V SA/Wa 1570/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2008 r. sprawy ze skargi B. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... marca 2008 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia; oddala skargę Skarżąca B. C. w okresie od dnia ... listopada 1998 r do dnia ... sierpnia 2004r. prowadziła działalność gospodarczą "A." na podstawie zaświadczenia o wpisie do ewidencji (nr ewid. ...) W czasie ... - ... nie dopełniała ustawowego obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenre zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Socjalnych, powodując tym samym zadłużenie wraz z odsetkami, na kwotę ogółem ... zł. Wnioskiem z dnia ... listopada 2007r. B. C. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w E. (dalej: Zakładu) o umorzenie należności z tytułu zaległych odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia oraz o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Swoją prośbę motywowała trudną sytuacją materialną. Skarżąca wskazała iż dochód trzyosobowej rodziny wynosi ... zł. miesięcznie. Zakład pozostawił wniosek w przedmiocie rozłożenia należności z tytułu składek na raty bez rozpatrzenia (pismo z dnia ... listopada 2007r. – k. ... akt administracyjnych). Decyzją z dnia ... stycznia 2008r. nr ... wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust 1,2,3 pkt 3, 4a, 5. 6 oraz art. 28 ust. 3a, art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz U. z 2007r, Nr 11. poz. 74 z póżn. zm - dalej u.s.u.s). Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E. obmówił umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie ... zł. oraz kosztów upomnienia w kwocie ... zł. Uzasadniając swą decyzję organ I instancji wyjaśnił, że w toku postępowania na podstawie posiadanych dokumentów stwierdzono brak podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o umorzenie zaległości. Ustalono, ze wnioskodawczyni pobiera świadczenie emerytalne w wysokości ... zł netto miesięcznie, natomiast jej małżonek – K. C. otrzymuje rentę w wysokości ... zł netto miesięcznie. Mają na utrzymaniu córkę, która jest studentką studiów stacjonarnych ... roku Wydziału [...]. Jak przyznaje sama skarżąca w kwestionariuszu o możliwościach płatniczych płatnika składek oraz oświadczeniu o posiadanym majątku z dnia ... grudnia 2007r. razem z małżonkiem posiada mieszkanie własnościowe, w którym mieszka wraz z rodziną. Mąż skarżącej jest właścicielem samochodu R. z ...r. Nadto, Zakład zważył, iż mimo tego, że Sygn. akt VSA/Wa 1570/08 wnioskodawczyni wskazuje na swoje problemy zdrowotne oraz, że wymaga stałej opieki lekarskiej, to nie posiada orzeczonego stopnia niepełnosprawności stwierdzającego, iż wymaga ona stałej opieki osób trzecich. Dodał również, iż z załączonej dokumentacji nie wynika, iż stan zdrowia jej małżonka wymaga sprawowania osobistej opieki przez wnioskodawczynię. Zakład zauważył, iż wysokość nieopłaconych odsetek za zwłokę przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a także z uwagi na to, iż organ I instancji wszczął postępowanie egzekucyjne do wierzytelności, którą jest pobierana przez skarżącą emerytura policyjna, nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, jak również brak jest postanowienia odpowiedniego organu egzekucyjnego o nieskuteczności postępowania egzekucyjnego. Na podstawie powyższych faktów organ uznał, że nie zachodzi przesłanka umorzenia należności polegająca na całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s, ani też okoliczności uzasadnione ważnym interesem osoby zobowiązanej do opłacania składek, które pomimo niezaistnienia przesłanek ustalenia stanu całkowitej nieściągalności, umożliwiają umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych (art. 28 ust.3a u.s.u.s. oraz § 3 pkt.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne). W dniu ... lutego 2008r. B. C. złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, jednocześnie zadeklarowała gotowość spłacania należności głównej, po rozłożeniu jej na 40 rat. Do wniosku dołączyła zaświadczenia lekarskie dotyczące jej i męża. W efekcie postępowania zainicjowanego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca I960r. - Kodeks postępowania administracyjnego, dalej k.p.a. (Dz.U. z 2000r., Nr 98, poz 1071 z późn. zm.) decyzję nr ... z dnia ... marca 2008r., którą otrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojej decyzji opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz ponownie powołał art. 28 u.s.u.s. i w tym kontekście uznał, że z uwagi na skutecznie prowadzoną wobec dłużnika egzekucję nie można mówić o Sygn. akt V SA/Wa 1570/08 zaistnieniu całkowitej nieściągalności jako przesłanki warunkującej umorzenie zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stwierdził, iż żadna z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., koniecznych do stwierdzenia całkowitej nieściągalności nie zachodzi. Ponadto brak jest przesłanek do umorzenia należności zgodnie z dyspozycją art. 28 ust 3a i 3b u.s.u.s. w. oraz §3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 3 lipca 2003r. Organ II instancji zauważył również, iż decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, a zatem Zakład może, ale nie musi umorzyć zadłużenie, nawet jeśli zachodzi któraś z okoliczności na które powołuje się art. 28 u.s.u.s. Reasumując, organ stwierdził, iż aktualna sytuacja majątkowa wnioskodawczyni oraz konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia nie zagraża dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego, a umorzenie zaległości w sprawie jest nieuzasadnione. W skardze E. C. zarzuciła decyzji organu II instancji nieuwzględnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności w szczególności błędne ustalenie sytuacji majątkowej skarżącej, a także nieuwzględnienie chęci dobrowolnej spłaty zadłużenia według art. 67a Ordynacji podatkowej. Skarżąca wniosła ponadto, o całkowite uchylenie skarżonej decyzji i orzeczenie co do przedmiotu postępowania. Zakład w odpowiedzi na skargę z dnia ... czerwca 2003r. powołując w niej okoliczności ustalone w postępowaniu administracyjnym oraz wskazane w decyzjach organu I i II instancji wniósł o oddalenie niniejszej skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga me jest zasadna. