V SA/Wa 1573/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska-Urbaniak, Asesor WSA - Andrzej Kania (spr.), Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Skarbu Państwa (ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego) na rzecz adw. P. D. - [...] w W., ul. [...], kwotę 240 złotych podwyższoną o 22% podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Przedmiotem skargi z 10 sierpnia 2006 r. wniesionej przez T. S. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] sierpnia 2006 r., Nr [...], którą organ administracyjny utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2005 r., Nr [...] o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Zaskarżone orzeczenie wydane zostało w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z 4 marca 2005 r. T. S. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich, w trybie ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego [Dz. U. z 2002 r., Nr 42, poz. 371 ze zm.], dalej ustawa o kombatantach. Jako uzasadnienie wniosku strona podała pobyt w obozie karnym w D. od [...] listopada 1940 r. do [...] listopada 1940 r. Do wniosku załączono m. inn. Rekomendację Stowarzyszenia [...] im. [...] w M. i oświadczenie dwóch świadków [posiadających uprawnienia kombatanckie] potwierdzających pobyt strony w obozie w D. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z [...] kwietnia 2005 r., Nr [...] odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich. W podstawie prawnej organ podał art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o kombatantach. Oceniając oświadczenia świadków przedstawione przez stronę organ administracyjny uznał, że nie są one wiarygodnym dowodem w sprawie ponieważ świadkowie ci nie pochodzą z tej samej miejscowości co strona. Od powyższej decyzji T. S. odwołał się. W odwołaniu zaznaczył, że osoby przebywające z nim w obozie otrzymały już świadczenia część z nich już nie żyją. Do odwołania załączył zaświadczenie Urzędu Gminy w S. potwierdzające, że rodzinna wioska strony - G. została wysiedlona. W toku dalszego postępowania administracyjnego, że Wydział Spraw Obywatelskich Urzędu Miasta w M. nie posiada Ankiety i Karty Osobowej strony. Organ wystąpił także do Głównej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Wydziału Ekspertyz i Opracowań o udzielenie informacji czy w zasobach archiwalnych istnieją dokumenty odnośnie wysiedlenia miejscowości G. Gmina S. a także czy można potwierdzić fakt przebywania w obozie w D. T. S.. Jednocześnie organ wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów o potwierdzenie pobytu strony w obozie w D. W odpowiedzi IPN stwierdził, że nie posiada materiałów potwierdzających wysiedlenie strony w 1940 r. z miejscowości G., powiat M. a potwierdzić można jedynie wysiedlenie z tej miejscowości w 1941 r. jednej 5 - cio osobowej rodziny B. W dniu [...] września 2005 r. organ przesłuchał w charakterze świadków osoby, których oświadczenia załączone zostały do wniosku strony o przyznanie uprawnień, tj. W. O. i J. K. Po przeprowadzeniu powyższych czynności dowodowych Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, postanowieniem z [...] października 2005 r. zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w przedmiocie uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu podał, że przesłuchania świadków powołanych przez stronę ujawniły uzasadnione podejrzenie, że ich oświadczenia zostały sfałszowane. Oświadczenia świadków stanowią istotne źródło dowodowe co uniemożliwia wydanie decyzji gdy istnieją wątpliwości co do wiarygodności tych dowodów. Organ podał także, że w sprawie tych oświadczeń skierował stosowne powiadomienie do prokuratury. Zawieszenie jest więc zasadne do czasu uzyskania stanowiska prokuratury. W swych dalszych wyjaśnieniach, dołączonych do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, T. S. podał, że nie mieszkał w miejscowości G., która nie była wysiedlona, lecz na [...] należącej do tej wsi. Z [...] bliżej było do wsi P. oraz N., które zostały również wysiedlone. