sąd zauważa także, iż mimo wskazywanej przez zobowiązanego trudnej sytuacji materialnej, nie korzysta on z opieki społecznej, nie otrzymuje zasiłku stałego lub celowego z MOPS, co pozwala na przyjęcie, że jest w stanie zaspokoić swoje potrzeby z dochodów uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia. W związku z tym prawidłowo Prezes Zakładu ustalił, iż materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje podstaw do przyjęcia, że bieżące potrzeby życiowe wnioskodawcy i jego rodziny nie są zaspokajane w dostateczny sposób. W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu, stanowisko organu w sprawie jest zasadne. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się bowiem w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Mając na względzie powyższe prawidłowo organ uznał, iż skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających umorzenie należności w oparciu o ww. przepisy. Podnieść należy, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, tak więc, jeśli właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie wynika, że płatnik składek, który osiąga niskie dochody, albo znajduje się w trudnej sytuacji materialnej czy rodzinnej, jest zwolniony z obowiązku opłacania należnych składek. Obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne bez wezwania ZUS dotyczy wszystkich płatników składek, bez względu na wysokość osiąganych dochodów. Ponadto zgodnie z art. 23 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Natomiast zgodnie z art. 53 § 4 Ordynacji podatkowej odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik lub inkasent zobowiązany był dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego. Tak więc zdaniem Sądu ZUS był uprawniony, a nawet zobowiązany do naliczenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Na uwagę zasługuje przy tym okoliczność, że wniosek o umorzenie należności z tytułu odsetek od zaległych składek wszczynający niniejsze postępowanie administracyjno-sądowe, był już kolejnym wnioskiem złożonym o umorzenie należności. W poprzednio rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 czerwca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 140/07 oddalił skargę M. R. na decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2006 r. utrzymującą w mocy decyzję Zakładu o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Skarżący, jak należy przyjąć w nowo złożonym wniosku o umorzenie - wprawdzie tylko odsetek od zaległych składek - nie wykazał w rzeczywistości zmiany swojej sytuacji materialnej. Za zmianę stanu faktycznego, nie można bowiem uznać powoływanej przez skarżącego zmiany na rynku cen żywności i innych codziennych artykułów. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, iż skarżący może wystąpić do Zakładu z nowym wnioskiem o umorzenie należności tylko w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykraczało poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.