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym. aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny (w tym przypadku - decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo tez przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o Sygn. akt VSA/Wa 1570/08 postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz, 1270 ze zm.]: dalej: "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowana z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku strony z dnia ... listopada 2007 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiecie umorzenia należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek (treść tych przepisów przytoczona została w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji). Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, ze decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ Sygn. akt VSA/Wa 1570/08 podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W niniejszej sprawie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności. Organ rozpoznając sprawę dwukrotnie, wyczerpująco omówił ustawowe przesłanki całkowitej nieściągalności oraz sytuację wnioskodawczym w tym zakresie. Organ wyjaśnił, iż całkowita nieściągalność zachodzi m.in. wówczas, gdy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W przedmiotowej sprawie powyższa przesłanka nie nastąpiła, bowiem łączna kwota świadczeń: emerytalnego skarżącej i rentowego jej męża wynosi ... zł miesięcznie - jest to źródło dochodu, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne. Nie stwierdzono zatem braku środków majątkowych pozwalających na uregulowanie zadłużenia. Ponadto w toku postępowania organ ustalił, że skarżąca wraz z mężem posiada własnościowy lokal mieszkalny w Spółdzielni Mieszkaniowej "Z.'' o powierzchni ... m/kw, w E. przy ul. [...], który może stanowić przedmiot zabezpieczania hipotecznego. Prawidłowo zatem ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącej nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Zgodnie z powołanym powyżej paragrafem 3 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu Sygn. akt VSA/Wa 1570/08 składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ponownie podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć naiezności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Oceniając sprawę pod kątem zebranego w sprawie matenału dowodowego organ odwoławczy podkreślił osiąganie przez skarżącą stałego dochodu w postaci świadczenia emerytalnego oraz pobierania przez jej męża renty w wysokości ... zł netto miesięcznie. Dokonując oceny powyższych ustaleń Sąd uznał, ze prawidłowo przyjęto, iż skarżąca nie wykazała, aby w stosunku do niej mrały zastosowanie przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z dnia 31 lipca 2003r. Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej rodziny skarżącej należy wyjaśnić, że w toku postępowania administracyjnego nie wykazano, iz skarżąca wymaga opieki osób trzecich, ani nie dołączyła zaświadczenia o stopniu niepełnosprawności, również stan zdrowia małżonka skarżącej nie wymaga stałej opieki innych osób. Dodatkowo potwierdzeniem tej ostatniej konstatacji jest fakt, iż mąż B. C. podjął zatrudnienie na umowę – zlecenie. W skardze do sądu B. C. podniosła, iż miesięczne wydatki jej rodziny związane m in. z zakupem leków i opłatami na utrzymanie mieszkania, spłatą kredytu na zakup samochodu osobowego (faktury za lekarstwa, leczenie, opłaty miesięczne, faktura dokonania wpłaty sumy stanowiącej kredyt na zakup samochodu -załączniki skargi) wynoszą ok. ... zł., a miesięczne dochody (już po odliczeniu potrąceń dokonywanych na rzecz ZUS) ok ... zł. Wobec tego na bieżącą konsumpcję pozostaje kwota w wysokości ok. ... zł. Sygn. akt VSA/Wa 1570/08 Tym samym zdaniem Sądu, prawidłowo ZUS w decyzji z dnia ... marca 2008r. stwierdził, że sytuacja majątkowa oraz konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia nie zagrażają dalszej egzystencji rodziny B. C. poprzez niezapewnienie minimum socjalnego, a zaskarżona decyzja nie ma charakteru dowolności rozstrzygnięcia i mieści się w ramach wyżej opisanego tzw. uznania administracyjnego. Z tych wszystkich przyczyn należy przyjąć, że ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, gdyż biorąc pod uwagę obiektywnie wysokość zadłużenia prawidłowo uznał, iż osiągane systematycznie przez skarżącą i jej małżonka dochody ze świadczeń emerytalnego i rentowego oraz fakt, iż posiada wraz z małżonkiem lokal mieszkalny o wartości ok. ... zł (oświadczenie o posiadanym majątku ruchomym, nieruchomościach oraz prawach majątkowych z dnia ... maja 2007r. – k. ... akt administracyjnych}, a także są właścicielami samochodu osobowego R. nie pozwalają na przyjęcie przesłanek uzasadniających umorzenie zaległych należności. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego -Zakładu. W szczegófności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych istotnych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Jeśli chodzi o zarzut skarżącej dotyczący nieuwzględnienia przez Zakład chęci dobrowolnej spłaty zadłużenia zgodnie z art. 67 a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. -Ordynacji podatkowej (Dz.U. z 2005r., Nr 8, poz 60 z póżn. zm.), to należy stwierdzić, iż powyższa regulacja nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, bowiem dotyczy umorzenia zaległości podatkowej). Zgodnie zaś z art. 31 u.s.u.s. do umorzenia zaległości z tytułu składek nie stosuje się przepisów ustawy Ordynacja podatkowa, poza ściśle określonymi regulacjami, wśród których nie ma ww. przepisu. Nadto należy zważyć, iż sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, już więc tylko z tej przyczyny Sąd nie mógł uwzględnić żądania zawartego w skardze o orzeczenie co do przedmiotu Sygn. akt VSA/Wa 1570/08 postępowania Był natomiast uprawniony do zbadania skarżonej decyzji pod względem jej legalności, tj. zgodności z przepisami mającymi w sprawie zastosowanie. Stwierdzając zaś, iż decyzja Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) jest zgodna z prawem orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej. Mając na uwadze powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a.orzekł jak w sentencji.