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ postanowieniem z [...] grudnia 2005 r. utrzymał w mocy swe wcześniejsze postanowienie. Następnie pismem z 3 stycznia 2006 r. strona podniosła, że nie wie w jaki sposób byli przesłuchani świadkowie W. O. i J. K., że doprowadziło to do podważenia ich pierwotnych zeznań. Jednocześnie strona wystąpiła o przesłanie zeznań świadków by mogła się do nich ustosunkować. Po otrzymaniu wnioskowanych zeznań strona wniosła skargę [w której podważa między innymi okoliczności przesłuchania świadków] na postanowienie z [...] grudnia 2005 r. Skarga ta, jako wniesiona po terminie, została odrzucona postanowieniem WSA w Warszawie z 13 marca 2006 r. Pismem z 11.04.2006 r., skierowanym do organu T. S. podniósł, że organ nie odpowiedział na jego prośbę o przesłuchanie jego w charakterze strony oraz świadków. Postanowieniem z [...] lipca 2006 r. organ podjął zawieszone postępowanie administracyjne. W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że rozpatrzenie sprawy nie zależy już od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Za taki stanowiskiem przemawia przyjęty przez organ ścigania kierunek postępowania gdzie prawidłowość oświadczeń świadków nie będzie pierwszoplanowym przedmiotem analizy. Zaskarżoną decyzją z [...] sierpnia 2006 r. organ utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2005 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. W podstawie prawnej organ wskazał art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.], dalej k.p.a. oraz art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b), art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że brak jest urzędowego lub prywatnego dokumentu potwierdzającego pobyt strony i jej rodziny w obozie przesiedleńczym w D. Brak jest również dokumentów, które potwierdzałyby, iż mieszkańcy wsi G. zostali w listopadzie 1940 r. wysiedleni do obozu. W tej sytuacji organ uznał, że nie można uznać za wystarczające oświadczeń świadków, które obok relacji własnej osoby zainteresowanej są jedynymi dowodami, że strona przebywała w obozie w D. Oceniając przesłuchania świadków organ zauważył, że J. K. poznał stronę po wojnie a z opowieści ojca słyszał, że rodzina S. była wysiedlona, choć sam tego nie pamięta. Natomiast W. O. zeznała, że rodzina S. przebywała w z jej rodziną na jednej sali w obozie. Świadek ten zapamiętał ojca strony z bliżej nieznanymi dziećmi. Zgodnie z wyjaśnieniami świadków treść złożonych oświadczeń pochodziła z wiedzy strony. Zdaniem organu zaświadczenie Urzędu Gminy S. z [...].02.2005 r. nie mogło zostać potraktowane jako zaświadczenie w rozumieniu art. 217 k.p.a. w zw. z art. 76 k.p.a. Treść tego dokumentu skazuje bowiem na to, że zaświadczenie wydane zostało w oparciu o rejestr osób poszkodowanych przez władze niemieckie, gdy organowi jest wiadome, że ankiety szkód wojennych z obszaru powiatu [...] i [...] przechowywane są w Archiwum W. Oddział w M. i Oddział w P.. Dodatkowo organ wskazał - powołując się na pisma Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o numerach wymienionych w uzasadnieniu decyzji - że w przejściowym obozie policji bezpieczeństwa i SD w D., wymienionym w rozporządzeniu z 20 września 2001 r., nie umieszczano osób wysiedlonych, dla których wyodrębniono obóz przejściowy dla osób wysiedlanych. Na powyższą decyzję T. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w której nie zgadza się z argumentami organu administracyjnego. Skarżący podkreślił, że pomimo jego prośby organ nie przesłuchał go w charakterze strony. Zarzucił również, że świadkowie przesłuchani przez pracowników Urzędu odnieśli wrażenie, że są przesłuchiwani przez UB ponieważ zadawano im podchwytliwe pytania oraz straszono ich. Oświadczył także, że obóz karny w D. był w dyspozycji i pod nadzorem niemieckiej policji. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Sądy administracyjne w tym sąd wojewódzki, sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, która jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 07 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. nr 153, poz. 1269]. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z 30 08 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.], dalej p.p.s.a. w którym wskazano, iż owe sądy stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią - bez wątpienia - sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi. Oznacza to, że Sąd może uwzględnić skargę również z innych przyczyn niż wprost podniesione w skardze. Rozważając w tym kontekście skargę stwierdzić należy, iż jest ona uzasadniona gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. W toku postępowania administracyjnego pracownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przeprowadził przesłuchania świadków J. K. oraz W. O. Czynności te zostały przeprowadzone odpowiednio w dniu [...] i [...] września 2005 r. w siedzibie Urzędu Miasta w M.. Na podstawie złożonych zeznań Kierownik Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców podważył wiarygodność wcześniejszych oświadczeń wymienionych osób, załączonych do wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich. Zgodnie z treścią art. 79 § 1 k.p.a. strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem. Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia [art. 79 § 2 k.p.a.]. Przepis ten stanowi realizację ogólnej zasady czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania, określonej w art. 10 § 1 k.p.a. Natomiast obowiązek stosowania przytoczonych przepisów wynika z zasady praworządności, obligującej organy administracyjnego do działania na podstawie przepisów prawa [art. 6 k.p.a.]. Tymczasem jak wynika z akt administracyjnych sprawy - co potwierdza również pismo pracownika organu z 12 stycznia 2007 r. informujące o nie odnalezieniu dowodu powiadomienia skarżącego o czynnościach dowodowych - organ nie zawiadomił strony o miejscu i terminie przeprowadzenia przesłuchania świadków a treść protokołów przesłuchań wskazuje, że w tych czynnościach dowodowych nie uczestniczyła strona. Przeprowadzenie przesłuchań bez powiadomienia strony o miejscu i terminie tych czynności w sposób oczywisty narusza przepis art. 79 § 1 i § 2 k.p.a., jest również niezgodne z omówionymi wyżej zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywiązuje się istotną wagę do przestrzegania przez organy administracyjne obowiązku z art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd NSA wyrażony w wyroku z 18 listopada 1999 r. sygn. akt II SA 1210/99 zgodnie z którym ,,Zachowanie wymogu art. 79 kpa, niezależnie od wagi i treści przeprowadzonego dowodu, jest bezwzględnym obowiązkiem organu administracji państwowej [...]. Naruszenie przez organ administracji państwowej obowiązków wypływających z art. 79 kpa jest naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 4 kpa).-- [ LEX nr 46806]. Oceny Sądu w omawianym zakresie nie zmienia fakt, że organ orzekający, działając na wniosek skarżącego, przesłał mu za pismem z 17 stycznia 2006 r. protokoły przesłuchań świadków [k- 52 akt administracyjnych]. Zdaniem Sądu samo doręczenie kserokopii protokołów przesłuchań świadków, nie może być utożsamiane z wykonaniem przez organ obowiązków nałożonych przez przepis art. 79 k.p.a. Podobne stanowisko, odnoszące się do dowodu z opinii biegłego, zajął NSA w wyroku z 3 marca 2000 r., sygn. akt III SA 535/99 [ LEX nr 45246]. W tej sytuacji niecelowym jest rozpatrywanie przez Sąd sprawy w kontekście prawidłowości zastosowania przez organ norm prawa materialnego. Kierownik Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców ponownie rozpatrując sprawę winien - wobec rysujących się rozbieżności w relacjach świadków, których oświadczenia załączone zostały do wniosku skarżącego o przyznanie uprawnień kombatanckich oraz ich zeznaniach - powtórzyć czynności przesłuchania tych świadków z uwzględnieniem wymogu z art. 79 k.p.a. Jednocześnie organ powinien rozważyć zasadność przesłuchania skarżącego w charakterze strony. Następnie organ winien ocenić cały materiał dowodowy i orzec w przedmiocie uprawnień kombatanckich skarżącego. W konkluzji Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem wyżej wymienionych przepisów proceduralnych a w szczególności art. 79 § 1 i § 2 k.p.a. Stwierdzone uchybienia spowodowały naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym i stanowią podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.